शिवपुराणम्

एवं वेदान्तसारस्थत्वात् प्रणवार्थप्रकाशनाच्च, पुरा मन्दरे नन्दिकेश्वरः सम्यग् पृष्टः। तत्र ब्रह्मपुत्रेण सनत्कुमारेण, मुनिना शिवादीनां सर्वेषां विषये सर्वत्र पृष्टम्। यत्र प्रतिमामात्रं नित्यम् उपास्यत्वेन श्रूयते च दृश्यते च, शिवपूजायां तु लिङ्गप्रतिमे उभे अपि दृश्येते। तस्मात् मम हितार्थं तत्त्वमुक्तं ब्रूहि, शुभे, एष प्रश्नः परमगुह्यः ब्रह्मलक्षणः। अहं ते शृणु, यत् शिवेनोक्तं, भक्त्या; शिवः हि ब्रह्मस्वरूपः, निर्गुणश्च, अवयववर्जितः। तस्य लिङ्गमेव सर्ववेदेषु पूज्यते; स च अवयववानपि, तस्मात् स एव अवयवयुक्तश्च निर्गुणश्च। तथैव प्रतिमा सर्वत्र पूज्यते; अन्ये तु जीवाः, अवयववन्तः, तस्मात् सर्वत्रैव। प्रतिमामेव वेदनिर्णयेन पूज्यते; देवेषु साक्षात् अवयवयुक्तरूपमेव दृश्यते। शिवस्य तु लिङ्गं प्रतिमा च, दृष्टे एव, सौम्य; त्वया लिङ्गप्रतिमयोः प्रचारः उक्तः। शिवस्य च अन्येषां च परमर्थतो विशेषो विविच्यते; तस्मात् तदेव परमं, लिङ्गप्रतिमादिलक्षणं। योगिनां नाथ, लिङ्गस्य प्रादुर्भावलक्षणं श्रोतुमिच्छामि; तद्वदामि, प्रिये, स्नेहात् परं तत्त्वम्। पूर्वं महाकल्पान्ते, प्रसिद्धे लोके, ब्रह्मा विष्णुश्च, तौ द्वावप्युत्तमात्मनौ, परस्परं स्पर्धमानौ। तयोः अहंकारनाशाय, परमेश्वरः अनन्तस्तम्भरूपेण स्वं स्वरूपं मध्ये दर्शयामास। ततः स्वलिङ्गचिह्नात्, स्तम्भरूपेण शिवः, सर्वभूतहितकाम्यया, स्वं लिङ्गं दर्शयामास। तस्मात् प्रभृति लोकेषु, प्रभोर्लिङ्गं निराकारं समस्तं, प्रतिमा च साकाररूपेण शिवस्य प्रतिष्ठिता। अन्येषां देवतानां केवलं प्रतिमैव प्रतिष्ठिता; तस्यां तस्यां प्रतिमायां तद्भोगदायिन्याः, शुभफलप्रदा च। शिवस्य तु लिङ्गप्रतिमा, भोगमोक्षप्रदा च, शुभा च। एकदा, योगिनां नाथ, विष्णुः शेषशय्यायाम्, स्वसमीपे पार्षदैः परिवृतः, परमसमृद्धौ निद्रां जगाम। तत्रैव, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः ब्रह्मा, तं पद्मनाभं शयाने, शोभनशय्यायामुपविष्टं, पप्रच्छ। 'कः त्वं, इह पुरुषवत् शयानः, माम् अवलोकयन् गर्वेण? उत्तिष्ठ, वत्स, पश्य माम्, आगतम् अधिपतिं तव।' 'यो गुरुमागतम् अधिपतिं दृष्ट्वा, गर्वेण व्यवहरति, स द्रोही मूढः; तस्य प्रायश्चित्तं विधीयते।' एवं वचः श्रुत्वा, विष्णुः कोपितोऽपि, बहिः शान्तः, 'शिवं ते, स्वागतम्, वत्स, उपविश, इदं आसनं गृहाण' इति उवाच। 'किम् तव वदनं क्रूरं दृश्यते, दृष्टिः च व्यत्यस्ता व्याघ्रस्येव, विष्णो? महदहंकारः तव, कालप्रेरितः।' 'वत्स, पितामहः जगत्पतिः, त्वं च तस्य रक्षकः। इदं जगत् मयि स्थितम्, त्वं तु पुरुषेषु चौरवत् व्यवहरसि।' 'पद्मनाभात् जातः त्वं मम पुत्रः, व्यर्थं भाषसे।' एवं तयोः मोहितयोः, अजितयोः, संवादः अभवत्— 'अहमेव परः, न त्वम्; अहमेव ईश्वरः, न त्वम्।' इति परस्परं हन्तुम् उद्युक्तौ। तौ द्वावमृतौ, हंसगरुडारोहितौ, परस्परं युद्धाय समुपस्थितौ; तयोः अनुयायिनः ब्रह्मविष्ण्वोः अपि परस्परं युद्धं चक्रुः। तदा सर्वे देवगणाः, विमानैः आकाशे विचरन्तः, तदद्भुतयुद्धं द्रष्टुम् उत्सुकाः समागच्छन्। पुष्पवृष्टिं कृत्वा, आकाशे स्वच्छन्दं विलोकयन्तः, तत्र गरुडारूढः विष्णुः, ब्रह्मणः वक्षसि क्रुद्धः। तदा कोपितः ब्रह्मा, अनन्तान् बाणान्, विविधान् घोरास्त्राणि विष्णोः वक्षसि प्राहिणोत्। तस्मिन् काले, स पावकप्रभान् बहून् अस्त्रशरान् ससर्ज; तयोः युद्धदर्शनं विस्मयजनकं जातम्। एतत् दृष्ट्वा, देवगणाः अत्यन्तदुःखिता, सशङ्कम् ऊचुः; विष्णुः अपि कोपात्, श्वासं दीर्घं समाहितः। तदा विष्णुः, बुद्धिमान्, महेश्वरास्त्रं ब्रह्मणि सन्नद्धः; ब्रह्मा अपि महाक्रोधात् सर्वं जगत् कम्पयामास। स पाशुपतास्त्रं विष्णोः वक्षसि सन्दधे; तत् अस्त्रं आकाशे दशसहस्रसूर्यप्रभं विराजितम्। तदस्त्रं सहस्रमुखं, भीमं, वातरूपं, उग्रं, ब्रह्मविष्ण्वोः उभयोः भीतिदायकम्। एवं तयोः ब्रह्मविष्ण्वोः युद्धं परस्परविनाशकारि जातम्; तदा सर्वे देवगणाः, संतप्ताः, सशङ्कम् ऊचुः— 'ऋषयः, एतत् नृपविप्लवोपमम्।' यतः सृष्टिस्थितिसंहारतिरोभावनुग्रहाः सम्पद्यन्ते— तस्मै ब्रह्मणे त्रिशूलधारिणे च। तयोः अनुग्रहम् विना, अत्र कस्यापि, केनापि, तृणस्यापि नाशः न शक्यः। एवं भयभीता देवाः, शिवालयं प्रति जग्मुः; कैलासशिखरं यत्र चन्द्रशेखरः स्थितः। तत्र, हृष्टाः अमराः, परमं प्रभोः धाम आगच्छन्; ओंकाररूपेण प्रणम्य, तस्य मन्दिरं प्रविशन्ति। तत्र सभामध्ये, मणिपीठे, मण्डपे, तेजस्विनं देवदेवं उमायुक्तं ददृशुः।