शिवपुराणम्

तदा, यस्य महत्त्वं ज्ञात्वा, सः दुःखात् विमुक्तः स्यात्, सुखं च प्राप्नोति। वेदाः, यज्ञाः, ऋतवः, यद्भूतं यच्च भविष्यति, सर्वं तस्यैव स्वरूपम्। भगवाः, अस्मिन्स्थितः, स्वमायया जगत्सृजति। मायैव प्रकृतिः, मायिनः महेश्वरः। तस्यैव अङ्गैः सर्वं विश्वं व्याप्यते। भगवान् सूक्ष्मतरः सूक्ष्मात्, गर्भमध्ये अपि सन्निहितः अस्ति। शिवं एव जगतः स्रष्टारं, आवरणकर्तारं च ज्ञात्वा, परमशान्तिं प्राप्नोति। स एव कालः, रक्षकः, नियन्ता, अधिपः च जगतः। तं सर्वेश्वरं ज्ञात्वा, मृत्युपाशात् विमुक्तः भवति। सूक्ष्मं भगवानं, घृतात् अपि सूक्ष्मं, सर्वभूतेषु स्थितं, गूढं तत्त्वं ज्ञात्वा, सर्वपापेभ्यः विमुक्तः भवति। स एव परमेश्वरः, जगत्कर्ता, महेश्वरः। तं हृदि स्थितं ज्ञात्वा, अमृतत्वं अंशतः लभते। यदा सर्वं न दिवसः न रात्रिः, न सत् न असत्, तदा केवलं शिवः अस्ति, यस्मात् प्राचीनं ज्ञानं उत्पन्नं। न कश्चन तं उपरि, पार्श्वे, मध्ये वा गृहीतवान्; सः निराकारः, यस्य नाम महती कीर्तिः अस्ति। केचित् धीराः निर्भयाः, तं अजम् इति ज्ञात्वा, रक्षां इच्छन्तः, शुभं रुद्रस्य दक्षिणं भागं प्रपद्यन्ते। द्वे अक्षरे अव्यये परमब्रह्मणि अनन्ते उच्येते; तत्र ज्ञानम् अज्ञानं च गुह्ये गूढे स्थिते। अज्ञानं विनाशी, ज्ञानं अमृतं उच्यते; यः तयोः अधिपः, स एव महेश्वरः। सः सर्वं जालवत् बहुधा कृत्वा, एक एव सन्, सर्वं सृज्य, शक्त्या परमाधिपत्यं करोति। सः स्वयमेव प्रकाशमानः, सर्वदिशः—ऊर्ध्वं, अधः, पार्श्वे—दीपयति; सः स्वभावरहितः, उत्तमः, एक एव स्थितः। सः सर्वं स्वभावेन, नामेन, गुणैः, भोक्त्रे, भोगे च परिवर्तयन्, विश्वं व्याप्य अस्ति। देवाः महर्षयः च तद् परमब्रह्म, ब्रह्मणः कारणं, जगतः आदिं, गुह्योपनिषद् मध्ये स्थितं, ज्ञात्वा। ये शिवं अनुभवेण गृहीतं, कामरहितं, सत्-असत्-करं, कालविभागकर्तारं च जानन्ति, ते शरीरं त्यजन्ति। केचित् मोहिताः प्रकृतिं परमं मन्यन्ते, अन्ये कालं। एषा हि देवस्य महिमा, येन जगत् प्रवर्तते। येन इदं सर्वदा आवृतं, यस्य सारं कालातीतं, यस्य द्वारा कर्म क्रियते, पंचभूतैः च परिवर्तते। सः पुनः पुनः तं कर्म कृत्वा, तस्मात् विरम्य, योगेन तत्त्वेन, स्वस्वरूपेण, एकत्वं प्राप्नोति। अष्टभिः, त्रिभिः, द्वाभ्यां, एकेन वा, पुनः कालगुणैः आत्मगुणैः च, सर्वं जगत् तेनैव प्रकटितं। गुणैः प्रारम्भः, कर्म प्रकृत्यादिभिः संयोगः; तेषु अभावे, कृतं कर्म अपि नश्यति। यदा कर्म क्षीणं, ततः अन्यत् अनुगच्छति; सः तत्त्वानुसारं प्रवर्तते। स एव आदिः, भोक्ता-भोगस्य संयोगस्य कारणम्। सः त्रिकालातीतः, कालरहितः, परमेश्वरः, सर्वज्ञः, त्रिगुणाधिपः, प्रत्यक्षब्रह्म, परमः परमात्। वयं तम् सृजनाधिपं, सत्-असत्-प्रभवम्, सर्वैः स्तुतम्, देवदेवम्, जगत्-पूजितम्, स्वचित्तस्थितम्, उपास्महे। यतः जगत् कालादिभिः परिवर्तितम्, वयं भोगाधिपं, जगत्-आश्रयम्, पुण्यदं, पापहरं, उपास्महे। वयं तं देवम्, परमेश्वराणां परमं, महेश्वरं, परदेवतायः परमं, अधिपानां अधिपं, सर्वातीतं, जगदधिपं, उपास्महे। तस्य न कर्म, न कारणम्; न समं न च उत्तमं कश्चन जगति दृश्यते। तस्य परमशक्तयः बहुधा, स्वाभाविकाः, शास्त्रेषु घोषिताः—ज्ञानं, बलं, कर्म च—यैः इदं जगत् सृज्यते। सः न अधिपः, न लक्ष्मः, न नियन्ता; सः कारणानां कारणम्, तेषां अधिपः। सः न स्रष्टा, न जन्म, न जन्मकारणम्—मलः वा माया वा। सः एव सर्वभूतेषु गूढः, सर्वत्र व्याप्य, सर्वभूतानां अन्तरात्मा, धर्मद्रष्टा इति कथ्यते। सः सर्वभूतानां आश्रयः, साक्षी, चैतन्यः, निर्गुणः; अनेकानां अकर्मणां मध्ये, अनेकानां बाध्यात्मनां मध्ये, एकः स्वामी। सः नित्यः नित्यानाम्, चेतनः चेतनानाम्; एकः कामरहितः सन्, अनेकानां कामं ददाति। सांख्ययोगाभ्यां तं कारणं, जगदधिपं, ज्ञात्वा, तम् देवम् अवगत्य, आत्मा सर्वबन्धेभ्यः विमुक्तः भवति। सः जगत्स्रष्टा, जगद्विद्, स्वयम्भूः, आदिविद्, कालकर्ता, गुणयुक्तः, आदिः, क्षेत्रज्ञाधिपः, गुणाधिपः, बन्धविमोक्तारः। सः यः पूर्वं ब्रह्माणं सृज्य, वेदान् स्वयम् उपदिष्टवान्—तं देवम्, आत्मबुद्ध्या विशुद्धया, अहं अवगतम्। संसारबन्धनात् मोक्षकामः, शिवं शरणं गच्छामि, फलरहितम्, अकर्मणम्, शान्तम्, निर्दोषम्, निर्मलम्। सः अमृताय सेतुर्वरः, दग्धवस्तुनि वायुवत्; यदा जनाः आकाशं चर्मणा आवेष्टुम् इच्छन्ति, तदा शिवं न ज्ञायन्ति, दुःखान्तः आगच्छति।