शिवपुराणम्

सर्वेन्द्रियाणां गुणरूपेण सन्, सर्वेन्द्रियविवर्जितः स एव भगवान् सर्वेश्वरः, सर्वशरण्यः सर्वमित्रश्च दृश्यते। स चक्षुषोऽपि विना पश्यति, कर्णाभ्यां विना शृणोति, सर्वं वेत्ति, न तु कश्चन तं वेद; तं परमपुरुषं विद्वांसः प्राहुः। स सर्वातिसूक्ष्मातिसूक्ष्मः, महतोऽपि महत्तरः, अव्ययः, जीवहृदयान्तरगुहायां निहितो महान् ईश्वरः। यः दुःखरहितः सन्, सृष्टिकर्तुः प्रसादेन तं निष्क्रियं परममाहात्म्ययुक्तं ईश्वरं पश्यति। अहं तं पुराणं, अजं, विश्वव्यापिनं, महात्मानं वेद्मि, यस्य जन्मनः क्षयमिति ब्रह्मविदः वदन्ति। स एकः सन्, स्वशक्तिसंयोगेन एतान् त्रीन् लोकान् नानारूपेण प्रपञ्चयति। सा च जगद्धात्री अजाऽपि, शिवस्यैव परा, अद्भुता, सृष्टिशक्तिः—रक्ता, श्वेता, कृष्णा च सा एव जननी। अजः सः मातृसहितो स्वस्वरूपानन्दं भुङ्क्ते; अन्योऽपि अजः तां त्यक्त्वा भक्तानां भोगाय प्रयाति। द्वौ सुपर्णौ सखायौ समाने वृक्षे उपविष्टौ; एकः मधु स्वादु चिञ्चति, अपरः तु न अश्नन् केवलं पश्यति। तस्मिन्नेव वृक्षे जीवः अन्तः प्रविष्टः शोकमाप्नोति; स यदा अन्यं परमकारणं ईश्वरं पश्यति, तदा तृप्तिम् उपैति। तदा तस्य महिमानं विज्ञाय स दुःखात् विमुक्तः सुखमवाप्नोति; वेदाः, यज्ञाः, ऋतवः, भूतं भविष्यच्च सर्वं स एव। स भगवान् अस्मिन्स्थितः स्वमायया जगत्सृजति; सा माया प्रकृतिरित्युच्यते, मायिनं तु महेश्वरम्। स्वैरेवाङ्गैः स सर्वं विश्वं व्याप्नोति; सः परमातिसूक्ष्मः गर्भेऽपि स्थितः। शिवमेव सृष्टिकर्तारं, विश्वव्यापिनं च जानन्, परमशान्तिम् आप्नोति। स एव कालः, रक्षिता, नियन्ता, स्वामी च; तम् एव सर्वेश्वरं ज्ञात्वा मृत्युपाशात् विमुच्यते। सः सूक्ष्मो भगवान्, घृतात् अपि सूक्ष्मतरः, सर्वभूतेषु स्थितः, तम् एव ज्ञात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते। स एव परमेश्वरः, विश्वकर्ता, महेश्वरः; तम् हृदि स्थितं ज्ञात्वा अमृतत्वं अश्नुते। यदा सर्वं न अह्नि, नक्तं, न सत्, न असत्, तदा केवलं शिवः एवास्ति, यस्मात् पुरातनं ज्ञानं प्रवर्तते। न कश्चन तम् ऊर्ध्वं, अधः, मध्ये वा गृहीतवान्; न तस्य कश्चन सदृशः, यस्य नाम महद् यशः। केचित् धीराः अभयं प्राप्य अजं तम् एव जानन्ति; ते रुद्रस्य शुभायाः दक्षिणायाः शरण्यां यान्ति। द्वे अक्षरे अव्यये परं ब्रह्म अनन्तं च इति श्रुतम्; तत्रैव विज्ञानमविद्ये च गुहायां निहिते। अविद्या विनाशी, विज्ञानं अमृतमित्युक्तम्; यो उभयोः ईश्वरः, स एव महेश्वरः। स एकः सन्, जालवत् नानारूपेण सर्वाणि भूतानि सृज्य, सर्वेषां परमेश्वरत्वेन स्वशक्त्या शासनं करोति। सः स्वयंज्योतिः, सर्वदिक्—ऊर्ध्वं, अधः, तिर्यक् च—प्रकाशयन्, स्वयमेव उत्तमः, तिष्ठति। सः स्वभावेन, नामभिः, गुणैश्च, भोक्त्रे, भोव्ये च, सर्वं विश्वं व्याप्नोति। देवा महर्षयश्च तद् ब्रह्म परमं वेदुः, यः ब्रह्मणः कारणं, जगतः उत्पत्तिस्थानं, गुह्योपनिषदि निहितम्। ये शिवं अनुभवेण ग्राह्यं, निष्कामं, सत्तासत्ताकारकं, कालविभागकर्तारं च जानन्ति, ते शरीरं त्यजन्ति। केचित् मोहात् प्रकृतिमेव परमं मन्यन्ते, अन्ये कालम्; एषा हि देवस्य महिमा, येन संसारचक्रं प्रवर्त्यते। येन इदं सर्वं नित्यं व्याप्यते, यः कालातीतः, तेनैव कर्म क्रियते, तेनैव भूतैः परिवर्तनं भवति। सः पुनः पुनः कर्म कुर्वन्, तदनन्तरं त्यक्त्वा, योगेन तत्त्वेन सह ऐक्यं गच्छति। अष्टाभिः, त्रिभिः, द्वाभ्यां, एकेन वा, कालेन च आत्मगुणैः, स एव विश्वं प्रपञ्चयति। गुणादिभ्यः आरभ्य, कर्माणि प्रकृतेः अन्येषां च सह योज्यन्ते; तेषां अभावे, कृतानि कर्माणि अपि नश्यन्ति। यदा कर्मक्षयः, तदा अन्यत् कर्म प्रवर्तते; एवं सः तत्त्वानुसारं चरति। स एव भोक्तृभोगयोः संयोगहेतुः, आदिः च। सः त्रिकालातीतः, अकलः, सर्वज्ञः, त्रिगुणेशः, प्रत्यक्षं ब्रह्म, परात्परः। तम् एव सृष्टिकर्तारं, सत्-असतां कारणं, सर्वपूजितं, देवादिदेवम्, विश्वसम्मितं, स्वचित्तस्थितं वयं नमामः। यतः कालादिभिः विश्वं विक्रियते, तस्मात् लोकाधारं, पुण्यदं, पापकृद् हरं, भोगेश्वरं वयं नमामः। तं देवदेवेश्वरं, महेश्वरं, परात्परं, लोकपतिं, लोकपालेश्वरं वयं वेद्मः। न तस्य कर्मास्ति, न च कारणं, न च समोऽस्ति वा अतिशयः क्वापि दृश्यते। तस्य पराशक्तयः नानाविधाः, स्वाभाविक्यः श्रुतिषु कथिताः—ज्ञानं, बलं, क्रिया च, येन विश्वं सृज्यते। न तस्य ईश्वरः, न च लिङ्गम्, न अधिपः; सः कारणानां कारणम्, तेषां तेषां ईश्वरः। एवं, एषः शिवः, सर्वव्यापी, सर्वकर्ता, परमेश्वरः, महात्मा, परमगुह्यः, सर्वस्य आधारः, नित्यः, अनादिनिधनः, अजः, सर्वज्ञः, स्वशक्त्या विश्वं सृजन्, रक्षन्, लयञ्च करोति। तं ज्ञात्वा, तस्मिन्नेव शरणं गत्वा, जीवः सर्वदुःखात् विमुक्तः परमं सुखं, अमृतत्वं च प्राप्नोति।