शिवस्य ज्ञानसागरं, वेदसम्मतं, परममङ्गलं पुराणं वक्ष्यामि, यत् भक्त्युत्तमफलमोक्षदं साक्षात् ददाति। तदिदं पुराणं युक्तियुक्तार्थसम्पन्नं, रागविषयैः समृद्धं, पूर्वं श्वेतकल्पे वायुनैव प्रवदितम्। श्रोतुमर्हथ यथासम्भवं सर्वज्ञानस्रोतांसि, पुराणानां क्रमं, अस्य च पुराणस्य उत्पत्तिं संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि। चतुर्वेदाः, तेषां चाङ्गानि, मीमांसान्यायशास्त्रसमूहः, पुराणं, धर्मशास्त्रं—एवं चतुर्दश विद्यास्तन्त्राणि प्रसिद्धानि। आयुर्वेदः, धनुर्वेदः, गान्धर्ववेदः, अर्थशास्त्रं चोत्तमं—एवं षोडशोत्तरद्वयविधा अष्टादश विद्याः कीर्त्यन्ते। एतेषां विद्याशाखानां मूलकर्ता, काव्यकर्ता च साक्षात् शूलपाणिरेव शास्त्रेषु प्रतिपाद्यते। स सर्वलोकनाथः, सर्वस्य सृष्ट्यर्थं कर्तुमिच्छन्, आदौ स्वं नित्यं पुत्रं ब्रह्माणं साक्षात् सृष्टवान्। तस्मै ब्रह्मणे, सर्वस्य सृष्टेः आदिसम्भूतये, ईश्वरः पूर्वमेव एतानि शास्त्राणि सृष्ट्यर्थं दत्तवान्। ततः लोकसंरक्षणाय हरये देवाय पालनशक्तिं दत्तवान्; तेन विष्णुः मध्यमः पुत्रः, ब्रह्माणमपि रक्षिता बभूव। ब्रह्मा ज्ञानमवाप्य, यथाविधि सृष्टिं कुर्वन्, प्रथमं पुराणं स्मृतवान्, यः सर्वशास्त्रेषु श्रेष्ठतमः। ततः साक्षात् वेदाः तस्य वक्त्रात् सञ्जज्ञिरे, तस्य वाङ्मनसः सर्वशास्त्रकर्माणि समुत्पन्नानि। यदा पृथिव्यां जनाः तस्य परमविस्तारं न शेकुः ग्रहीतुं, तदा जगन्नाथस्याज्ञया ज्ञानसारः संक्षिप्तः। द्वापरयुगान्ते विष्णुः, जगतात्मा, बलवान् धारयिता, व्यासनाम्ना पृथिव्यां अवतीर्यते। एवं द्विजश्रेष्ठ, प्रतीकद्वापरे वेदाः विभागिता, ततोऽन्ये च पुराणादिशास्त्राणि रचितानि। पुनः अस्मिन्नेव द्वापरे, स सुतायाः सत्यवत्याः अरण्ये जातः, हविर्दाता कृष्णद्वैपायन इति प्रसिद्धः। स मुनिः वेदान् संक्षिप्य, चतुर्धा विभागं कृत्वा, तेन वेदव्यास इति लोके प्रसिद्धः। स एव चतुर्लक्षश्लोकपरिमाणं पुराणं संक्षिप्य कृतवान्, यद्यपि दिव्यलोके तस्य दशकोटिपरिमाणमेव। यो द्विजः चतुर्वेदाङ्गोपनिषत्सम्पन्नः, स पुराणं न जानाति, स न तु पण्डितः। वेदं इतिहासपुराणाभ्यां पूरयेत्; वेदः च चिन्तयति, अल्पश्रुत्या मया लङ्घ्येति। सृष्टिः, प्रलयः, वंशानुचरितानि, मन्वन्तराणि, वंशानुकीर्तनं—एते पञ्च पुराणस्य लक्षणानि। पुराणं दशाष्टधा विद्वद्भिः महत् संक्षिप्तं चोच्यते। ब्रह्म, पद्म, वैष्णव, शैव, भागवत, भविष्य, नारदीय, मार्कण्डेय—एते मुख्यपुराणानि। अग्नेय, ब्रह्मवैवर्त, लैंग, वाराह, स्कन्द, वामन, कूर्म, मत्स्य, गरुड—एतान्यपि गण्यन्ते। ब्रह्माण्डं चापि संगण्यम्; एष पुराणानां क्रमः। तेषु शैवं चतुर्थं, सर्वार्थसाधकं। एतत् शास्त्रं शतसहस्रश्लोकमयं, द्वादशसंहितायुक्तं, शिवेनैव कृतम्, तत्र धर्मः प्रतिष्ठितः। तत्र प्रतिपादितं धर्मं आचरन्तः, त्रिवर्णाः मोक्षमिच्छवः केवलं शिवमेव शरणं यान्तु। देवा अपि तस्मात् अन्यथा न मोक्षं प्राप्नुवन्ति। अधुना शृणु, वेदसम्मतस्य अस्य शैवपुराणस्य विभागान् संक्षेपेण वर्णयामि। विद्येश्वर, रौद्र, श्रेष्ठविनायक, औम, मातृपुराण, तथा रुद्रैकादशक—एतानि विभागानि। कैलास, शतरुद्र, सहस्रकोटिरुद्र, ततो वायवीय—एते पश्चात्। धर्मनामकं पुराणम्—एवं द्वादश संहिताः; विद्येश्वरसंहिता दशसहस्रश्लोकमयी उक्ता। रौद्र, विनायक, औम, ततः मातृका—एतेषां प्रत्येकं अष्टसहस्रश्लोकमयं, त्रयोदशं तु त्रयोदशसहस्रश्लोकमयम्। रुद्रैकादशकं च कैलाससंहिते च षट्सहस्रश्लोकमयी; शतरुद्रत्रिसहस्रश्लोकमयी, कोटिरुद्र ततः परम्। सहस्रकोटिरुद्रः सर्वविषयज्ञानयुक्तः, एकादशसहस्रश्लोकयुक्तः, नवसहस्रैः संयुक्तः। श्रेष्ठवायवीयं चतुर्सहस्रश्लोकमयं, धर्मपुराणं द्वादशसहस्रश्लोकमयम्। एवं शाखाभेदेन शैवपुराणं शतसहस्रश्लोकमयं, वेदसारं, भुक्तिमुक्तिप्रदं कीर्त्यते। व्यासः तद् चतुर्विंशतिसहस्रश्लोकमयं संक्षिप्य कृतवान्; तेषु शैवपुराणं चतुर्थं, सप्तसंहितायुक्तम्। तत्र प्रथमं विद्येश्वरं, द्वितीयं रुद्रसंहितां, तृतीयं शतरुद्रं, चतुर्थं कोटिरुद्रं, पञ्चमं औम, षष्ठं कैलाससंहितां, सप्तमं वायवीयं इति सप्त विभागाः। विद्येश्वरं द्विसहस्रश्लोकमयं, रौद्रं पञ्चसप्ततिसहस्रश्लोकमयं, तृतीयं अपि एकविंशतिसहस्रश्लोकमयमिति। एवं पुराणोत्कृष्ट्याऽस्य महात्म्यं, विभागः च, श्रोतृभ्यः प्रतिपादितम्।