महर्षे, शृणु शिवनाममहिमानं यथावत् कथयामि। मनुष्यैः शीघ्रं शिवस्य नामोच्चारणमात्रेण ब्रह्महत्याद्यपि महापातकसमूहः समूलं विनश्यति, इति श्रुति: प्रमाणयति। यः कश्चन शिवनामरूपनौकां प्राप्नोति, स संसारसागरं तरति; तस्य संसारमूलपापानि निःसंशयं नश्यन्ति। संसारमूलपापस्य विनाशः शिवनामपरशुना नूनं क्रियते, हे महामुने। ये पापदावानलदग्धाः, ते शिवनामामृतं पातव्यं; पापदाहक्लिष्टानां तेन विना शान्तिर्नास्ति। ये शिवनामामृतधारया सिक्ताः, ते संसारदावानलमध्येऽपि कदापि न शोचन्ति। येषां महात्मनाम् शिवनाम्नि परा भक्ति: जायते, तेषां सह बन्धुभिः मोक्षः निश्चितः। हे मुने, या शिवनाम्नि भक्ति: सर्वपापविनाशिनी, सा बहुजन्मतपसा लभ्यते। यस्य शम्भोर्नाम्नि स्थिरा सामान्यभक्तिः स एव सुलभं मोक्षं प्राप्नोति, नान्यः; एषा मम निश्चिता मतिः। यदि बहून्यपि पापानि कृतानि स्युः, श्रद्धया शिवनामस्मरणेन सर्वपापैः पूर्णतः विमुच्यते, अत्र न संशयः। यथा वनदावानलदग्धानि वृक्षाणि भस्मसात्क्रियन्ते, तथा शिवनाम्ना पापानि दग्धानि भवन्ति। हे शौनक, यः सदा भस्मना शुद्धः सन् श्रद्धया शिवनाम जपति, स भयानकं संसारचक्रमपि तरति। यदि ब्राह्मणस्वर्णहरणं वा बहूनां ब्राह्मणानां वधोऽपि कृतः स्यात्, श्रद्धया शिवनामस्मरणेन स पापैर्न लिप्यते। सर्ववेदान् परीक्ष्यापि, शिवनामस्मरणमेव संसारतरणोपायः पुरातनैः प्रतिपादितम्। किमधिकं वदामि, हे मुने? एकेन श्लोकनेन वदामि—शिवनाम्नः महिमा सर्वपापविनाशनं। शम्भोर्नाम्नः पावनशक्तिः पापविनाशे तादृशी या न कश्चन तादृशं पापं कर्तुं शक्नोति यन्न नश्येत्। शिवनामशक्त्या इन्द्रद्युम्नो राजा महापापी सन् अपि परमं श्रेयः प्राप्तवान्, हे मुने। तथैव द्विजा काचित् स्त्री महापापिनी अपि शिवनामशक्त्या परमं श्रेयः प्राप्तवती। एवं ते शिवनाम्नः परमं माहात्म्यं कथितम्, हे द्विजोत्तम। अधुना शृणु सर्वपावनस्य भस्मनः माहात्म्यं। द्विविधं भस्म परिकीर्तितं, परममङ्गलं; तयोः रूपाणि प्रवक्ष्यामि, शृणु। एकं महाभस्माख्यं, अन्यत् क्षुद्रभस्माख्यं; महाभस्म बहुविधं श्रेष्ठतमं कथ्यते। तत् त्रिविधं—श्रौतं, स्मार्तं, लौकिकं; क्षुद्रभस्म अपि नानाविधं निर्दिष्टम्। श्रौतस्मार्तभस्म द्विजातिमात्रायै विधीयते; अन्येषां लौकिकभस्म एव विधेयम्। द्विजातीनां मन्त्रेण धारणा प्रख्यातैः ऋषिभिः उपदिष्टा; अन्येषां मन्त्रवर्जितं केवलं लेपनं ज्ञेयम्। गोमयसम्भूतं यद् भस्म, तद् ‘आग्नेय’ इति कथ्यते; एष एव त्रिपुण्ड्रधारणद्रव्यं, हे महामुने। अग्निहोत्रोत्थं भस्म वा अन्ययज्ञसम्भूतं वा त्रिपुण्ड्रधारणाय ग्राह्यम्। अग्निप्रभृतिमन्त्रैः, यथा जाबालोपनिषदि, मुखोदकसिक्तं सप्तधा भस्म स्पृशेत्। जात्याश्रमानुसारं मन्त्रेण वा मन्त्रवर्जितेन वा, त्रिपुण्ड्रधारणं जाबालैः श्रद्धया निर्दिष्टम्। भस्मधारणं च तिर्यग्दृशत्रिपुण्ड्रं च, यद्यपि प्रमादेन कृतं, मुमुक्षुभिः न परित्याज्यम्, इति परम्परा। शिवेन, विष्णुना, उमया, लक्ष्म्या, अन्याभिश्च देव्या, तिर्यग्दृशत्रिपुण्ड्रं सदा धार्यते। ब्राह्मणैः, क्षत्रियैः, वैश्यैः, शूद्रैः, शुद्धाशुद्धैर्वा स्वहस्तेन भस्मत्रिपुण्ड्रं धारयेत्। ये श्रद्धया त्रिपुण्ड्रं धारयन्ति, तेषां आचारः जात्याश्रमैर्न बध्यते। ये श्रद्धया त्रिपुण्ड्रं धारयन्ति, ते कोटिजन्मानां सन्तत्यपि संसाराद् न मुच्यन्ते। ये श्रद्धया त्रिपुण्ड्रं धारयन्ति, ते शतकोटियुगान्तेऽपि शिवज्ञानं न लभन्ते। ये श्रद्धया त्रिपुण्ड्रं धारयन्ति, ते महापापैः संबद्धा इति शास्त्रेषु कथ्यते। ये श्रद्धया त्रिपुण्ड्रं धारयन्ति, तेषां क्रियाः सर्वाः विपरीतफलप्रदाः भवन्ति। ये महापापक्लिष्टाः शर्वद्विषः, तेषां त्रिपुण्ड्रधारणे दारुणा द्वेषभावना जायते, हे मुने। यः शिवाग्न्युत्थं भस्म त्रिपुण्ड्रं धारयति, स लघ्वायुषोऽपि सर्वपापैः विमुच्यते। यः शुक्लभस्मना त्रिसन्ध्यं त्रिपुण्ड्रं धारयति, स सर्वपापमुक्तः शिवसहितः तुष्यति। यः शुक्लभस्मना ललाटे त्रिपुण्ड्रं धारयति, स ब्रह्मादिलोकान् प्राप्य, मृत्यौ मोक्षं लभते। भस्मस्नानं विना षडक्षरमन्त्रं न जपेत्; सम्यक् त्रिपुण्ड्रधारणेन तु जपः कार्यः। एवं, हे महर्षे, शिवनाम्नः च भस्मनः च माहात्म्यं संक्षिप्य निवेदितम्।