शिवपुराणम्

सर्वे मुनयः सस्मितमुखाः, सौम्यभावाः, पद्मदलदीर्घलोचनाः, दिव्यतेजसा युक्ताः, दिव्यगन्धेन अभ्यक्ताः च, तं परमेश्वरं दृष्ट्वा विस्मयमूढाः अभवन्। सः दिव्यशुक्लवस्त्रधारी, स्वर्गीयमालया शोभितः, यस्य चरणकमलानि देवेश्वरैः, दैत्यैः, योगिभिः च पूज्यन्ते। सर्वाङ्गेषु शुभलक्षणैः युक्तः, हस्ते चामरं धारयन्, सरस्वत्याः तेजसा सूर्यवत् दीप्तिमान्। तं दृष्ट्वा, सर्वे ऋषयः हर्षपूर्णमुखाः, श्रद्धया शिरसि हस्तान् स्थापयित्वा, देवाधिदेवं स्तोतुम् आरभन्त। ते प्राहुः—“नमः ते त्रिमूर्तये, सृष्टिस्थितिलयकारणाय, आदिपुरुषाय, पुरातनाय, ब्रह्मणे, परमात्मने। नमः ते, यस्य शरीरं प्रधानम्, प्रधानं च सञ्चालयसि, यः त्रिविंशतिधा विकृतः अपि, अविकृतः एव। नमः ते, ब्रह्माण्डशरीराय, ब्रह्माण्डान्तर्गताय, सर्वकार्यसंपादकाय, साधनसंपूर्णाय। नमः ते, सर्वलोकस्वरूपाय, सर्वलोकव्यवस्थापकाय, सर्वजीवसंयोगवियोगकारणाय। त्वया एव हि सर्वं विश्वं सृज्यते, लीयते, संरक्ष्यते; तथापि, भगवन्, तव मायया त्वां न जानिमः, हे प्रपितामह।” एवं महाभाग्ययुक्तैः महर्षिभिः स्तुतः ब्रह्मा, गंभीरया वाचा, मुनीनां प्रसन्नतां सन्दर्शयन्, अब्रवीत्—“हे दीप्तिमन्तः महर्षयः, बलपराक्रमसम्पन्नाः, किमर्थं यूयं सर्वे अत्र समागताः?” तस्य वचः श्रुत्वा, ब्रह्मविदः सर्वे, अञ्जलिं कृत्वा, विनयपूर्णैः वाक्यैः तम् अब्रुवन्—“भगवन्, महतमसाभिः आवृताः वयम्, क्लिष्टाः, विवादिनः, अत्र परमं न पश्यामः। त्वमेव सर्वलोकधारकः, सर्वकारणकारणः; भगवन्, अत्र किञ्चिद् अपि तव अज्ञातं नास्ति। सर्वेषां भूतानां मध्ये, कः परमः, पुरातनः, शुद्धः, पूर्णः, नित्यः, परमेश्वरः? केन अद्भुतकर्मणा विश्वं प्रथमं सृज्यते? सत्यं ब्रूहि, हे महर्षे, अस्माकं संशयविनाशाय।” एवं पृष्टः ब्रह्मा, विस्मयमूढः, सस्मितं च, देवदानवमुनिसन्निधौ, दीर्घं चिन्तयित्वा, उत्थाय, ‘रुद्र’ इति उच्चार्य, हर्षेण सिक्ताङ्गः, अञ्जलिं कृत्वा, वाक्यम् उवाच—“यस्य विषये वाचः च मनः च निवर्तन्ते, न प्राप्नुवन्ति; यस्य आनन्दं ज्ञात्वा, विद्वान् किञ्चन न भयते। यस्मात् सर्वं—ब्रह्मा, विष्णु, रुद्रः, सर्वभूतानि, इन्द्रियाणि च—प्रथमं उत्पन्नानि। यः कारणानां कारणः, तस्य ध्यानकर्ता, परमकारणः; सः न कदाचित्, न कुतः, न केनचित् उत्पन्नः। सः सर्वेश्वर्यसम्पन्नः, ‘सर्वेश्वर’ इति नाम्ना प्रसिद्धः, सर्वमोक्षकामैः ध्यान्यः, शम्भुः, व्योममध्ये स्थितः। सः पूर्वं माम्, पुत्रं, सृजित्वा, ज्ञानं दत्त्वा, तस्य कृपया अहं प्रजापतित्वं प्राप्तवान्। सः भगवन्, वृक्षवत् अचलः, आकाशे एकाकी स्थितः; यस्य द्वारा एषं सर्वं विश्वं व्याप्तम्, महात्मना पुरुषेण। सः एव, बहुषु भूतिषु, क्रियावान् अक्रियेषु; सः एव, बहुरूपः, बीजस्वरूपः, सः महेश्वरः। सः एव, शुभः रुद्रः, द्वितीयः नास्ति। सः सर्वदा जनानां हृदये स्थितः अपि, अन्यैः न दृष्टः; सर्वं पश्यन्, सः विश्वे नित्यं तिष्ठति। सः एव, अनन्तशक्तिसम्पन्नः, सर्वकारणानां कालातीतानां विनाशे अपि शेषः। यस्य न दिनं न रात्रिः, न तुल्यं न अधिकम्; यस्य परमशक्ति स्वाभाविकी, नित्याः, ज्ञानं कर्म च। यत् विनाशी च अव्यक्तं, अमृतं च अविनाशी—तयोः सारः अविनाशी, सः एकः हरः एव। यः तस्य ध्यानात् तत्त्वनिष्ठः भवति—बन्धान्ते तस्य विश्वमाया नश्यति। यस्मिन् न विद्युत् न सूर्यः न चन्द्रः प्रकाशन्ति; यस्य प्रकाशेन सर्वं इदं प्रकाशते—एषा नित्या शिक्षा। एकः देवः, महादेवः, ज्ञेयः महेश्वरः; तस्य परमं पदं प्राप्तुं न शक्यते। सः आदिः, अनादिः, अनन्तः, स्वभावतः शुद्धः, स्वतन्त्रः, पूर्णः, स्वेच्छया चलनाचलनः। प्रकृतिपरः, दिव्यरूपः, निरलक्षणः, मुक्तः, मोक्तारः, कालातीतः, कालप्रेरकः। सर्वातीतः, सर्वत्र स्थितः, सर्वज्ञः; षड्विधकालः, सर्वस्य जगतः स्वामी। सः उच्चैः उच्चतरः, अनन्तस्य, सीमितस्य च संगमः, अनन्तपद्ममधुकरः। सः विज्ञानी, अखण्डब्रह्माण्डानां एकत्वं कर्ता; दानवीर्यगम्भीरमधुरभयानां निवासः। तस्य तुल्यं नास्ति, न च अधिकम्; सः सर्वेषु भूतिषु अतुल्यः, राजराजः। तस्य अद्भुतकर्मणा जगत् प्रथमं सृज्यते; कालान्ते, एषं जगत् तस्मिन एव लीयते।” एवं ब्रह्मा, परमेश्वरस्य माहात्म्यं, तत्त्वं च, मुनिभ्यः दिव्यं कथाम् उपदिशन्, सर्वे मुनयः, देवाः, दैत्याः च, हर्षविस्मयपूर्णाः, श्रद्धया तं परमेश्वरं पूजयामासुः।