शिवपुराणम्

सप्तर्षयः समाहिताः शौनकप्रमुखाः श्रुत्वा शिवलिङ्गस्य महात्म्यं पुनः पप्रच्छुः। तदा सूतः प्राह—लिङ्गस्य त्रिविधा विभागः प्रसिद्धः। तस्य अर्धं मध्यलिङ्गं कथ्यते, अर्धादर्धं तु हीनं स्मृतं, एवं पूर्वात् पूर्वं हीनं हीनं विभागं दर्शितम्। यः भक्तियुक्तः श्रद्धालुश्च बहुलिङ्गं नित्यं पूजयति, स मनःकामान् सुलभं प्राप्नोति। चतुर्वेदेषु पुण्यं लिङ्गपूजनात् अधिकं नास्ति; सर्वशास्त्रेषु एषा निश्चितनिर्णयः। तस्मात् अन्यानि कर्माणि त्यक्त्वा, एकं लिङ्गं परमभक्त्या बुद्धिमान् पूजयेत्। जगति यत् स्थावरं जङ्गमं च, तत् लिङ्गपूजया पूज्यते; संसारसागरे निमग्नानां मोक्षाय अन्यो मार्गो नास्ति। अज्ञानान्धकारेण मूढानां, विषयासक्तचित्तानां च, लिङ्गपूजनं विहाय अन्यः तत्र नास्ति नौका। हरि, ब्रह्मा, देवाः, ऋषयः, यक्षाः, राक्षसाः, गन्धर्वाः, चराणाः, सिद्धाः, दैत्याः, दानवाः, नागाः शेषाद्याः, गरुडः पक्ष्यादयः, प्रजापतयः, मनवः, किन्नराः, मानवाः—एते सर्वे, हृदयस्थाः, लिङ्गं भक्त्या पूज्य, सर्वाभिलषितं फलम् प्राप्तवन्तः। ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः, मिश्रजातिः वा, यः स्यात्, स यथायोग्यं मन्त्रेण श्रद्धया लिङ्गं नित्यं पूजयेत्। किं विस्तरेण, विप्राः? स्त्रियः अन्ये अपि, सर्वे शिवलिङ्गपूजायाम् अधिकारं यथावत् प्राप्नुवन्ति। द्विजातीनां वेदमार्गेण पूजनं श्रेष्ठम्, अन्येषां तु वेदपूजा न अनुमता। वेदद्विजातीनां वेदमार्गेण पूजनं कार्यम्, अन्यथा न—एवं शिवः स्वयम् उद्घोषयति। दधीचि, गौतमादीनां शापेन दग्धचित्तानां, वेदकर्मणि श्रद्धा केवलं द्विजातिषु जायते। वेदं विहाय स्मार्तं वा अन्यं कर्म यः करोति, स फलम् न प्राप्नोति। तत्र शम्भोः पूजनं, विधिवत् नैवेद्यदानं कृत्वा, अष्टमूर्तिं पूजयेत्, याः त्रिलोक्यः एव। पृथिवी, आपः, अग्निः, वायुः, आकाशः, सूर्यः, चन्द्रः, यजमानः—एते अष्टमूर्तयः कथ्यन्ते। शर्वः, भवः, रुद्रः, उग्रः, भीमः, ईश्वरः, महादेवः, पशुपतिः—एतेषु रूपेषु पूजनं कुर्यात्। ततः, ईशानादिभिः शम्भोः गणं भक्त्या पूजयेत्, चन्दनाक्षतपत्रैः। ईशानः, नन्दी, चण्डः, महाकालः, भृङ्गी, वृषः, स्कन्दः, कपर्दीशः, सोमः, शुक्रः—एते क्रमशः। पुरतः वीरभद्रः, पृष्ठतः कीर्तिमुखः—एवं एकादशमूर्तिपूजनं विधिना कुर्यात्। पञ्चाक्षरीमन्त्रं शतरुद्रं च जपित्वा, विविधस्तुतिं कृत्वा, पञ्चाङ्गं अपि पठेत्। ततः लिङ्गं प्रदक्षिणं नमित्वा, विसर्जनं कुर्यात्; एवं शिवस्य सम्पूर्णं पूजनं विस्तारतः उक्तम्। रात्रौ, नित्यं उत्तराभिमुखः, दिव्यं कर्म कुर्यात्; शिवपूजनं शुद्ध्या उत्तराभिमुखं कार्यम्। शम्भोः पुरतः पूर्वदिशं न पश्येत्, शक्त्याः समीपे उत्तरदिशं न पश्येत्, पश्चिमे पृष्ठं न कुर्यात्; एवं स्थितिं न स्वीकरोत्। त्रिपुण्ड्रं भस्मना, रुद्राक्षमालया, बिल्वपत्रैः विना, ज्ञानी शिवं न पूजयेत्। भस्माभावे, श्रेष्ठमुनये, शिवपूजनारम्भे, मृत्तिकया अपि त्रिपुण्ड्रं ललाटे कुर्यात्। तदा शौनकादयः पप्रच्छुः—शिवनैवेद्यस्य ग्रहणं पूर्वं निषिद्धं श्रुतम्; तस्य निर्णयं, बिल्वस्य च महात्म्यं, कथयस्व। सूतोऽवदत्—सर्वं हर्षेण वक्ष्यामि; शिवव्रतानुष्ठानं तव शुभं। शुद्धः, शुचिः, सुसंस्कृतव्रती, दृढनिश्चयः शिवभक्तः, शिवनैवेद्यं भक्षयेत्, निषिद्धभावं त्यक्त्वा। शिवनैवेद्यदर्शनात् पापं दूरं गच्छति; भक्तस्य तु नैवेद्यभक्षणात् पुण्यं कोटिगुणं वर्धते। सहस्रयज्ञाः, कोटियज्ञाः अपि, शिवनैवेद्यभक्षणेन तुल्यं न; तेन शिवसायुज्यं प्राप्यते। यत्र गृहं शिवनैवेद्यवितरणं भवति, तत् गृहं सर्वथा शुद्धं, अन्येषां शुद्धिकरणं च। शिवनैवेद्यागमनं यदा भवति, तदा शिरसा नमित्वा, सम्यक् स्मरणेन शिवस्य, सावधानं भक्षयेत्। अन्यकाले अपि नैवेद्यागमनं ग्राह्यं; विलम्बेन तु पापसंयुक्तं भवति। यः शिवनैवेद्यग्रहणे इच्छा न करोति, स महापापी, नरकं गच्छति। हृदयस्थं वा, स्फटिकस्वर्णरजतपात्रे वा, शिवदीक्षितस्य, तद्भक्षणं योग्यं कथ्यते। शिवदीक्षितः भक्तः सर्वलिङ्गानां महाप्रसादं भक्षयेत्, तद् शुभम्। अद्य तु शिवदीक्षितविहीनस्य, शिवभक्तस्य नैवेद्यभक्षणनियमं हर्षेण शृणु। शालग्रामजातलिङ्गे, द्रवलिङ्गे, शिलायां, रजते, सुवर्णे, देवसिद्धप्रविष्टे वा—इत्यादि।