एवं धर्मनाम्ना पुराणेन द्वादश शाखाः कथिताः, तत्र विद्येश्वराख्ये दशसहस्रश्लोकाः सन्ति। रौद्रं, वैनायकं, औमं, मातृकाख्यं च—एतेषां प्रत्येकस्याष्टसहस्रश्लोकाः, त्रयोदशे तु त्रयोदशसहस्रश्लोकाः सन्ति। रुद्रैकादशकं च कैलासं च—तयोः प्रत्येकस्य षट्सहस्रश्लोकाः, शतरुद्रस्य त्रिसहस्रश्लोकाः, ततः कोटिरुद्रः। सहस्रकोटिरुद्रः सर्वविज्ञानसम्पन्नः, एकादशसहस्रश्लोकयुक्तः, नवसहस्रश्लोकैः सह समन्वितः। श्रेष्ठं वायवीयं चतुर्सहस्रश्लोकात्मकं, धर्मनाम्नः पुराणस्य द्वादशसहस्रश्लोकाः। एवं शाखाविभागेन शैवपुराणं लक्षश्लोकपरिमितं कथ्यते, वेदसारभूतं, भोगमोक्षप्रदं च। व्यासेन तु तत् चतुर्विंशतिसहस्रश्लोकैः संक्षिप्तम्; तेषु चतुर्थं शैवपुराणं सप्तसंहिताभिः युक्तं। तत्र प्रथमं विद्येश्वराख्यं, द्वितीयं रुद्रसंहिता, तृतीयं शतरुद्रं, चतुर्थं कोटिरुद्रं। पञ्चमं औमं, षष्ठं कैलाससंहिता, सप्तमं वायवीयं—एवं सप्त संहिताः। विद्येश्वरे द्विसहस्रश्लोकाः, रौद्रे पञ्चपञ्चाशत्सहस्रश्लोकाः, तृतीयस्यापि द्विसहस्रैकत्रिंशत् श्लोकाः। शतरुद्रं कोटिरुद्रं च—आकाशपरिमाणं—प्रत्येकं द्विसहस्रद्विशत् श्लोकयुक्तम्; औमस्य सहस्रश्लोकाः। कैलासस्य सहस्राष्टचत्वारिंशत् श्लोकाः, वायवीयस्य ततोऽनन्तरं सहस्रद्विचत्वारिंशत् श्लोकाः। एवं संख्याविभागेन शिवाख्यं परमपवित्रं पुराणं चतुर्सहस्रश्लोकात्मकं कथ्यते। वायवीयपुराणं अपि चतुर्सहस्रश्लोकात्मकं, द्वाभ्यां भागाभ्यां युक्तं, अहं ते वर्णयिष्यामि। एतदुत्तमं शास्त्रं वेदाविदुषे, श्रद्धारहिताय, पुराणानपठिताय च न वक्तव्यम्। शिष्याय तु परीक्षिताय, धर्मिष्ठाय, अमत्सराय, शिवभक्ताय, शिवधर्मवर्तिने च दातव्यम्। अनन्ततेजसे तस्मै व्यासाय नमः, यस्य प्रसादात् पुराणसमूहः मयि स्थितः। अथ कदाचित् प्राचीनकाले, महत्यतीते काले, पूर्वकल्पे समाप्ते, नूतनकल्पारम्भे, सृष्टिकार्ये प्रवृत्ते च, समाजे स्थापिते, जनाः जागरिताः, षडृषयः परस्परं संवादं चक्रुः। तत्र महान् विवादः समजनि—"एषः परः", "नायं परः"—इति, परं परमार्थस्य निर्णयः दुरवगमत्वात् निश्चयः न प्राप्तः। ते सर्वे ब्रह्माणं सृष्टिकर्तारं, अक्षयं ब्रह्माणं द्रष्टुं जग्मुः, यत्र भगवतः ब्रह्मणः स्तुतिः देवदैत्यैः क्रियते। स मेरोः शृङ्गे रम्ये रमणीयस्मिन्, देवदैत्यसमाकीर्णे, सिद्धचारणसंवादयुत, यक्षगन्धर्वसेविते च, पक्षिसंघनिनादिते, रत्नमुक्ताफलाभूषिते, वनगुहास्रोतःकन्दरशोभिते, सुरसरित्सलिलधाराविलसिते च, ब्रह्मवने नाम महान् काननः, नानामृगसंकीर्णः, दशयोजनविस्तीर्णः, शतयोजनदीर्घः। तत्र रम्यः सरः, मधुरसुधाजलपूर्णः, सुरभिपुष्पवृक्षैः, मदमत्तभृङ्गसंकीर्णैः शोभितः। तत्र दिव्यपुरी, उदितार्कप्रभा, बलिनो गर्विताः दैत्यदानवराक्षसावासिता। पक्वहेमनिर्मिता, उच्चभित्तिद्वारयुक्ता, शतप्राकारमण्डिता, तोरणशृङ्गप्रासादरथ्यायुक्ता। तस्याः प्रभया रत्नशिखरैः गगनं विलिह्यमानमिव दृश्यते, नानाविमानसंकीर्णा सा। तत्र ब्रह्मा प्रजापतिः सभायुक्तः निवसति। तत्र गत्वा, ऋषयः तं महात्मानं, प्रपितामहं, प्रत्यक्षं दृष्टवन्तः। ऋषयः देवाश्च तं पश्यन्ति—दिव्यर्षिसंघपरिवृतं, शुद्धहेमाभं, सर्वाभरणभूषितम्। प्रियवदनं, मृदुप्रचारं, कमलदलायतलोचनं, दिव्यतेजस्विनं, दिव्यगन्धानुलेपनं च। दिव्यशुक्लाम्बरधरं, दिव्यमालाविभूषितं, यस्य चरणकमलानि सुरासुरयोगीन्द्रैः पूज्यन्ते। सर्वमङ्गलचिह्नयुक्ताङ्गं, चामरधरं, सरस्वत्याः तेजसा सूर्यवत् प्रकाशमानम्। तम् आलोक्य, सर्वे ऋषयः, हृष्टवदनाः, शीर्ष्णि हस्तान् निधाय, तं देवानां वन्द्यं स्तोतुम् आरब्धवन्तः। "नमः ते त्रिमूर्तये, सृष्टिस्थितिलयकारिणे, आदिपुरुषाय, पुराणाय, ब्रह्मणे, परात्मने। नमः प्रधाने शरीराय, प्रधाने सञ्चालकाय, त्रयविंशतिविधपरिणामाय, अविकारिणे। नमः ब्रह्माण्डशरीराय, तदन्तर्वर्तिने, तत्र सर्वकर्मकर्त्रे, सर्वोपकरणसंपादकाय। नमः सर्वलोकात्मने, सर्वलोकविधायिने, सर्वजीवसम्बन्धवियोगकारणाय। त्वया एवेदं विश्वं सृष्टं, लीनं, पाल्यते च; परं तव मायया वयं त्वां न जानिमः, पितामह।" एवं महाभागैः महर्षिभिः स्तुतः ब्रह्मा, गम्भीरया वाचा, तान् ऋषीन् हर्षयन्, प्रत्युवाच।