शिवपुराणम्

यत्र यत्र स्थानकाले च यथाशक्ति कर्तव्यं, तत्र यदि लेपनं वा चिह्ननं न शक्यते, तर्हि त्रिपुण्ड्रादि चिह्नानि कर्तव्यानीत्येव निश्चितम्। शिवं त्र्यक्षं त्रिगुणाधारं त्रिवेदप्रभवम् स्मृत्वा, "शिवाय नमः" इति उच्चार्य, ललाटे त्रिपुण्ड्रं विधायेत्। "नमः" इति द्विस्वरं "ईशा" इति द्वयोः पार्श्वयोः उक्त्वा, त्रिपुण्ड्रं ललाटे विधायेत्; "नमः" इति द्विबीजं उच्चार्य, उभयोर् भुजयोः अपि त्रिपुण्ड्रं विधायेत्। अधः पितृबिजयोः, उपरि उमायाः ईशस्य च, तथा पृष्ठे शिरःपृष्ठे चिह्नानि यथाविधि कर्तव्यानि। ततः, शैणक महाबुद्धे, शिवरूपे महेश्वर, रुद्राक्षस्य महिमानं संक्षेपेण शृणु। रुद्राक्षः शिवस्य प्रियतमः, परमपावनः, दृष्ट्या स्पर्शेन जपेन वा सर्वपापविनाशकः इति उच्यते। रुद्राक्षस्य महात्म्यं प्रथमं शिवः परमात्मा जगद्भ्यः हिताय देवीं प्रति उक्तवान्। "शृणु देवी, महेशानि शिवेन तव सुखाय भक्तानां च हिताय रुद्राक्षस्य महात्म्यं वक्ष्यामि।" "महेशानि, पुरातने काले, सहस्रैः दिव्यवर्षैः, मम मनः निगृहीतम् कम्पितं तपस्यायाम् प्रवृत्तम्। स्वेच्छया परमेश्वरः लोकानां हिताय क्रीडया मम नेत्रे अपावर्तयत्। तयोः शोभनयोः नेत्रयोः जलबिन्दवः पतिताः; तत्र ते अश्रुबिन्दवः रुद्राक्षवृक्षरूपे प्रसिद्धाः। वृक्षरूपं प्राप्त्वा, भक्तानां कल्याणाय, विष्णुभक्तेभ्यः चतुर्वर्णेभ्यः च तान् रुद्राक्षान् दत्तवान्। शिवप्रियान् रुद्राक्षान् पृथिव्याम्, जलात्, गौडदेशे, मथुरायाम्, अयोध्यायाम्, लङ्कायाम्, मलयदेशे च उत्पादितवान्। सह्यपर्वते, काशीमध्ये च दशसु अन्येषु स्थानेषु च, ते महापापराशिनाशकाः शास्त्रेषु स्तुताः।" "ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः—ये पृथिव्यां जाताः—ते स्वस्वजात्यनुसारं शुभं रुद्राक्षं धारयितुं शिवाज्ञया विधीयते। श्वेतः रक्तः पीतः कृष्णः चतुर्वर्णानुसारं रुद्राक्षवर्णः ज्ञेयः; बुद्धिमन्तः स्ववर्णं रुद्राक्षं धारयन्ति। भोगमोक्षेच्छया, विशेषतः शिवभक्तः, शिवपार्वत्योः प्रीत्यर्थं तान् फलं प्राप्य धारयेत्। आमलफलप्रमाणं श्रेष्ठं, बदरफलप्रमाणं मध्यमं, एकबीजं अधमं इति विधिः।" "पार्वति, अनभक्तेषु, दुःसाध्येषु, एकं बीजं अधमं; बदरफलप्रमाणं अपि लोकं सुखं सौभाग्यं वर्धयति। आमलफलप्रमाणं सर्वदुःखनाशकं; गुंजाबीजसदृशं सर्वसिद्धिप्रदं। यत् लघुतरं, तत् श्रेष्ठं; प्रत्येकं बीजं दशगुणं फलं ददाति। रुद्राक्षधारणं पापनाशनाय विधीयते; तस्मात् सर्वार्थसिद्धये धारयितव्यम्। रुद्राक्षमाला शुभा, फलदायिनी; अन्यः काचित् माला तादृशी न दृश्यते।" "रुद्राक्षाः स्निग्धाः दृढाः स्थूलाः शूलयुक्ताः शुभाः, देवी, सर्वदा काम, भोग, मोक्षप्रदाः। कृमियुक्तं भग्नं विदारितं शूलहीनं क्षतं विकृतं रुद्राक्षं वर्जयेत्। यः स्वयमेव छिद्रयुक्तः उत्तमः; मानवकृतं छिद्रं मध्यमम्। रुद्राक्षधारणेन महापापनाशः; शतबीजधारणेन रुद्ररूपः भवति। एकादशशतधारणेन फलं लभ्यते, शतवर्षे अपि तद् फलं वर्णयितुं न शक्यते।" "पञ्चशतपञ्चाशद्रुद्राक्षमुकुटः यथाविधि श्रेष्ठभक्तेन निर्मितः। त्रिसप्ततिः त्रिवारं रुद्राक्षैः यज्ञसूत्रं भक्तः कुर्यात्। शीर्षे त्रयः, वामकर्णे षट्, दक्षिणकर्णे षट् रुद्राक्षाः विधीयन्ते। ग्रीवा, भुजयोः शतएकं, रुद्रसंख्यया, कूर्चे रत्नं बद्धव्यम्। शिवभक्तैः त्रि-यज्ञसूत्रं धार्यं; शेषाणि पञ्च रुद्राक्षाणि कटीस्थले धारयेत्।" "देवि, एवं विधाय रुद्राक्षधारणं सर्वैः पूजनीयम् महेशस्य पूजनवत्। यः एतादृशं रूपं ध्यानं कृत्वा, उचितं आसनं स्थाप्य, 'शिव' इति उच्चार्य, पापात् विमुक्तः भवति।" "सहस्रातिरिक्तधारणविधिः उक्तः; तस्याभावे अन्यः शुभविधिः इदानीं वक्ष्यामि। शिखायां एकं, शिरसि त्रिंशत्, ग्रीवायां पञ्चाशत्, भुजयोः षोडश षोडश रुद्राक्षाणि धारयेत्। करद्वये द्वादश द्वादश, स्कन्धयोः द्वौ, पञ्चशतं रुद्राक्षं धारयेत्; एकशतमष्टकं मालायां यज्ञसूत्रे च स्थापयेत्।" "एवं यः सहस्ररुद्राक्षधारणं दृढनियमेन करोति, सर्वे देवाः तं रुद्रवत् पूजयन्ति।