शिवपुराणम्

शृणु, मुनिश्रेष्ठ! ब्रह्मचारी वा गृहस्थो वा वानप्रस्थो वा संन्यासी, ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रः पतितोऽपि वा, यः कश्चिदपि स्यात्—सर्वेऽपि यथाविधि विभूतिस्नानं कृत्वा त्रिपुण्ड्रं धारयन्ति चेत्, पापपुञ्जं त्यक्त्वा शुद्धतां प्राप्नुवन्ति। विशेषतः, यः विभूतिं धारयति, स स्त्रीवध, गोवध, वीरवध, अश्ववधादिपापेभ्यः विमुक्तो भवति—अत्र न संशयः। परदारापहार, परस्त्रीस्पर्श, परनिन्दा, परक्षेत्रग्रहणं, परपीडनं च—एवं च धान्योपवनचौर्यं, गृहनाशनं, गो-हिरण्य-महिष-तिल-कम्बल-वस्त्रचौर्यं, नीचजनात् अन्न-धान्य-जलादिग्रहणं, वेश्याभिः हस्तिन्यः पतितास्त्रियः नर्तकीभिः सह संगमः, रजस्वलायाः कुमारीविधवायाश्च सह मैथुनं, मांस-त्वक्-मज्जा-लवणविक्रयः, निन्दा, मिथ्यापवादः, मिथ्यासाक्ष्यं—एतानि अनेकेषु पापेषु त्रिपुण्ड्रधारणेन क्षणेन विनश्यन्ति। शिवनैवेद्यचौर्यं, शिवनिन्दा, शिवभक्तनिन्दा—एतानि तपोऽपि शुद्धिं न करोति। यः शरीरस्थं रुद्राक्षं ललाटे त्रिपुण्ड्रं च धारयति, स चाण्डालोऽपि सर्ववर्णेषु श्रेष्ठः पूज्यः। यत्र यत्र पवित्राणि क्षेत्राणि, यत्र यत्र गङ्गाद्याः नद्यः, तत्र त्रिपुण्ड्रधारी सर्वत्र स्नात इव मन्यते। सप्तकोटि महा-मन्त्राः, पञ्चाक्षराद्याः शिवमोक्षदाः, अन्ये च देवमन्त्राः सर्वसुखदाः—एते सर्वे त्रिपुण्ड्रधारिणः वशे भवन्ति। त्रिपुण्ड्रधारी सहस्रपितॄन् सहस्रपुत्रान् स्वबान्धवान् च उद्धरति। अत्रैव सर्वान् भोगान् भुक्त्वा, दीर्घायुर्व्याधिमुक्तः सः अन्ते सुखेन मरणं प्राप्नोति। अष्टैश्वर्यसम्पन्नः, दिव्यशरीरधारी, दिव्ययानमारुह्य, देवैः सेव्यमानः, सर्वेषु विद्याधर-गन्धर्व-लोकपाल-इन्द्रमुख्येषु स्वेच्छया विचरति। प्रजापतिलोकानां भोगान् भुक्त्वा, ब्रह्मलोकं गत्वा, तत्र शतकन्याभिः सह रमते। तत्र ब्रह्मायुःपर्यन्तं सुखानि भुक्त्वा, विष्णुलोके शतब्रह्मकल्पपर्यन्तं सुखानि अनुभवति। पश्चात् शिवलोकं प्राप्य, इच्छितान् अक्षयकामान् प्राप्य, शिवसायुज्यं लभते—नात्र संशयः। सर्वास्वुपनिषत्सु सम्यग्विचार्य, एतदेव निष्पन्नं—त्रिपुण्ड्रः परमं श्रेयः। यः ब्राह्मणः वा अन्यः कश्चित् विभूतिं निन्दति, स चतुर्मुखब्रह्मायुः यावत् घोरं नरकं गच्छति। श्राद्ध-यज्ञ-जप-होम-दैवतार्चनादिषु, शुद्धचित्तः त्रिपुण्ड्रधारी मृत्युम् जयति। जलस्नानं मलं हरति, विभूतिस्नानं सदा शुद्ध्यै, मन्त्रस्नानं पापहारी, ज्ञानस्नानं परमपदप्रदं। सर्वतीर्थस्नानेन यत् पुण्यं लभ्यते, तत् विभूतिस्नानेन लभ्यते। विभूतिस्नानं परं तीर्थं, गङ्गास्नानं च नित्यं तथैव; शिवः स्वयम् विभूतिरूपेण स्थितः, विभूतिः त्रैलोक्यं शुद्धयति। त्रिपुण्ड्रवर्जितं ब्राह्मणस्य ध्यानं, ध्यानं, दानं, जपः—एतत्सर्वं न तुल्यं भवति। वानप्रस्थैः कुमारीभिः अनदीक्षितैः च पूर्वाह्णे जलं युज्यते, अपराह्णे तु जलं वर्जनीयम्। एवं, यः त्रिपुण्ड्रं प्रतिदिनं नियमेन, शिवभक्तः सन्, यथावत् धारयति, स भोगमोक्षप्राप्तः विज्ञेयः। एकं रुद्राक्षमपि यः शरीरस्थं धारयति, स त्रिपुण्ड्रवर्जितः चेत्, तस्य जीवनं निष्फलं भवति। एवं संक्षेपेण त्रिपुण्ड्रस्य माहात्म्यं ते कथितम्; एषा गुह्यविद्या सर्वभूतहिताय, त्वया गोपनीया। त्रिपुण्ड्रस्य स्थापने, मुनिश्रेष्ठ, ललाटादिषु स्थानेषु, यथोक्तं त्रयः रेखाः कर्तव्याः। भ्रूमध्यात् भ्रूपर्यन्तं यावद् ललाटे त्रिपुण्ड्रस्य प्रमाणं। मध्यामनामिकाभ्यां प्रत्यग्रेण अङ्गुष्ठेन रेखा आकृष्यते—एष त्रिपुण्ड्रः कथ्यते। मध्ये त्रिभिः अङ्गुलीभिः विभूतिं गृहीत्वा, श्रद्धया त्रिपुण्ड्रं स्थापयेत्; एतत् परमं भोगमोक्षप्रदं। त्रिरेखासु नवदेवताः सन्ति, ताः सर्वाङ्गेषु कथयामि—शृणु। आद्यायाः रेखायाः देवताः—'अ'कारः, गार्हपत्याग्निः, पृथिवी, धर्मः, रजोगुणः, ऋग्वेदः, क्रियाशक्तिः, प्रातःसवनम्, महादेवः इति। द्वितीयायाः—'उ'कारः, दक्षिणाग्निः, आकाशतत्त्वम्, यजुर्वेदः, मध्यान्हसवनम्, इच्छाशक्तिः, महेश्वरः इति। एवं, हे मुनिश्रेष्ठ, शिवदीक्षायाः साधकः, त्रिपुण्ड्रधारणेन परमं श्रेयः, भोगमोक्षं च प्राप्नोति—इति निश्चितम्।