शिवपुराणम्

शिवस्य सुन्दरयोः नेत्रयोः उत्पन्नानि जलबिन्दूनि भूमौ पतित्वा रुद्राक्षवृक्षरूपेण प्रसिद्धानि अभवन्। तानि बिन्दवः वृक्षभावं प्राप्तानि भक्तानां कल्याणार्थं विष्णुभक्तेभ्यः चतुर्षु वर्णेषु च दत्तानि। शिवप्रियाणि तानि रुद्राक्षाणि पृथिव्याम् आपः गौडदेशे च मथुरा अयोध्या लङ्कायां मलयाचले चोत्पादितानि। सह्याद्रौ काश्यां च दशसु स्थलेषु अन्येषु च प्रदेशेषु महान् पापराशिनाशकत्वेन शास्त्रेषु प्रशस्यन्ते। शिवाज्ञया ब्राह्मणाः क्षत्रियाः वैश्याः शूद्राश्च स्वस्वजातिसम्बन्धिनः शुभान् रुद्राक्षान् धारयितुम् अर्हन्ति। श्वेताः रक्ताः पीताः कृष्णाश्च वर्णाः अनुक्रमेण ज्ञेयाः, तदनुसारिणः जात्या जनाः स्ववर्णयुक्तान् रुद्राक्षान् धारयेयुः इति मनीषिभिः उक्तम्। काममोक्षाभिलाषिणां फलं तेषु वर्तते, शिवभक्तानां तु विशेषतः शिवपार्वत्योर् आनन्दाय रुद्राक्षधारणं सदा करणीयम्। धारणीयस्य रुद्राक्षस्य आमलकपरिमाणं श्रेष्ठम्, बदीदालपरिमाणं मध्यमम्, एकमेकं तु न्यूनतमम् इति परिकल्पितम्। हे पार्वति, ये अनभक्ताः दुःखार्थिनश्च, तेषां कृते एकमेव रुद्राक्षं न्यूनतमं विधीयते, तस्य अपि श्रवणेन तव हर्षो भवतु। बदीदालसमः रुद्राक्षोऽपि लोके फलदायकः स्यात्, सौख्यसमृद्धिं च वर्धयति। आमलकसमः सर्वापद्विनाशकः, गुञ्जासदृशः सर्वकामसिद्धिकरः इति। लघुतरः रुद्राक्षः यावत् तावत् अधिकं फलप्रदः, एकैकः दशगुणं फलं ददाति मनीषिभिः कथितम्। रुद्राक्षधारणं पापनाशनस्य साधनं निर्दिष्टम्, तस्मात् सर्वकामसिद्धये तद् अवश्यं धारयेत्। रुद्राक्षमाला लोके शुभा फलदा च, हे परमे शुभे, अन्यास्तु मालाः तादृशं सौभाग्यं न ददाति। स्निग्धाः दृढाः स्थूलाः कण्टकिन्यः च रुद्राक्षाः शुभाः, सदा काममोक्षदायिन्यः। कृमिदग्धं भग्नं विदलितं अकण्टकं व्रणयुक्तं विकृतं च रुद्राक्षं परिहर्तव्यम्। स्वयमेव छिद्रयुक्तं रुद्राक्षं श्रेष्ठम्, मानुषकृतेन छिद्रेण युक्तं मध्यमम् उच्यते। रुद्राक्षधारणेन महापापनाशः स्यात्, शतं रुद्राक्षाणि धारयन् रुद्ररूपः भवति। एकादशशतानि धारयन् तस्य फलं लभते, यत् शतवर्षे अपि वक्ति न शक्यते। पञ्चशतानां पञ्चाशदर्धानां रुद्राक्षाणां मुकुटं विधेयम्, उत्तमभक्तेन सम्यक् निर्मितव्यम्। त्रयस्त्रिंशदधिकत्रिशतं त्रिवारं कण्ठसूत्रे रुद्राक्षाणि योजयेत् भक्तः। शिखायां त्रयः, वामदक्षिणकर्णयोः षट्षट् रुद्राक्षाणि विधेयानि। कण्ठे बाहुषु च रुद्रसंख्यया एकशतमेकं रुद्राक्षं धारयेत्, कोहले रत्नं पुनः बद्धव्यम्। त्रिणि यज्ञसूत्राणि शिवभक्तैः धारयितव्यानि, शेषाणि पञ्च रुद्राक्षाणि कटीदेशे धारयेत्। एवं धारितानि रुद्राक्षाणि सर्वैः पूज्यन्ते, यथा महेशस्य पूजनं तथा। एवं रूपं ध्यानं कृत्वा, सम्यक् आसने उपविश्य 'शिव' इति उच्चारयन् पापैः विमुच्यते। सहस्राधिकस्य विधानम् उक्तम्, तस्याभावे अन्यः शुभविधिः प्रोक्तः। शिखायां एकं, मूर्ध्नि त्रिंशत्, कण्ठे पञ्चाशत्, बाहुषु षोडश षोडश च रुद्राक्षाणि धारयेत्। मणिभिः सहितं द्वादश द्वादश हस्तयोः, स्कन्धयोः द्वे द्वे, पञ्चशतानि धारयेत्; एकशताष्टकं माला-यज्ञसूत्रे स्थापयेत्। एवं सहस्रं रुद्राक्षाणां दृढनियमेन यो धारयति, स देवैः रुद्रवत् पूज्यते। शिखायाम् एकं, शिरसि चत्वारिंशत्, कण्ठे द्वात्रिंशत्, उरसि एकशताष्टकं च धारयेत्। कर्णयोः एकैकं, बाहुषु षट्षट्, भुजयोः षोडश षोडश, हस्तयोः द्विगुणानि धारयेत्। यथानियमं भक्त्या धारयन्, शैवोऽपि सन्, स शिववत् पूज्यः सर्वैः पुनः पुनः। शिरसि ईशानमन्त्रेण, कर्णयोः तत्पुरुषमन्त्रेण, कण्ठे अघोरमन्त्रेण, हृदये अपि तथा धारयेत्। हस्तयोः अघोरबीजमन्त्रेण, उदरे पञ्चदशाक्षरम वामदेवमन्त्रेण धारयेत्। पञ्चब्रह्ममन्त्रैः त्रिंशन्मालाः पञ्च वा सप्त वा, अथवा वामबीजमन्त्रेण सर्वाणि धारयेत्। ततः सुरापानं मांसं लशुनं पलाण्डुं कुलत्थं कफजन्यं मलमांसं वराहमांसं च त्यजेत्। ब्राह्मणस्य लक्षरुद्राक्षाणि विधीयन्ते, क्षत्रियस्य रक्तवर्णानि, यतिनां हृष्टानि, वैश्यस्य पुनः पुनः पानानि, शूद्रस्य कृष्णवर्णानि, गजानि च शास्त्रविहितानि। चतुर्वर्णिनः गृहीत्यागिनश्च नियमेन धारयेयुः; जात्या परमगुह्यं न परित्याज्यम्। पुण्यात्मभिः एव रुद्राक्षधारणं लभ्यते, तस्य परित्यागात् सर्वे नरकाः प्राप्यन्ते। प्रथमं आमलक्याः लघुतराणि, ततः दोषयुक्तानि, कण्टकदष्टानि, कृमिभुक्तानि, छिद्रदोषयुक्तानि च, शुभार्थिभिः न धारयेत्। अन्ते चणकसदृशानि, दोषरहितानि रुद्राक्षाणि सदा सूक्ष्मत्वेन शुभत्वेन च प्रशस्यन्ति। एवं हे देवी, रुद्राक्षाणां उत्पत्तिः, तेषां क्षेत्रविभागः, वर्णानुसारः, आकारविचारः, धर्मविधानं च श्रुतेन अनुक्रमेण कथितम्। यस्य भक्त्या धार्यन्ते रुद्राक्षाणि, स शिवपार्वत्योर् प्रियः, सर्वैः पूज्यः, पापनाशकः, काममोक्षदायकः च भवति।