शिवपुराणम्

शिरसि ललाटे कण्ठे उभयोरंसयोः भुजयोः कूर्चयोः मणिबन्धयोः हृदि नाभौ पार्श्वयोश्च देवतानां स्थापना पूजनं च विधेयम्। पृष्ठेऽपि एवं शिवशक्तिरुद्रेशनारदादीनां पूजनं कर्तव्यम्। नव वामादिदेव्यः, अश्विनौ नासत्यदस्रनाम्नी, एते षोडशदेवताः कीर्तिताः। अथवा शिरसि केशेषु कर्णयोः मुखे उभयोरभुजयोः हृदि नाभिपार्श्वयोः उरूयोश्च षोडशस्थानानि निर्दिष्टानि। जान्वोः पादयोः पृष्ठे च, तत्र शिवचन्द्ररुद्रविघ्नेशविष्ण्वादीनां पूजनं विधेयम्। हृदि श्रीः, नाभौ शम्भुः, प्रजापतिर्नागनागकन्याश्च, पादयोः ऋषिकन्याः स्थापनीयाः। पादयोः सागरतः तीर्थानि च, पृष्ठे विश्वतो विस्तारः, एवं षोडशस्थानानि उक्तानि। गूढस्थानं ललाटं कर्णद्वयं परमं स्थानं उभयोरंसयोः हृदि नाभौ च, एतान्यष्टस्थानानि। तत्र ब्रह्मा सप्तर्षयः देवताश्च, भस्मवित् जनैः निर्दिष्टानि। अथवा शिरः भुजद्वयं हृदयं नाभिश्च, एतानि पञ्च स्थानानि भस्मधारणाय निर्दिष्टानि। यथाशक्ति देशकालादिभिः यथासम्भवम् आचरणीयम्; यदि न शक्यते, तदा त्रिपुण्ड्रादिलक्षणं कर्तव्यम्। शिवं त्र्यम्बकं त्रिगुणाधारं त्रिवेदप्रभवमपि स्मृत्वा, "नमः शिवाय" इति उच्चार्य, ललाटे त्रिपुण्ड्रं धारयेत्। "ईशा" इत्येताभ्यां पक्षयोः, "नमः" इति उच्चार्य त्रिपुण्ड्रं लेपयेत्; बीजाक्षराभ्यां "नमः" इति उच्चार्य, उरसोरपि त्रिपुण्ड्रं स्थापयेत्। पित्र्याभ्यां अधस्तात्, उमेशाभ्यां उपरि, पृष्ठे च शिरःपृष्ठे च विधिवत् धारयेत्। शैनेक महाबुद्धे, शिवरूपेण महेश्वरः रुद्राक्षस्य माहात्म्यं संक्षिप्त्य प्रवक्ष्यामि। रुद्राक्षः शिवस्य प्रियतमः, परमपावनः, दर्शनस्पर्शनजपैः सर्वपापहरः इति कथ्यते। रुद्राक्षस्य माहात्म्यं प्रथमं शिवेन भगवत्या जगतां हिताय निगदितम्। "शृणु देवी रुद्राक्षस्य माहात्म्यं, यत् मया तव प्रीत्यर्थं भक्तानां च कल्याणाय प्रोक्तम्" इति महेशानीं प्रति शिवः उक्तवान्। "पूर्वं सहस्रसंवत्सराणां तपसा मनः निगृह्य कम्पमानं स्थितम्। तदा स्वेच्छया परमेणेशेन लोकानां हिताय क्रीडया नेत्रे उन्मीलिते। ततो नेत्रयोः स्रवतः बिन्दवः पतिताः, तत्र ते बाष्पबिन्दवः रुद्राक्षवृक्षत्वं प्राप्ताः। वृक्षत्वं प्राप्ताः सन्तः भक्तानां हितार्थं विष्णुभक्तेभ्यः चतुर्वर्णेभ्यश्च दत्ताः। भूमौ जले गौडे च, मथुरायां अयोध्यायां लङ्कायां मलये च, तत्र शिवप्रियाः रुद्राक्षाः उत्पादिताः। सह्यकूटे काश्यां च दशसु स्थलेषु अन्येषु च, ते महापातकनाशकाः शास्त्रेषु प्रशस्यन्ते। ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः पृथिव्यां जाताः, स्वजातीयं पुण्यं रुद्राक्षं धारयन्तु इति आज्ञया। श्वेतरक्तपीतकृष्णवर्णाः अनुक्रमेण ज्ञेयाः; स्ववर्णं रुद्राक्षं जात्या धारयेत् इति बुद्धिमन्तः वदन्ति। भोगमोक्षकामैः शिवभक्तैः विशेषतः, शिवपार्वत्योः प्रियार्थं रुद्राक्षं धारयितव्यम्। आमलकफलसमः श्रेष्ठः, बदारिफलसमो मध्यमः, एक एव कनिष्ठः इति विधिः। यदि बदारिसमः अपि स्यात्, तर्हि स फलं ददाति, सुखसंपद्वृद्धिकरः। आमलकसमः सर्वदुःखनाशकः, गुञ्जासमः सर्वकामसिद्धिकरः। यः लघुतरः, सः श्रेष्ठफलदः; प्रत्येकः दशगुणं फलमुद्दिश्य कथ्यते। रुद्राक्षधारणं पापनाशनाय विधीयते, तस्मात् सर्वार्थसिद्धये धारयितव्यम्। रुद्राक्षमाला शुभा फलदा, अन्यास्तथा न दृश्यन्ते। स्निग्धा दृढा स्थूलकण्ठिनः कण्टकयुक्ताश्च रुद्राक्षाः शुभाः, सदा कामदाः भुक्तिमुक्तिदाः। कीटदुष्टा भग्ना विदीर्णा अकण्टकाः विकलाः विकृताः च रुद्राक्षा वर्जनीयाः। स्वयमेव छिद्रयुक्तः उत्तमः, मानवकृतः मध्यः। रुद्राक्षधारणेन महापातकनाशनं स्यात्; शतधारणेन रुद्ररूपता लभ्यते। एकादशशतधारणेन फलं लभ्यते, तद्वर्णनं शतसंवत्सरेष्वपि न शक्यते। पञ्चशतपञ्चाशद्भिः रुद्राक्षैः किरीटं यथाविधि कर्तव्यम्, तच्छ्रेष्ठभक्तेन धारयितव्यम्। एवं शास्त्रे निर्दिष्टं रुद्राक्षधारणमाहात्म्यं, स्थानदेवताविभागश्च, पुण्याय भक्तानां कल्याणाय च कथितम्।