शतश्लोकैः द्विसहस्रद्वयं च शतरुद्रकोटिरुद्रयोः, व्योम्नः परिमाणेनातिक्रान्ते, तथा औमस्य सहस्रश्लोकं स्यात्। कैलासस्य तु श्लोकसङ्ख्या सहस्राष्टचत्वारिंशदष्टशतेति, ततः परं वायवीयस्य सहस्रद्विचत्वारिंशदष्टशतेति निर्दिष्टम्। एवं सङ्ख्याविभागेन पवित्रतमं शिवाख्यं पुराणं चतुर्सहस्रश्लोकात्मकं कथ्यते। वायवीयपुराणमपि चतुर्सहस्रश्लोकमित्युक्तं, द्विधा विभक्तमिदं वर्तते, तदहं ते सम्प्रवक्ष्यामि। एतदुत्तमं शास्त्रं वेदविज्ञानहीनाय, श्रद्धायुक्तरहिताय, पुराणज्ञानशून्याय च न कथयेत्। परीक्षितशिष्याय, धर्मिष्ठाय, अमत्सराय, शिवभक्ताय, शिवधर्मपरायणाय च दातव्यम्। अनन्ततेजसां व्यासाय नमः, यस्य प्रसादादहं पुराणसमूहं धारयामि। पुरातने काले, महतीं कल्पपरम्परामतीत्य, नूतनस्य कल्पस्यारम्भे, सृष्टिकर्मणि प्रवृत्ते च, यदा समाजः संस्थापितः, जनाः जागरिताः, तदा षट्समूहाः ऋषयः परस्परं संवादमकरोत्। तेषां मध्ये महद्द्वन्द्वमुत्पन्नम्—'एष परः', 'नायं तु'—इति, परं तत्त्वं दुर्निश्चयं जातम्, न कश्चिदत्र निश्चयं प्राप्नोत्। ते सर्वे सृष्टिकर्तारं ब्रह्माणं परमव्ययं द्रष्टुं जग्मुः, यत्र भगवाँल्लोकपिता ब्रह्मा देवासुरैः स्तूयमानः स्थितः। स मेरोरुच्चैः शिखरे रम्ये शोभनसंकुले, देवदानवसंकीर्णे, सिद्धचारणसंवादपूर्णे, यक्षगन्धर्वसेविते। पक्षिसंघनिनादिते, रत्नमुक्ताफलमणिविचित्रे, वनगुहाप्रवाहशिलातटसोपशोभिते, शोभनधारानदीशोभायुक्ते। तत्र ब्रह्मवनं नाम, नानामृगयुतं, दशयोजनविस्तीर्णं, शतयोजनदीर्घं च। तत्र मधुरस्वच्छतोययुक्तं सरः, पुष्पितवृक्षैः मत्तभृङ्गसंकीर्णं रमणीयं च। तत्रैव महापुरी शोभते, उदितार्कसमानप्रभा, बलिनां दैत्यदानवराक्षसानां निवासभूतम्। तन्मृदुतप्तहेमनिर्मितं, उच्चप्राकारतोरणयुतं, शताराममण्डपशोभितं, मुख्यपथैः सुसज्जितम्। मणिरत्नमण्डितशिखरैः व्योम्नं विलिह्यमानं, नानाविमानशोभितं च तद् दृश्यते। तत्रैव ब्रह्मा प्रजापतिः सभासद्भिः सह वसति; तत्र गत्वा ऋषयः तं महात्मानं जगत्पितरं प्रत्यक्षं ददृशुः। तं ऋषयः सुराश्च ददृशुः, दिव्यर्षिसंघपरिवृतं, शुद्धहेमसमानप्रभं, सर्वाभरणभूषितम्। प्रसन्नवदनं, सौम्यदृष्टिं, पद्मपत्रायतेक्षणं, दिव्यतेजसा युक्तं, सुरगन्धानुलिप्तं च। दिव्यश्वेताम्बरधरं, दिव्यवनमालाभूषितं, यस्य पद्मपदौ सुरासुरयोगीश्वरैः सन्नमितौ। सर्वलक्षणलक्षिताङ्गं, चामरधरं, सरस्वतीप्रभया सूर्यसमानदीप्तिं च। तम् दृष्ट्वा सर्वे ऋषयः प्रमुदितमुखाः, शीर्षे हस्तान् निधाय, देवानां श्रेष्ठं स्तोतुं प्रचक्रमुः। "नमस्ते त्रिमूर्तये, सृष्टिस्थित्यन्तकारणाय, आद्याय, पुराणपुरुषाय, ब्रह्मणे, परमात्मने च। नमः प्रधानशरीराय, प्रधानविक्षोभकाय, त्रयस्त्रिंशद्भेदरूपिणे, परिनामरहिताय च। नमः ब्रह्माण्डशरीराय, तस्य मध्ये स्थिताय, सर्वोपकरणसिद्धिकारकाय च। नमः सर्वलोकस्वरूपिणे, सर्वलोकविन्यायकाय, सर्वदेहिनां संयोगवियोगकारणाय च। त्वया एवेदं विश्वं सृज्यते, लीयते, रक्ष्यते च; तथापि भगवन्, तव मायया त्वां न वेद्मः, प्रपितामह।" एवं पुण्यश्लोकैः महर्षिभिः स्तुतः ब्रह्मा, गंभीरया वाचा, ऋषीनां मनः प्रमोदयन्, इत्युवाच— "भोः महर्षयः, महाबलपराक्रमवन्तः, किमर्थं यूयं सर्वे समागताः?" इत्युक्ते तं ब्रह्माणं ब्रह्मविदः सविनयम् अञ्जलिपुटाः प्रत्युवाचुः— "भगवन्, महत् तमः समावृताः वयं, विवादयन्तो, परमं न पश्यामः। त्वमेव सर्वलोकधारकः, सर्वकारणकारणम्; न हि किञ्चिदत्र त्वदविदितम्। को वा परः, सनातनः, शुद्धः, पूर्णः, नित्यः, परमेश्वरः सर्वेषां भूतानां? कस्य कृत्येन विश्वं सृष्ट्यादिकं प्रवर्तते? तत्त्वेन वद, महर्षे, संशयं नः छिन्धि।" एवं पृष्टः ब्रह्मा, विस्मयस्मितमुखः, देवदानवर्षिभिः सन्निधौ, दीर्घं ध्यात्वा, "रुद्र" इति उच्चार्य, प्रमोदबाष्पपूरिताङ्गः, अञ्जलिं कृत्वा, इदं वचनमुवाच— "यतः वाचो निवर्तन्ते, मनसा सह, अप्राप्य; यस्य आनन्दं विज्ञानवान् प्राप्य, न भीति किञ्चन वेत्ति। यतः सर्वमिदं, ब्रह्मविष्णुरुद्राद्यं, सर्वभूतेंद्रियसंयुक्तं, आदौ सृज्यते।" इति।