शिवपुराणम्

कश्मीरे स्फटिकरत्नेषु सर्वेषु च ज्योतिर्लिङ्गेषु च, शिवस्य नैवेद्यभोजनं चन्द्रायणव्रतसमं पुण्यं विज्ञायते। अपि च, ब्रह्मघ्नोऽपि शुद्धः सन् त्यक्तपुष्पाणि धारयन्, घृतं भुक्त्वा सर्वपापैः विमुच्यते। यत्र चन्द्राधिकारो विद्यते, तत्र स एव भोक्तव्यः; यस्य तु चन्द्राधिकारो नास्ति, तत्र अन्यैः भक्त्या भोक्तव्यं स्यात्। बाणलिङ्गे, लौहलिङ्गे, सिद्धलिङ्गे, स्वयम्भूलिङ्गे च, सर्वेषु च प्रतिमासु चन्द्राधिकारो न प्रवर्तते। विधिना लिङ्गाभिषेकं कृत्वा, तदभिषिक्तं जलं त्रिवारं पीत्वा, त्रिविधानि पापानि शीघ्रं नश्यन्ति। शिवस्य नैवेद्यं पत्रपुष्पफलानि च जलं च गृह्णीयात् न; शालग्रामशिलासंस्पर्शेन तु सर्वं शुद्ध्यति। यल्लिङ्गे स्थितं द्रव्यं तद् न ग्राह्यम्, महर्षयः; यल्लिङ्गस्पर्शबाह्यं तु तत् शुद्धतमं विद्धि। एवं नैवेद्यविधिर्दृष्टः, विप्रश्रेष्ठाः; अद्य शृणुत बिल्ववृक्षस्य माहात्म्यं। एष बिल्वः महादेवस्वरूपः, देवैः अपि स्तुतः; यस्य यथा माहात्म्यं ज्ञायते, तत् पर्याप्तम्। यावन्ति पुण्यतीर्थानि लोके प्रसिद्धानि, तानि सर्वाणि बिल्वमूले सन्ति। यो महादेवं अक्षयलिङ्गरूपिणं बिल्वमूले पूजयति, स धर्मात्मा शिवं प्राप्नोति। यो बिल्वमूले शिरः स्नापयति, स सर्वतीर्थस्नातः इव शुद्धो भवति। बिल्वमूले उत्तमं सरः सलिलपूर्णं यदा महादेवः पश्यति, तदा सः परमं तुष्टिं लभते। यो बिल्वमूलं गन्धपुष्पादिभिः पूजयति, स शिवलोकं गच्छति, तस्य वंशः वृद्धिं लभते, सुखं च वर्धते। यो बिल्वमूले दीपावलिं सम्यक् विधाय, तत्त्वज्ञानसमन्वितः, स महेशं प्रविशति। नवपत्रयुक्तं बिल्वदलं गृहीत्वा, बिल्वं पूजयन् पापात् मुच्यते। यो भक्त्या बिल्वमूले शिवभक्तं भोजयति, एकवारं वा कोटिवारं वा, तावत् पुण्यं प्राप्नोति। यो बिल्वमूले शिवभक्ताय क्षीरं घृतयुतं वा भोज्यं दत्ते, स कदाचित् दरिद्रः न भवति। शिवलिङ्गस्य पूजनं सविभागं सहोपचारं द्विविधं स्मृतम्, द्विजाः—गृहस्थानां च त्यागिनां च। गृहस्थाः पादपीठादिपूजनं सर्वोपचारैः कुर्वन्ति। अभिषेकान्ते तु शाल्यन्नं निवेदयेत्, पूजासमाप्तौ लिङ्गं शुद्धपात्रे गृहे पृथक् स्थापयेत्। त्यागिनः हस्तेनैव पूजनं कुर्वन्ति, स्वान्नं निवेदयन्ति; तेषां सूक्ष्मलिङ्गमेव योग्यं स्मृतम्। विभूत्याऽपि पूजां कृत्वा, विभूतिं निवेदयेत्; पूजायाः पश्चात् लिङ्गं शिरसि स्थापयेत्। एवं सुत! भगवतः व्यासस्य भाग्यशालिन्शिष्य, तुभ्यं नमः; अतः व्यासात् एव पवित्रविभूतेः परमं माहात्म्यं कथय। तथैव रुद्राक्षस्य च महिमानं, एतानि त्रिणि, हर्षपूर्णचित्तानां भक्त्याऽनुकम्पया वद। धर्मिष्ठैः त्वया पृष्टं, एष लोकानां हिताय; त्वं खलु पुण्यशीलः, शुद्धः, वंशशोभनः। यस्यां शिवः परमदेवतास्वरूपः, सदाशिवकथाः तस्य सदा प्रियाः। ये शिवं पूजयन्ति, ते धन्याः, तेषां जन्म सफलं, वंशोऽपि समुन्नतः। यस्य वदने सदा शिवनाम, सदाशिवनाम, शिवनाम च, तं पापानि न स्पृशन्ति, यथा खदिरकाष्ठं कालुष्यम् न गृह्णाति। शिवायनाय नमः; यस्य वदनं शिवनाम उच्चारयति, तत् तीर्थरूपं भवति, सर्वपापविनाशनम्। ये हृष्टचित्ताः तन्मुखं पश्यन्ति, ते तीर्थस्नानफलप्राप्तिम् अवाप्नुवन्ति। यत्रैतानि त्रिणि सदा वसन्ति, तत् स्थानं परममङ्गलम्, द्विजाः; तस्य दर्शनात् त्रिवेणीस्नानस्य पुण्यं लभ्यते। शिवनाम, विभूति, रुद्राक्षं च—एतानि त्रयाणि त्रिवेणीसमं पुण्यं स्मृतम्। यस्याङ्गे त्रयमेतत् सदा तिष्ठति, तस्य दर्शनं दुर्लभं, पापविनाशनं च। यथा त्रिवेणीदर्शनं तद्रूपं, यस्तु न जानाति, स नूनं पापिष्ठः। यो न विभूतिं न रुद्राक्षं धारयति, न च शिवसम्बद्धं वदति, तं त्याज्यं पापकर्मणम्। गङ्गा शिवेति प्रसिद्धा, यमुनापि पूजिता, तथा रुद्राक्षं सर्वपापनाशनं विधानज्ञैः कथितम्। यस्याङ्गे त्रयमेतत् तस्यैक्येन फलं लभ्यते; एकवेणीस्नानस्य फलमपि ज्ञायते पण्डितैः। एवं ब्रह्मणा पूर्वं समता स्थापिताऽभूत्; तस्मात् तत्फलं समं, तद् युक्त्या नित्यम् आचर्यम्। ततः प्रभृति ब्रह्मविष्ण्वादिभिः त्रयं धार्यते; तस्य दर्शनं पापविनाशनं भवति।