शिवपुराणम्

ततः, शुद्धचित्तानां मुनिसङ्घस्य तस्मिन्नासने, पुरातनकथाश्रवणलालसा हृदये समुत्पन्ना। त एव सर्वे, एकचित्ताः सन्तः, परस्परं समभाषन्त— "हे लोमहर्षण, सर्वज्ञ महर्षे, अद्य अस्माकं महद्भाग्यं यत् त्वं अस्माकं समीपं प्राप्तः, शिवानां मध्ये राजा इव प्राज्ञः। भवान् व्यासात् साक्षात् सर्वं पुराणज्ञानं प्राप्य, अद्भुतकथानां पात्रमिव। यथा रत्नाकरः सर्वरत्नानां निधानं, तथैव भवान् यद्भूतं, यद्भविष्यत्, यच्चान्यदस्ति सर्वं जानाति। त्रिषु लोकेषु किञ्चिदपि नास्ति यन्न भवान् वेद; अदृष्टपूर्वेण भाग्येन अस्माकं कृते त्वं अत्र आगतः। अकारणं मा गच्छ; किञ्चित् शुभं कृत्वा एव गन्तव्यं। अतो वयं सर्वे, पुण्यं पुराणं श्रोतुम् इच्छामः, यत्र उत्तमकथाज्ञानं, वेदान्तसारः च सम्पूर्णः; शीघ्रं तद् अस्माकं निवेदय।" एवं वेदविद्भिः मुनिभिः प्रार्थितः सूतः, मृदुहितं मंगलप्रदं वाक्यम् उवाच— "युष्माभिः पूजितः, किमर्थं अहं सम्यक् पुराणकथनं न कुर्याम्, या मुनिभिः पूजिता? महादेवं, देवीं, स्कन्दं, विनायकं, नन्दिनं, व्यासं सत्यवत्याः सुतं च साक्षात् प्रणम्य, शिवविज्ञानसागरं, वेदसम्मतं, भक्तिमोक्षफलप्रदं, परमं मंगलपुराणं कथयिष्यामि। युक्तयुक्तार्थयुक्तं, रसगर्भितं, पूर्वं श्वेतकल्पे वायुनैव प्रोक्तम्। श्रूयतां मया सर्वज्ञानप्रभवान्, पुराणानां क्रमः, अस्य च पुराणस्य उत्पत्तिः। चतुर्वेदाः, तेषां चाङ्गानि, मीमांसा-न्याय-विशेषाः, धर्मशास्त्रं, चतुर्दश विद्याः, आयुर्वेदः, धनुर्वेदः, गान्धर्वः, क्रमेणार्थशास्त्रं चोत्तमम्—एवं अष्टादश विद्याः कथिताः। एतेषां सर्वविद्यानां कर्ता कविश्च साक्षात् शूलपाणिः, इति शास्त्रवचनम्। स सर्वलोकनाथः, सर्वसृष्ट्युद्योगेच्छया, आदौ स्वं नित्यं पुत्रं ब्रह्माणं सृजति। तस्मै ब्रह्मणे, आद्याय सृष्टिकारणाय, भगवान् पूर्वं एतान् विज्ञानान्यदात्। ततः जगत्संरक्षायै, हरये देवाय, पालनशक्तिं दत्त्वा, विष्णुः मध्यमः सुतः ब्रह्मणः अपि रक्षकः अभवत्। स ब्रह्मा, विज्ञानं लब्ध्वा, नियतविधिना सृष्टिं कुर्वन्, आदौ सर्वशास्त्रेषु श्रेष्ठं पुराणं स्मरति। ततः तस्यास्य मुखेभ्यः वेदाः साक्षात् सम्प्रसूता, तस्य वाचः शास्त्रकृत्यं समुत्थितम्। यदा भूमौ जनाः तस्य विज्ञानस्य विस्तारं न शेकुः ग्रहीतुम्, तदा जगन्नाथस्याज्ञया तद्विज्ञानं संक्षिप्तम्। प्रत्येकद्वापरे, विष्णुः जगतात्मा, बलवान्, व्यासनाम्ना पृथिव्यां आवतरति। एवं द्वापरे द्वापरे, वेदाः विभक्ताः, ततश्च पुराणादीनि ग्रन्थाः रचिताः। अस्मिन्नेव द्वापरे, स सत्यवत्यां तपोवने जातः, कृष्णद्वैपायन इति विख्यातः। स मुनिः, वेदान् संक्षिप्य, चतुर्धा व्यभजत्; तस्मात् वेदव्यास इति लोके प्रसिद्धः। स एव पुराणान्यपि चत्वारिंशत्सहस्रश्लोकपरिमाणानि चकार; स्वर्गे तु तेषां कोटिशतम् अपि अस्ति। यो द्विजः चतुर्वेदाङ्गोपनिषद्भिः सह जानाति, न तु पुराणम्, स न ज्ञानी इति। वेदं इतिहासपुराणाभ्यां पूरयेत्; वेदः हि शृणोति मम अल्पश्रवणेन तरिष्यामीति। सृष्टिः, लयः, वंशाः, मन्वन्तराणि, वंश्यनुचरितानि—एते पञ्च लक्षणानि पुराणस्य। दशधा अष्टधा च पुराणं, महत् लघु च, सत्यम् वेदविद्भिः कथ्यते। ब्रह्म, पद्म, वैष्णव, शैव, भागवत, भविष्य, नारदीय, मार्कण्डेय—एते मुख्याः। अग्नेय, ब्रह्मवैवर्त, लैंग, वाराह, स्कान्द, वामन, कूर्म, मत्स्य, गरुड—एते अपि। ब्रह्माण्डं च; एषः पुराणानां पुण्यः क्रमः। तेषु शैवः चतुर्थः, सर्वार्थसाधकः। एषः शास्त्रः लक्षश्लोकसम्भूतः, द्वादशसंहिताविभक्तः, शिवेनैव रचितः, धर्मः तत्र प्रतिष्ठितः। तत्र प्रतिपादितं धर्मं सेवन्तः, त्रिवर्णिकाः मोक्षकामिनः केवलं शिवं शरणं यान्तु। देवाः अपि केवलं तं शरणं प्राप्य एव मोक्षं यान्ति, नान्यथा। अधुना शैवपुराणस्य वेदसम्मतस्य संहिताविभागान् संक्षेपेण शृणु। विद्येश्वर, रौद्र, श्रेष्ठविनायक, औम, मातृपुराण, तद्वत् रुद्रैकादशक, कैलास, शतरुद्र, सहस्रकोटिरुद्र, ततः वायवीय—एते तत्रोत्तरं क्रमेण।