शिवपुराणम्

अस्ति कश्चित्, अनन्त-सुख-गुण-निधिः, स भगवान्, सृष्टिकर्ता जगतः, यः पशून् बन्धनात् मोचयति। तस्य विना कुतः इयं विश्वसृष्टिः स्यात्? यतः पशवः बन्धनानि च जडानि अज्ञानानि च। यद् यद् जडं, मूलप्रकृत्याः परमाण्वन्तं, तद् प्राज्ञेन हेतुना प्रेरितं सदा प्रवर्तते। जगत् च कारणत्वात् कर्तरि आश्रितम्, सङ्घातस्वरूपत्वात्; अतः कर्तृत्वं भगवतः एव, न तु पशूनां बन्धनानां वा। पशूनां क्रियापि भगवत्प्रेरणया एव भवति, यथा अन्धस्य गमनं अन्येन निर्देशितं भवति। यदा आत्मानं प्रेरकात् पृथग् अवगच्छति, तदा तेन कृपया अमृतत्वाय योग्यः भवति। अस्ति खलु परमं पदं पशूनां बन्धनानां च भगवतः च; तद् विज्ञाय ब्रह्मविद् पुनर्जन्म न प्राप्नोति। इदं द्वयं—क्षरम् अक्षरं च, व्यक्तम् अव्यक्तं च—उभयं संयुक्तं; भगवान् मोक्त्ता जगतः सर्वं धारयति। भोक्त्रा, भोग्यं, प्रेरयिता—एते त्रयः विज्ञेयाः; एतेभ्यः परं न किञ्चित् विद्यते विज्ञानेषु। यथा तिलेषु तैलम्, दध्नि घृतम्, स्रोतसि जलम्, दारुषु अग्निः अन्तर्गतः स्यात्, एवं सत्यम् तपसा च नित्ययुक्तः महात्मा आत्मन्य् आत्मानं महान्तं पृथगात्मानं पश्यति। स एव एकः भगवान् शक्तिभिः स्वाभिः सह ऐश्वर्यदेवीं जालं तनोति। तदा केवलः रुद्रः एवास्ति, नान्यः; स जगदुत्पाद्य, रक्षन् अन्ते पुनः संहरति। सर्वत्र नेत्राणि, सर्वत्र मुखानि, तथा सर्वत्र बाहवः, पादैः च संयुक्तः सः सर्वत्र स्थितः। स एकः महेश्वरः स्वर्गं पृथिवीं च सृजन्, सर्वदेवतामूलं कारणं च। हिरण्यगर्भं देवेषु प्रथमं सृजति; रुद्रः सर्वेभ्यः श्रेष्ठः इति श्रुतिर्निर्दिशति। अहं तं पुरुषं परमं महान्तं अमृतं अच्युतं सूर्यसङ्काशं तमसः परं, ईश्वरं वेद्मि। तस्मात् परतरं नास्ति, नापरम्; नानु नातिशयः; तेनैवेदं विश्वं पूर्णम्। स सर्वमुखः, सर्वशिराः, सर्वग्रीवः, सर्वभूतगुहाशयः, सर्वत्र व्याप्य स्थितः; अतः शिवः सर्वत्र अस्ति। सर्वत्र हस्तपादः, सर्वत्र नेत्रशिरोमुखः, सर्वत्र कर्णः, सः सर्वं आवृत्य स्थितः। स सर्वेन्द्रियगुणाभासः, सर्वेन्द्रियविवर्जितः, भगवान् सर्वेशः, सर्वशरणः, सर्वमित्रः। अचक्षुः सन् पश्यति, अकरणः सन् शृणोति; सर्वं वेत्ति, तं न कश्चन वेत्ति; तं परमं पुरुषं विदुः। सः अणोः अणीयान्, महतः महीयान्, अक्षरः, सर्वभूतहृद्गुहायां निहितः महेश्वरः। दुःखरहितः सन्, स्रष्टुः प्रसादात्, तं निष्क्रियं सर्वकर्मबीजं महात्मानं पश्यति। अहं तं पुराणं सनातनं विश्वतोमुखं महाबलम् वेद्मि, यस्य जन्मनिरोधं ब्रह्मविदः वदन्ति। स एकः शक्तिसंयोगात् त्र्यध्वं जगत् नानाविधं प्रपञ्चयति। सा या जगद्धात्र्यजया, शिवस्यैव परमाश्चर्यरूपिणी सृष्टिशक्तिः, अजया रक्तश्वेतकृष्णा, सा एव सर्वजननी। अजः मातरं सहास्ते, स्वस्वरूपं रममाणः; अपरः अपि अजः, तां उत्सृज्य, भक्तानां रमणं इच्छति। द्वौ सुपर्णौ सयुजा सखायौ वृक्षे तिष्ठतः; तयोः एकः मधु पीत्वा अश्नाति, अपरः तु न अश्नन् केवलं पश्यति। तस्मिन् वृक्षे पुरुषः अन्तः प्रविष्टः शुचिः शोचति; यदा अन्यं ईश्वरं कारणं पश्यति, तदा तृप्यति। तदा तस्य महिमानं विज्ञाय दुःखात् विमुक्तः स्यात्, स सुखं प्राप्नोति; वेदाः, यज्ञाः, ऋतवः, भूतं भविष्यच्च, एष एव। एषः भगवान् अस्मिन् स्थितः मायया जगत् सृजति; मायां तु प्रकृतिं विद्धि, मायिनं तु महेश्वरम्। तेनैव अङ्गेन इदं विश्वं व्याप्यं; भगवान् अणोः अपि अणीयान् गर्भेऽपि स्थितः। शिवार्चनात् जगत्कर्तारं व्यापकम् एकं ज्ञात्वा परमशान्तिं गच्छति। स एव कालः, रक्षकः, अधिपः, ईश्वरः; तं सर्वेश्वरं ज्ञात्वा मृत्युपाशात् विमुच्यते। सूक्श्मं देवम्, सर्पिष्टात् परतरं, सर्वभूतस्थितं, विज्ञाय सर्वपापेभ्यः विमुच्यते। स एव परमेश्वरः, जगत्कर्ता, महेश्वरः; तं हृदि स्थितं विज्ञाय अमृतत्वं अश्नुते। यदा सर्वं न दिवा न रात्रिः, न सत् न असत्, तदा केवलः शिवः एवास्ति, यस्मात् पुरातनं ज्ञानं उत्पद्यते। न कश्चन तं उपरि, तिर्यक्, मध्ये वा अवगच्छति; न तस्य कश्चन सदृशोऽस्ति, यस्य नाम महत्तमं ख्यातम्। केचन धीराः, निर्भयाः, तं अजं विदित्वा, रुद्रस्य शुभायाः दक्षिणां पार्श्वं शरणं यान्ति।