शिवपुराणम्

सर्वाणि भूतानि तस्य वशे एव सन्ति। सः सर्वेषां नियन्ता, सर्वं निर्देशयति; तस्य दर्शनं तु केवलं परमया भक्त्या सम्भवति, अन्यथा कदापि न दृश्यते। व्रतानि, दानानि, तपांसि, नियमाः च—एतानि पूर्वैः प्राज्ञैः तत्त्वार्थायैव कथितानि, नात्र संशयः। हरिः, अहम्, रुद्रः, अन्ये च देवासुराः अपि—अद्यापि घोरतपसा तस्य दर्शनाय तृष्णां कुर्वन्ति। सः पतितैः, मोहितैः, दुष्टैः, निन्दितैः च अदृश्यः; भक्तैः तु, अन्तर्युक्तैः बहिर्युक्तैः च, पूज्यः, सम्बोध्यः च। तस्य त्रिविधं रूपं—स्थूलं, सूक्ष्मं, परं च—अस्ति; स्थूलं रूपं अस्माभिः, अमरैः च दृश्यते, सूक्ष्मं योगिभिः। यत् तु परं, शाश्वतं, ज्ञानानन्दरूपं, अक्षरं च, तत् तस्य भक्तैः, तत्रैव स्थितैः, दृश्यते। किं बहु वदामि? परमगुह्यं तत्त्वं एषः—शिवभक्तिः साधिता मोक्षदायिनी भवति, नात्र संशयः। सा भक्तिः केवलं कृपया उत्पद्यते, कृपा च भक्तेः एव प्रसूता—यथा अंकुरः बीजात्, बीजं च अंकुरात्। सर्वत्र आत्मनः सिद्धयः कृपया पूर्वा एव; सर्वैरपि उपायैः, अन्ते कृपया एव सिद्धिः प्राप्यते। कृपायाः साधनं धर्मः, वेदेन निर्दिष्टः; धर्मस्य आचरणेन पुण्यपापयोः समता सम्पद्यते। समत्वात् कृपायाः सम्पर्कः, ततः धर्मस्य श्रेष्ठता; धर्मश्रेष्ठत्वं प्राप्त्वा, आत्मनः पापानि विनश्यन्ति। एवं, पापक्षयेन, अनन्तजन्मसु शनैः शनैः, साम्बस्य, सर्वेश्वरस्य, भक्तिः ज्ञानपूर्विका उत्पद्यते। भगवत्कृपा तु स्वभावानुसारं प्रदत्त्या; कृपया कर्मस्य त्यागः जायते—not कर्मस्वरूपे, किं तु तस्य फलस्य त्यागः। अतः, कर्मफलत्यागात् शिवधर्मस्य शुभमार्गः जायते; सः द्विविधः—गुरु-निरपेक्षः वा, गुरु-आश्रितः वा। तत्र, संकल्पयुक्तः कर्ता शतगुणं श्रेष्ठः, संकल्परहितात्; शिवधर्मपद्धतौ शिवज्ञानयोगः प्रथमः। ज्ञानप्रभावात् जनः संसारदोषान् पश्यति; ततो विषयेषु वैराग्यं जायते, वैराग्यात् अन्तःकरणस्य साधनं। यः अन्तःकरणसंपन्नः, तस्य ध्याननिष्ठा कर्मनिष्ठात् श्रेष्ठा; ज्ञानध्यानयुक्तस्य योगः प्रवर्तते। योगेन परमभक्तिः, ततः कृपा; कृपया जीवः मोक्षं प्राप्य शिवसमः भवति। कृपाप्रवृत्तिः न निश्चितः; यथा योग्यता, तथा कृपा प्रदत्ता। कश्चित् गर्भस्थः एव मुक्तः, कश्चित् जन्मनि; अन्यः बालः, युवा, वृद्धः वा मुक्तः। कश्चित् पशुयोनि-निर्गतः, कश्चित् नरकात्; अन्यः किञ्चित् अवस्थां प्राप्त्वा, तस्य क्षये मुक्तः। कश्चित् अवस्थां समाप्त्वा पुनः आगत्य मुक्तः; अन्यः किञ्चित् मार्गं प्राप्त्वा तत्र स्थित्वा मुक्तः। अतः, मोक्षः जनानां न एकरूपः; तु कृपया एव, ज्ञान-स्वभावानुसारं, पूर्णता प्राप्त्यते। अतः, कृपायै शिवं एव सदा ध्यानयेत्—वाङ्-मनः-शरीरदोषरहितः—पत्नीभिः, पुत्रैः, अग्निभिः सह। सर्वे तस्य स्थिता, तस्मिन् भक्ताः, तस्मिन् एकीकृताः, तस्मिन् शरणागताः, सर्वाणि कर्माणि तस्मिन् एव मनसा कुर्वन्ति। दीर्घयज्ञारम्भे, सहस्रवर्षपर्यन्ते, यज्ञस्य अन्ते, प्राणः तत्र मन्त्रयोगबलात् निर्गच्छति। सः स्वयम् उत्तमं साधनं वक्ष्यति; ततः दिव्यं, परमसुन्दरं वाराणसीं गन्तव्यम्। तत्र, यत्र सर्वेश्वरः पिनाकधरः देवीसहितः, भक्तानां कृपार्थं नित्यं वसति। तत्र महाविस्मयं दृष्ट्वा, त्वं मम समीपं आगमिष्यसि; ततः अहं, द्विजश्रेष्ठ, मोक्षसाधनं वक्ष्यामि। येन, एकेन जन्मना, मोक्षः तव हस्ते—संसारजन्तुबंधात् विमुक्तिः। एषः मानसिकचक्रः मया निर्मितः, प्रस्तुतः; यत्र तस्य बाह्यभागः विनश्यति, तत्र तपस्यै शुभस्थानम्। एवं उक्त्वा, मानसिकचक्रं सूर्यवत् दीप्तं दृष्ट्वा, पितामहः, महादेवाय नमस्कृत्य, तद् विमोचयत्। तैः हृष्टैः ऋषिभिः, लोकनाथाय नमस्कृत्य, यत्र तस्य चक्रस्य बाह्यभागः पतितः, तत्र गच्छन्ति। तत् चक्रं, घनं, समं, शिलातले सुन्दरं, शुद्धं, मधुरजलयुक्तं, किञ्चित् वनं पतितम्। तद् वनं नैमिषाख्यं प्रसिद्धं अभवत्, ऋषिभिः पूजितम्, यक्षगन्धर्वविद्याधरैः समाकीर्णम्। तत्र, पुरूरवाः, विधिना प्रेरितः, उर्वश्याः सौन्दर्ये मोहितः, अष्टादशद्वीपसागरं विचरन्। तत्र, मोहवशात्, सः सुवर्णयज्ञवेदिं अनवाप्त्या हरति, यां कुपितैः ऋषिभिः तृणदर्भैः वज्रवत् निपातितम्। तत्र, पुरातने काले, लोककर्तारः, सृष्ट्यर्थं, दिव्यं यज्ञं आरभन्त, ब्रह्मविदः अग्निं यजन्ति। तत्र, विद्वांसः ऋषयः, शब्दार्थन्यायविशारदाः, शक्त्या, ज्ञानैः, कर्मनियमैः यज्ञं कुर्वन्ति। तत्र, वेदविदः सदा, वादैः, शब्दैः, वेदविप्रतिपन्नान्, केवलतर्कावलम्बिनः, विजिग्युः। एवं कथा शृणु।