शिवपुराणम्

शिवपुराणस्य एकस्मिन दिव्ये प्रसङ्गे, भगवतः शिवस्य उपदेशः परमगौरवपूर्णः पार्वत्यै प्रदत्तः। सः रुद्राक्षधारणस्य विधिं विस्तारतः वर्णयति। एकः रुद्राक्षः शिखायाम्, चत्वारिंशद् रुद्राक्षाणि मूर्ध्नि, द्वात्रिंशत् कण्ठे, शताधिकाष्टौ वक्षसि धारयितव्याः। कर्णयोः एकैकः, भुजयोः षड् षड्, बाह्योः षोडश षोडश, हस्तयोः द्विगुणं तस्य संख्या, हे मुनिश्रेष्ठ। यः भक्त्या यथासङ्ख्यं रुद्राक्षाणि धारयति, सः जन्मतः शैवोऽपि शिववत् पूजनीयः, सर्वैः पुनः पुनः सम्माननीयः। शिरसि ईशानमन्त्रेण, कर्णयोः तत्पुरुषमन्त्रेण, कण्ठे अघोरमन्त्रेण, हृदि अपि तथैव धारयेत्। हस्तयोः अघोरबीजमन्त्रेण, उदरे पञ्चदशाक्षरवामदेवमन्त्रेण रुद्राक्षधारणं कुर्यात्। पञ्चब्रह्ममन्त्रैः त्रिंशद् मालाः पञ्च वा सप्त वा, अथवा वामबीजमन्त्रेण सर्वाणि रुद्राक्षाणि धारयेत्। रुद्राक्षधारणानन्तरं, मद्यं, मांसं, लशुनं, पलं, कुल्थं, कफकराणि खाद्यानि, मलम्, वराहं च त्याज्यं। ब्राह्मणाय लक्षरुद्राक्षाः, क्षत्रियाय रक्ताः, यतये हृष्टाः, वैश्याय पुनः पुनः पानाः, शूद्राय कृष्णाः, शास्त्रे गजाः च निर्दिष्टाः। चतुर्वर्णाः, गृही, यती च, नियमेन रुद्राक्षधारणं कुर्युः; एष परमगुह्यं जन्मना न त्याज्यम्। पुण्यात्मनां रुद्राक्षधारणं, त्यागः सर्वनरकेषु पतनं। प्रथमं आमलक्याः लघुतरं, दुःस्थितं, कंटकदष्टं, कृमिभक्षितं, शरीरच्छिद्रदोषयुक्तं रुद्राक्षं शुभकामैः न धारयेत्। तथापि, चणकवत् रुद्राक्षः, अन्ते दोषरहितः रुद्राक्षः सदा सूक्ष्मः शुभः प्रशंस्यः। शिवाज्ञया रुद्राक्षाः सर्ववर्णाश्रमैः, स्त्रीभिः शूद्रैः च, विशेषतः प्रणवेन, सदा धारयितव्याः। यः दिवा रात्रिकर्मणा, रात्रौ दिवाकर्मणा रुद्राक्षं धारयति, सः प्रातः मध्यान्हे सायं च सर्वपापात् विमुक्तः। त्रिपुण्ड्रधारी, जटाधारी, रुद्राक्षधारी, एते एव इह लोकं प्राप्नुवन्ति। यः शिरसि एकं रुद्राक्षं, ललाटमध्ये त्रिपुण्ड्रं, पञ्चाक्षरीमन्त्रं जपति, सः पुण्यैः पूजनीयः। यस्य शरीरे रुद्राक्षः नास्ति, ललाटे त्रिपुण्ड्रं नास्ति, ओष्ठे पञ्चाक्षरीमन्त्रः नास्ति, तं यमगृहं नयेत्। रुद्राक्षं भस्म च, यः तयोः शक्तिं जानाति वा न जानाति वा, तं सदा पूजनीयं, कदापि न तिरस्कर्तव्यं। एवं कालेन स्वदूतान् आज्ञापितम्; तद् ज्ञात्वा सर्वे तुष्टाः विस्मयपूर्णाः तस्थुः। तस्मात्, हे महादेवि, रुद्राक्षः महापापनाशकः, मम प्रियः, शुद्धः, महापावनः। यः हस्ते, भुज्ये, शिरसि रुद्राक्षं धारयति, सः सर्वभूतैः दुर्लभः, भूमौ रुद्ररूपेण विचरति। सः सदा देवैः, दानवैः च पूजनीयः; तं दृष्ट्वा पापक्षयः, शिववत्। ध्यानज्ञानाभावोऽपि यः रुद्राक्षं धारयति, सः सर्वपापात् विमुक्तः, परमं पदं प्राप्नोति। मन्त्रजपः रुद्राक्षेण कोटिगुणं पुण्यं ददाति; धारणेन दशकोटिगुणं पुण्यं लभ्यते। यावत् जीवितस्य शरीरे रुद्राक्षः तिष्ठति, हे देवी, तावत् मृत्युप्रत्यवायः न भवति। रुद्राक्षत्रिपुण्ड्रयुक्तशरीरः, मृत्युञ्जयमन्त्रजपः, तं दृष्ट्वा रुद्रफलप्राप्तिः। सः पञ्चदेवताभिः, सर्वदेवैः च प्रियः; भक्तः रुद्राक्षमालया सर्वमन्त्रं जपेत्, हे प्रिये। विष्णुभक्ताः, अन्यदेवताभक्ताः अपि रुद्राक्षं धारयन्ति; किन्तु रुद्रभक्तः विशेषतः सदा रुद्राक्षं धारयेत्। रुद्राक्षस्य विविधाः प्रकाराः वर्णिताः; तेषां भेदान् कथयामि, हे पार्वति, श्रुणु, तैः भोगमोक्षौ लभ्येते। एकमुखः रुद्राक्षः शिवः स्वयं, भोगमोक्षप्रदः; तस्य दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्यापापं नश्यति। यत्र तस्य पूजनं, तत्र लक्ष्मीः न गच्छति; सर्वविघ्ननाशः, सर्वकामसिद्धिः। द्विमुखः रुद्राक्षः देवाधिदेवः, सर्वकामफलप्रदः; विशेषतः गोहत्यापापं शीघ्रं नाशयति। त्रिमुखः रुद्राक्षः सदा सिद्धिप्रदः; तस्य प्रभावेन सर्वविद्या दृढा भवति। चतुर्मुखः रुद्राक्षः ब्रह्मा स्वयं; मनुष्यहत्यापापनाशकः, दर्शनस्पर्शाभ्यां चतुरर्थदः। पञ्चमुखः स्वयम्भू रुद्रः, कालाग्निः, सर्वकामफलप्रदः, मोक्षदः। पञ्चमुखेन सर्वपापानि—निषिद्धगमनं, दुष्कर्म, अयोग्यभक्षणं—नश्यन्ति। षण्मुखः कार्तिकेयः दक्षिणभुज्ये धारयित्वा ब्रह्महत्यादिपापात् विमुक्तः; नात्र संशयः। सप्तमुखः महेशानि, अनङ्गनाम्नी, धारणेन दरिद्रः अपि देवेश्वरः भवति। अष्टमुखः रुद्राक्षः वसु-भैरवरूपः, धारणेन पूर्णायुः; मृतः अपि त्रिशूलधारी भविष्यति। नवमुखः भैरवः, कपिलः स्मृतः ऋषिः; दुर्गा अधिष्ठात्री, महेश्वरी नवविधा। यः तं रुद्राक्षं वामहस्ते भक्त्या धारयति, सः सर्वेश्वरः, मम तुल्यः, न संशयः। दशमुखः महेशानि जनार्दनः स्वयं; धारणेन, हे देवि, सर्वकामसिद्धिः। एवं शिवः रुद्राक्षधारणस्य माहात्म्यं पार्वत्यै विवृणोति, तस्य उपदेशेन भक्तः पुण्यं, मोक्षं, सर्वकामफलं च सुलभं प्राप्नोति।