शिवपुराणम्

ततः श्रद्धया मन्त्रेण "तं रुद्राय" इति विधिना वेदविधानानुसारं सुन्दरं आसनं प्रदातव्यं। "त्वं महत्त्वे" इत्यनेन मन्त्रेण आवाहनं कर्तव्यम्, "हे रुद्र, आगच्छ" इति मन्त्रेण आसनारोपणं सम्पाद्यते। "अहं शरेण आगच्छामि" इत्यनेन मन्त्रेण शिवस्य न्यासः क्रियते, "स उक्तवान्" इत्यनेन मन्त्रेण स्नेहपूर्वकं संप्रक्षालनं विधीयते। "प्राणेन" इत्यनेन मन्त्रेण देवतानां प्रतिष्ठा कर्तव्या, "स यः चरति" इत्यनेन मन्त्रेण विघ्ननिवारणं सम्पद्यते। रुद्र गायत्र्या अर्घ्यं दातव्यं, त्र्यम्बक मन्त्रेण आचमनं कर्तव्यम्। "क्षीरं पृथिव्याः" इत्यनेन मन्त्रेण क्षीराभिषेकः, "दधिक्रावण्" इत्यनेन दध्ना स्नानं कर्तव्यम्। मधुना च शर्करया स्नानं विधीयते, एषा पञ्चामृताभिषेकः कथ्यते; अथवा पाद्य मन्त्रेण पञ्चामृतैः स्नानं कर्तव्यम्। "मनः बालके" इत्यनेन मन्त्रेण स्नेहपूर्वकं मेखलाबन्धनं कर्तव्यम्, अथवा "नमः वीराय" इत्यनेन उपवितं धारयेत्। "तदस्त्रं ते" इत्यनेन स्नेहपूर्वकं चतुर्भिः ऋचः सह वस्त्रं शिवाय वेदविधिना समर्पयेत्। "नमः श्वभ्यः" इत्यनेन स्नेहपूर्वकं ऋचः सह गन्धं दातव्यम्। "नमः पार्याय" इत्यनेन वा पुष्पमन्त्रेण पुष्पाणि समर्पयेत्; "नमः पर्ण्याय" इत्यनेन वा बिल्वपत्राणि दातव्यानि। "नमः कपर्दिने" इत्यनेन धूपं दातव्यम्, "नमः आशवे" इत्यनेन दीपं समर्पयेत्। "नमोज्येष्ठाय" इत्यनेन उत्तमं भोजनं दातव्यम्; ततः "त्र्यम्बकम्" इत्यनेन पुनः आचमनं स्मर्यते। "इमा रुद्राय" इत्यनेन फलं समर्पयेत्; "नमो व्रज्याय" इत्यनेन सर्वं शम्भवे समर्पयेत्। "मनः महान्तम्" तथा "मानस्तोक" इत्येताभ्यां द्वाभ्यां मन्त्राभ्यां चैकादशाक्षरैः रुद्रपूजा विधीयते। "हिरण्यगर्भ" इत्यारभ्य त्रिभिः ऋचः दक्षिणा दातव्या; "देवस्यत्वे" इत्यनेन अभिषेकः कर्तव्यः। शम्भवे दीपमन्त्रेण निराजनं कर्तव्यम्; श्रद्धया त्रिभिः "इमा रुद्राय" ऋचः पुष्पाञ्जलिं समर्पयेत्। "मनः महान्तम्" इत्यनेन प्रदक्षिणा कर्तव्या; "मानस्तोक" इत्यनेन साष्टाङ्गप्रणामः कर्तव्यः। "यतोयतः" इत्यनेन अभयमुद्रा दर्श्यते, "त्र्यम्बक" इत्यनेन ज्ञानमुद्रा प्रदर्श्यते। "नमः सेन" इत्यनेन महामुद्रा प्रदर्श्यते; गौमुद्रापि दर्श्यते, "नमोगे" इत्यनेन मुद्रा सूच्यते। पञ्चमुद्राः दर्शयित्वा शिवमन्त्रं जपेत्; वेदविद् शतरुद्रियम् अपि पठेत्। ततः वेदविद् पञ्चाङ्गपाठं कर्तव्यम्; "देवागत्" इत्यनेन शम्भोः विसर्जनं सम्पाद्यते। एवं शिवपूजायाः वेदविधिः व्यासेन उक्तः; अधुना संक्षेपेण परमं वेदविधिं शृणु। "सद्योजात" इत्यनेन मृदाहरणं कर्तव्यम्; "वामदेवाय" इत्यनेन जलसिञ्चनं विधीयते। "अघोरेण" इत्यनेन लिङ्गनिर्माणं कर्तव्यम्; "तत्पुरुषाय" इत्यनेन विधिवत् आवाहनं कर्तव्यम्। "ईशान" इत्यनेन हरं वेदिव्यः संयोज्यते; अन्याः क्रियाः संक्षिप्तेन बुद्धिमता कर्तव्या। गुरुणा दत्तेन पञ्चाक्षरमन्त्रेण षोडशोपचारैः यथाविधि पूजां कुर्यात्। "भवं संसारनाशकं महादेवं विचिन्तयामः; उग्रं उग्रनाशनं शर्वं शशाङ्कशेखरं" इत्यनेन मन्त्रेण, अथवा अन्यथा, श्रद्धया शङ्करं पूजयेयुः; शुद्धया भक्त्या च दोषं त्यक्त्वा, शिवः केवलं भक्त्या फलप्रदः। एवं वेदविधिपूजाक्रमः अपि उक्तः; अधुना द्विजातीनां सामान्यविधिः सम्यक् कथ्यते। भौमलिङ्गस्य पूजा शिवनामभिः विधीयते। हरः, महेश्वरः, शम्भुः, शूलपाणिः, पिनाकधृक्, शिवः, पशुपतिः, महादेवः—एतानि नामानि क्रमशः प्रयोज्यन्ते। मृदाहरणं, निर्माणं, स्थापना, आवाहनं, स्नानं, पूजनं, विसर्जनं च क्रियाः कर्तव्यम्। एतानि सर्वाणि कर्माणि "अं" अन्ते चतुर्थीविभक्त्या नाम्ना श्रद्धया विधेयानि। षडमन्त्रेण सम्यक् हस्तयोः न्यासं कृत्वा, ततः तस्य ध्यानं कुर्यात्। कैलासपीठमध्ये उपविष्टं प्रभुं चिन्तयेत्—सनन्दादिभिः भक्तैः पूजितं, भक्तदुःखदहनाग्निसदृशं, विश्वाभरणैरलंकृतं, उमया आलिंगितं। महेशं सदैव चिन्तयेत्—रजतमयगिरिसदृशं, शशांकशोभितमस्तकं, रत्नमण्डितदीप्ताङ्गं, करयोः परशुं, मृगं, वरं, अभयमुद्रां धारयन्तं, करुणामयम्, पद्मासने स्थितम्, अमरगणैः परिवृतम्, व्याघ्रचर्मवस्त्रधारिणम्, विश्वबीजं, सर्वभीषणाशनं, पञ्चमुखं, त्रिनेत्रं। एवं ध्यानं कृत्वा भौमलिङ्गस्य परमस्य पूजां विधाय, गुरुणा दत्तं पञ्चाक्षरमन्त्रं यथाविधि जपेत्। स्तोत्रैः देवेशस्य स्तुतिं कुर्यात्, नमस्कृत्य; श्रेष्ठो ब्राह्मणः विविधानि नामानि शतरुद्रियम् च पठेत्। ततः नूतनानि पुष्पाणि अञ्जलिं कृत्वा, श्रद्धया शङ्करं एतेन मन्त्रेण प्रार्थयेत्।