शिवपुराणम्

शिवपुराणस्य पावनकथायाम् एकदा भगवती पार्वत्यां प्रति भगवान् शिवः रुद्राक्षस्य महिमानं विस्तार्य कथयामास। एकादशमुखं रुद्राक्षं यः रुद्रेण सह धारयति, स सर्वत्र विजयी भवति, हे परमेश्वरि। द्वादशमुखं रुद्राक्षं शिरसि धारयेत्, तत्र सर्वे द्वादश आदित्याः प्रतिष्ठिताः सन्ति। त्रयोदशमुखं रुद्राक्षं विश्वेदेवस्वरूपम्; तद् धारयता सर्वे अभिलषिताः कामाः, सौभाग्यं, शुभत्वं च लभ्यते। चतुर्दशमुखं रुद्राक्षं परमशिवस्वरूपम्; श्रद्धया शिरसि धारयता सर्वपापानि विनश्यन्ति। एवं मुखभेदेन रुद्राक्षस्य प्रकाराः वर्णिताः। श्रद्धया भक्त्या च मन्त्रैः सह रुद्राक्षं धारयेत्, सर्वाभिलषितसिद्धये, देवेषु आलस्यं विना। यदि कश्चन मन्त्रवर्जितं रुद्राक्षं भूमौ धारयति, स चतुर्दशेन्द्रपर्यन्तं भीषणं नरकं याति। रुद्राक्षधारिणं दृष्ट्वा भूतप्रेतपिशाचडाकिन्यः शाकिन्यश्चापि अन्ये च दुष्टभावाः पलायन्ते। कृत्रिमं मायिकं वा यत् किंचित् अभिचारादिकं, रुद्राक्षधारिणं दृष्ट्वा, तस्य स्वरूपभीतया दूरं गच्छति। रुद्राक्षधारिणं दृष्ट्वा शिवो विष्णुर्देवी गणपतिः सूर्यश्चान्ये च देवाः, हे पार्वति, तुष्टाः भवन्ति। एवं रुद्राक्षस्य महिमानं ज्ञात्वा, हे महादेवि, मन्त्रैः भक्त्या च सम्यक् धारयेत् धर्मवृद्धये। एषः भस्मरुद्राक्षयोः महिमा प्राचीनकाले गिरीजायै शिवेन परात्मना उक्तः, यः भोगमोक्षप्रदः। भस्मरुद्राक्षधारी शिवाय अतीव प्रियः; तयोः धारयणबलात् भोगमोक्षौ निःसंशयं लभ्येते। यः भस्मरुद्राक्षं धारयति, शिवभक्तः स्यात्, पञ्चाक्षरमन्त्रजपपरायणः, स सर्वतः सिद्धः, शिवाभिमुखः इति कथ्यते। त्रिपुण्ड्रं विना, रुद्राक्षमालां विना च, पूजितोऽपि महेश्वरः इच्छितफलप्रदः न भवति। यद् यद् त्वया पृष्टं, हे मुनिश्रेष्ठ, तत् सर्वं व्याख्यातम्—भस्मरुद्राक्षयोः महिमा, यः सर्वकामप्रदः। यो हि प्रतिदिनं रुद्राक्षभस्मयोः एतं परमं पुण्यं महिमानं श्रद्धया शृणोति, स सर्वान् कामान् अवाप्नोति। अत्रैव पुत्रपौत्रैः सह सर्वान् सुखान् भुक्त्वा, परत्र परमां मुक्तिम् आप्नोति, शिवस्य चातिप्रियः भवति। एषः विद्वद्भ्यः विद्वेष्वरसंहितायां उक्तः, शिवाज्ञया सर्वसिद्धिमुक्तिदः सदा। शिवाय नमः, सोमाय नमः, तस्य गणपुत्रसहिताय नमः, प्रधानपुरुषाधिपाय, सृष्टिस्थितिसंहारकारणाय नमः। तस्य शक्तिः अतुल्या, ऐश्वर्यं सर्वव्यापि; ऐश्वर्यम्, महत्त्वं च तस्य स्वभावः इति कथ्यते। अजाय, विश्वकर्त्रे, नित्याय, शिवाय, अक्षयाय, महेश्वराय, महात्मने, शिवाय अहं शरणं गच्छामि। धर्मक्षेत्रे, तत्र महातीर्थे गङ्गायमुनयोः संगमे, प्रयागे, नैमिषारण्ये, ब्रह्मपथे—तत्र सत्यनिष्ठव्रतधारिणः, महातेजसः, महाभाग्यवन्तः ऋषयः महायज्ञं समारब्धवन्तः। तेषां शुद्धकर्मणां तस्य यज्ञस्य श्रुत्वा, वेदव्यासस्य शिष्यः, सत्यवत्याः पुत्रः, महाबुद्धिमान् सुतः, तत्र प्रत्यक्षं समागतः। स सुतः त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः, पञ्चविधवाक्संपत्तौ निपुणः, बृहस्पतेः अपि श्रेष्ठः वक्ता, मधुरवाणी, रम्यशब्दयुक्तः, कथाकथनविशारदः, कालयोग्यकाव्यविद्, स पुराणसूतश्रेष्ठः तत्र आगतः। तम् आगतम् आलोक्य, ऋषयः हृष्टहृदयाः, यथोचितं सत्कारं पूजां च तस्मै अकार्षुः। तेन ऋषिसम्मानं स्वीकृत्य, यथोक्तमानसा, आत्मसंयमेन च, तत्र उपविष्टः। तदा तेषां शुद्धचित्तानां ऋषीणां सभायाम् प्राचीना कथाः श्रोतुम् अभिलाषः उत्पन्नः। तदा ते सर्वे, मनः संनियच्छ्य, इदं वाक्यम् ऊचुः— "हे रोमहरषण, सर्वज्ञ, अस्माकं महद्भाग्येन त्वं अद्यत्र आगतः, ऋषिसत्तम, शैवानां राजा, त्वं व्यासात् सम्पूर्णपुराणज्ञानं प्रत्यक्षं प्राप्तवान्; अतः त्वं अद्भुतकथानां पात्रम्। यथा रत्नाकरः सर्वरत्नानां स्रोतः, तथैव त्वं भूतं भविष्यत् यद्वा अन्यदस्ति सर्वं धारयसि। त्रिषु लोकेषु किञ्चिदपि तव अज्ञातं नास्ति; अदृश्येन दैवेन अस्माकं कृते अत्र आगतः। किञ्चिदपि उपकारं विना त्वं न गच्छेत्, निष्फलं न गन्तव्यम्। अतः, अस्माकं श्रवणेच्छया, सर्वपुण्यकथायुक्तं, वेदान्तसारसम्पूर्णं, परममङ्गलं पुराणं शीघ्रं कथय।" एवं वेदविद्भिः ऋषिभिः विनीतः, सूतः मधुरैः, युक्तयुक्तैः, मङ्गलैः वाक्यैः प्रत्युवाच— "युष्माभिः पूजितः, कथमिव अहं ऋषिपूजितं पुराणं सम्यक् न कथयामि?" इति। ततः महादेवं, देवीं, स्कन्दं, विनायकं, नन्दिनं, सत्यवत्याः पुत्रं व्यासं च नमस्कृत्य, सूतः कथाम् आरब्धवान्।