शिवपुराणम्

श्रूयतां शिवस्य दिव्यस्वरूपस्य महिमानं यथाशास्त्रं। स एव कारणानां कारणं, कारणानां चिन्तकः, परमकारणं च। स कदापि नान्यतः न कुतश्चित् उत्पद्यते। सर्वैश्वर्यसम्पन्नः सः 'सर्वेश्वर' इति नाम्ना अभिधीयते, मोक्षकामिभिः सर्वैः ध्यान्यः, शम्भुः, आकाशमध्यवर्तिनि स्थितः। स एव पूर्वं माम्, आत्मनः पुत्रं, सृजति स्म, ज्ञानं च दत्तवान्। तस्य कृपयैव अहं प्रजापतित्वं प्राप्तवानस्मि। स भगवान् स्थाणुः वृक्षवत् व्योम्नि एकाकी तिष्ठति, येन महात्मना पुरुषेण इदं सम्पूर्णं जगत् व्याप्यते। स एवैकः अनन्तरूपेषु निष्क्रियेषु प्रवर्तते, बहुविधरूपः स एव बीजभूतः, महेश्वरः। स एवैकः भगवांस्तु रुद्रः, द्वितीयो नास्ति कश्चन। सदा सर्वेषां हृदयेषु स्थितः सन्, अन्यैः न दृश्यते; स सर्वं पश्यन्, जगति नित्यं स्थितः। स एव अनन्तशक्तिधरः प्रभुः, सर्वकारणेषु कालातीतेषु लीनेषु अपि शेषः। यस्य न दिवसः, न रात्रिः, न समः, न च अधिकः; यस्य पराशक्तिः स्वाभाविका, नित्यं ज्ञानक्रियास्वरूपा च। यत् विनाशी चाव्यक्तं च, अमृतं च अक्षरं च—एते द्वौ अपि हरः एक एव। यः तद् ध्यानात् तत्त्वनिष्ठः भवति, तस्य बन्धनान्ते जगन्माया निवर्तते। यस्मिन् न विद्युत् न सूर्यः न चन्द्रमाः प्रकाशन्ते, यस्य प्रकाशेन सर्वं इदं प्रकाशते—एषा शाश्वती विद्या। एको देवो महादेवः महेश्वरः विज्ञेयः; तस्य परमपदं नाप्येति कश्चन। स आदिः, अनाद्यन्तः, स्वभावेन शुद्धः, स्वातन्त्र्यपूर्णः, इच्छया चलनाचलनस्वरूपः। प्रकृत्यतिक्रान्तरूपः, तेजस्वी, लिङ्गरहितः, मुक्तः च मोक्षदः, कालातीतः, कालस्य प्रेरकः च। सर्वातीतः सन्, सर्वेषु अपि स्थितः, सर्वज्ञः, षड्भाववत्त्वेन लोकस्य अधिपः। स उत्तमः उत्तमेषु, उत्तमात् परः, अनन्तपरिमितसंयोगः, अनवरतपद्ममधुकरः। स एव विजानी, अखण्डाण्डानि एकरूपेण संयोजयन्, दानवीर्यगाम्भीर्यमाधुर्यभयानां आश्रयः। न तस्य समः कश्चन, न वा अतिशयः; स सर्वेषु अपि असमानः, राजाधिराजः। तस्य अद्भुतकर्मणा जगत् आदौ सृष्टम्, कालान्ते च तत् तस्मिन्नेव लीयते। सर्वे प्राणी तस्य वशे, स सर्वं नियच्छति; स च भक्त्या एव दृश्यते, नान्यथा कदापि। व्रतानि, सर्वदानानि, तपांसि, नियमाश्च—एतानि प्राचीनैः मुनिभिः अभ्यन्तरार्थायैव प्रवदन्ति, नात्र संशयः। हरिः, अहम्, रुद्रः, अन्ये च देवदानवाः अपि—अद्यापि घोरतपसा तस्य साक्षात्कारं कामयामहे। स पतितैः, मोहितैः, पापकृतः, नीचैः च न दृश्यते; भक्तैः तु अन्तर्यामी बहिर्यामी इति पूज्यः सम्बोध्यश्च। तस्य त्रिविधं रूपं—स्थूलं, सूक्ष्मं, परं च—अस्ति; स्थूलं वयं देवैः सह पश्यामः, सूक्ष्मं योगिनः। परं तु, यत् नित्यं, ज्ञानानन्दमयम्, अक्षरं च, तद् तद्व्रतीनां भक्तानां दृष्टिपथम्। किम् बहु वक्तव्यम्? एष एव परमार्थगुह्यं—न संशयः—शिवभक्तिः साधिता मोक्षदायिनी। भक्तिः तु केवलं कृपया जायते, कृपा च भक्तेः प्रसूता—बीजाङ्कुरन्यायेन। सर्वत्र जीवस्य सिद्धयः कृपापूर्विका एव; सर्वोपायैः अन्ते कृपया एव सिद्धिः लभ्यते। कृपायाः साधनं धर्मः, यः वेदेन निर्दिष्टः; तस्य आचरणेन पुण्यपापयोः सम्यग्वृत्तिः। सम्यग्वृत्तेः कृपासंयोगः, तस्मात् धर्मोत्कर्षः; धर्मोत्कर्षेण पापक्षयः आत्मनः। एवं पापक्षये सति, बहुजन्मक्रमेण, ज्ञानपूर्वका साम्बस्य, सर्वेश्वरस्य, भक्ति: जायते। प्रभोः कृपा स्वभावानुसारं दत्ता; कृपया कर्मत्यागः जायते, न तु कर्मस्वरूपे, किं तु फले। तस्मात् कर्मफलत्यागात् शिवधर्मस्य शुभमार्गः उद्भवति; स च द्विविधः—स्वतन्त्राचार्यः, परतन्त्राचार्यः च। तत्र संकल्पयुक्तकृतः शतगुणं श्रेष्ठः, असंकल्पकृतात्; शिवधर्मपद्धौ ज्ञानयोगसंयोगः मुख्यः। ज्ञानप्रभावात् संसारदोषदर्शनं जायते; तस्मात् विषयेषु वैराग्यं, वैराग्यात् अन्तःकरणसंस्कारः। सम्यग्भावसम्पन्नस्य ध्याननिष्ठा कर्मणि न भवति; ज्ञानध्याननिष्ठस्य योगः प्रवर्तते। योगेन पराभक्तिः, ततः कृपा; कृपया जीवः मोक्षं प्राप्य शिवतुल्यः भवति। कृपायाः क्रमः न नित्यः; यथा पात्रता, तथा कृपा। कश्चित् गर्भस्थ एव मुक्तः, अन्यः जातमात्रः, अपि वा बालः, युवा, वृद्धः च। एवं शिवस्य अनन्तमाहात्म्यं, कृपाभक्त्युपायं, मोक्षमार्गं च शास्त्रानुसारं शान्तया, भक्त्या, श्रद्धया च पावनया कथा समाप्ता।