शिवपुराणम्

स जीवन्मुक्तः स एव तत्त्ववित् साक्षात् शिवः संदेहः नास्ति; तस्य केवलं दर्शनात् भोगमोक्षौ अपि सम्पद्येते। यः कश्चित् पृथिव्याः लिङ्गं निर्माय प्रतिदिनं शिवं सम्पूज्य, आयुःपर्यन्तं तिष्ठति, स शिवस्य धाम प्राप्नोति। स च मृद्भिः कृतं लिङ्गं पूजयन् अनन्तसंवत्सराणि शिवलोकम् उपभुञ्जानः निवसति, तत्र सर्वान् कामान् अनुभूय, पुनः भारतवर्षे राजा भवति। यदि तु कश्चन पुरुषः पृथिवीलिङ्गं प्रतिदिनं निष्कामः सम्पूजयति, स नित्यं शिवलोकवासी भवति, पश्चात् शिवेन सह ऐक्यं प्राप्नोति। यदि ब्राह्मणः पृथिव्याः शिवलिङ्गं न पूजयति, स तीव्रतरं नरकं याति, यत्र शूलैः विदारितः भयङ्करं दुःखं प्राप्नोति। यथायोग्यं यथाविधि रमणीयं लिङ्गं निर्मातव्यम्, पञ्चविधिना भूम्ना तद्विचार्य निर्मापयेत्। यत् अखण्डं तद् एव कर्तव्यम्, न खण्डयेत्; खण्डितं तु यः करोति, स पूजनस्य फलम् न लभते। रत्नैः, सुवर्णेन, पारदेन, स्फटिकेन, भूम्ना, पुष्पैः वा रत्नैः वा यत् लिङ्गं निर्मीयते, तत् अखण्डमेव कर्तव्यम्। चललिङ्गं अखण्डं स्मृतम्; अचललिङ्गं द्विधा ज्ञायते। चल-अचलयोः अखण्डखण्डयोः एषा विचारणा स्मर्यते। महादेवः महेश्वरः एव वेदिकायाः लिङ्गं परं च ज्ञानं; अतः अचललिङ्गेषु द्विधा लिङ्गं श्रेष्ठतमं मन्यन्ते। अचललिङ्गं नियमानुसारं द्विधा कर्तव्यम्; चललिङ्गं अखण्डं शैवशास्त्रविद्भिः निश्चितम्। यः चललिङ्गं द्विधा करोति, स मोहात् भ्रमितः; शास्त्रज्ञाः, मुनयः, शास्त्रपारगाः तं न कुर्वन्ति। यः अचललिङ्गं अखण्डं करोति, चललिङ्गं द्विधा करोति, स न मूढः, तस्य पूजनस्य फलम् अवश्यं लभते। अतः शास्त्रविधिना चललिङ्गं अखण्डं, अचललिङ्गं द्विधा, परमसुखेन निर्मातव्यम्। अखण्डस्य चललिङ्गस्य पूजनात् सम्पूर्णं फलम् लभ्यते; द्विधा चललिङ्गस्य पूजनं महतीं हानिं जनयति। अखण्डस्य अचललिङ्गस्य पूजनात् इच्छितं फलम् न लभ्यते; तद् शास्त्रविद्भिः सदा विघ्नकरं कथ्यते। अथ वेदमार्गेण वेदवितां मृन्मयलिङ्गस्य पूजनं वर्ण्यते; तेन भोगमोक्षौ लभ्येते। यथासूत्रं स्नात्वा, संध्यां कृत्वा, ब्रह्मयज्ञं च सम्पन्न्य, पश्चात् पूजनं कार्यम्। शिवस्मरणात् पूर्वं विभूतिं रुद्राक्षमालां च धारयेत्। वेदविहितेन विधिना, पूर्णफलप्राप्तये, परमया भक्त्या मृन्मयलिङ्गं पूजयेत्। नद्याः तटे, सरसि, पर्वते, अरण्ये, शिवमन्दिरे वा शुद्धे स्थले मृन्मयलिङ्गस्य पूजनं विधीयते। शुद्धात् स्थलात् मृदं सम्यक् सङ्गृह्य, द्विजः सावधानः शिवलिङ्गं निर्मातव्यम्। ब्राह्मणस्य श्वेतं, क्षत्रियस्य रक्तं, वैश्यस्य पीतं बाहुषु, शूद्रस्य कृष्णं पादयोः, अथवा यद्वर्णं लभ्यते, तद् स्मृतम्। मृन्मयलिङ्गनिर्माणाय मृदं सम्यक् सङ्गृह्य, तां शुभां भूमिं परमशुभे स्थले स्थापयेत्। मृदं शुद्धीकृत्य, शनैः शनैः तां पिण्डीकुर्यात्; एवं वेदमार्गेण शुभं मृन्मयलिङ्गं निर्मीयते। ततः भक्त्या तद् पूजयेत्, भोगमोक्षफलप्राप्तये; तस्य विधिं श्रुणु। "नमः शिवाय" इति मन्त्रेण पूजाद्रव्याणि प्रोक्षयेत्; "भूमिर्दासी" इति मन्त्रेण स्थलपवित्रता स्थापयेत्। "आपोऽसि" इति मन्त्रेण जलविसुद्धिं कुर्यात्; "नमः ते रुद्र" इति मन्त्रेण स्फटिकबन्धनं विधीयते। "शम्भवे" इति मन्त्रेण स्थलपवित्रता, पूर्वनमस्कारेण पञ्चामृतस्य अपि प्रक्षालनं कुर्यात्। "नीलग्रीवाय" इति मन्त्रेण, पूर्वनमस्कारेण, भक्तः शंकरलिङ्गस्य उत्तमं प्रतिष्ठापनं कुर्यात्। ततः भक्त्या "तस्मै रुद्राय" इति मन्त्रेण रमणीयं आसनं दद्यात्, वेदविधिना। "महते नमः" इति मन्त्रेण आवाहनं कुर्यात्; "रुद्र आगच्छ" इति मन्त्रेण आसनं स्थापयेत्। "शरवेऽहम् आगच्छ" इति मन्त्रेण शिवस्य न्यासं कुर्यात्; "स होवाच" इति मन्त्रेण प्रेम्णा प्रतिष्ठां सम्पादयेत्। "प्राणेन" इति मन्त्रेण देवतासंस्थापनं कुर्यात्; "स इतः" इति मन्त्रेण विघ्ननिवारणं सम्पादयेत्। रुद्रगायत्र्या अर्घ्यं दद्यात्, त्र्यम्बक मन्त्रेण आचमनं कुर्यात्। "क्षीरं भूमेः" इति मन्त्रेण क्षीराभिषेकं कुर्यात्; "दधिक्रावण" इति मन्त्रेण दध्ना अभिषेकं कुर्यात्। मधुशर्कराभिषेकः अपि विहितः; एषः पञ्चामृताभिषेकः इति प्रसिद्धम्। अथवा पाद्यमन्त्रेण पञ्चामृताभिषेकं कुर्यात्। "मनः पुत्रे" इति मन्त्रेण प्रेम्णा मेखलां बन्धयेत्; अथवा "नमः शूराय" इति मन्त्रेण उत्तरीयं स्थापयेत्। "तद् वः अस्त्रं" इति मन्त्रेण, चतुर्भिः ऋग्भिः सह प्रेम्णा, वस्त्रं शिवाय वेदविधिना समर्पयेत्। "नमः श्वभ्यः" इति मन्त्रेण, ऋग्भिः सह प्रेम्णा, सुगन्धं दद्यात्। एवं वेदविधानानुसारं मृन्मयलिङ्गस्य पूजनं कृत्वा, भक्तः शिवस्य अनुग्रहं प्राप्नोति, भोगमोक्षौ च सम्पद्येते।