शिवपुराणम्

शृणु, भगवतः शिवस्य लिङ्गपूजनस्य माहात्म्यं यथा स्कन्दपुराणे प्रतिपादितम्। यथा सर्वेषां वर्णानां मध्ये ब्राह्मणः श्रेष्ठतमः स्मृतः, तथा लिङ्गेषु पृथिवीतत्त्वसम्भूतं लिङ्गं परमं श्रेयस्करं स्मृतम्। पुनः, नगरेषु काश्यां श्रेष्ठता यथा प्रसिद्धा, एवमेव लिङ्गेषु पृथिवीलिङ्गस्यैव परमत्वं कीर्त्यते। व्रतेषु शिवरात्रिव्रतं यथा सर्वोत्तमं मन्यते, तथा लिङ्गेषु पृथिवीलिङ्गं सर्वोपरि कथ्यते। सर्वेषां देवीनां मध्ये शैवी शक्तिः यथा श्रेष्ठा, तथैव लिङ्गेषु पृथिवीलिङ्गं परमं स्मृतम्। यदि कश्चिद् अन्यलिङ्गं स्वभावतः पूजयति, तस्य पूजनं निष्फलं भवति, स्नानदानादिकं च तद्वद् व्यर्थं स्यात्। पृथिवीलिङ्गस्य तु पूजया पुण्यलाभः, श्रीः, दीर्घायुः च प्राप्यते; तृप्तिः, पुष्टिः, वित्तं च लभ्यते, तस्मात् उत्तमैः साधकैः पूजनं कार्यम्। येन येन द्रव्येण उपलब्धेन, श्रद्धाभक्तिसमन्वितः सन्, पृथिवीलिङ्गं पूजयेत्, सर्वकामफलप्रदं हि तत्। यः कश्चन पृथिवीलिङ्गं निर्माय, शुभे वेदिकायाम् उपस्थाप्य, तदर्चनं करोति, स इहैव धन्यः श्रीमान् भवति, रुद्रत्वं च प्राप्नोति। यः पृथिवीलिङ्गं बिल्वपत्रैः त्रिसन्ध्यायां पूजयति, तस्य दशवारं वा एकादशवारं वा कृत्यस्य पुण्यं शृणु। स एव देहेन रुद्रलोकमाहात्म्यं प्राप्नोति; पश्यतः स्पृशतः वा सर्वपापक्षयः स्यात्। जीवन्मुक्तः सः, सच्च शिवस्वरूपः; तं दृष्ट्वैव भोगमोक्षौ लभ्येते। यः प्रतिदिनं पृथिवीलिङ्गं निर्माय शिवं पूजयति, स आयुषः अन्ते शिवलोकं याति। मृद्भिः कृतं लिङ्गं शिवलोकस्थायिनं बहुवर्षाणि स्वान् कामान् भुङ्क्ते, ततो पुनः भारतवर्षे राजा भवति। यदि कोऽपि निःस्पृहः नित्यं परमं पृथिवीलिङ्गं पूजयति, स शिवलोक एव वसति, पश्चात् शिवेन ऐक्यं प्राप्नोति। यः ब्राह्मणः पृथिवीशिवलिङ्गं न पूजयति, स घोरनरके शूलैः विदारितः पतति। लिङ्गनिर्माणे यथाशास्त्रं यथायोग्यं रम्यं लिङ्गं निर्मातव्यं, पञ्चोपचारैः पृथिव्या सह चिन्तयेत्। यत् लिङ्गं अखण्डं तद् एव निर्मातव्यं, न तु द्विभागं; यदि द्विधा कृत्वा निर्मीयते, तर्हि पूजाफलं न लभ्यते। रत्नैः, सुवर्णेन, पारदेन, स्फटिकेन, वा पृथिव्या, पुष्परत्नसम्भवेन वा, लिङ्गं अखण्डं निर्मातव्यम्। चललिङ्गं अखण्डं स्मृतम्, अचलं द्विभागं; एषा विचारणा चलाचले लिङ्गे समुपलभ्यते। महेश्वरः लिङ्गरूपे वेदिकायाः परं ज्ञानं च; अतः अचलेषु द्विभागलिङ्गं श्रेष्ठं मन्यन्ते। अचललिङ्गं द्विभागं यथानियमं निर्मातव्यम्, चलं तु अखण्डं शैवाचार्यैः प्रोक्‍तम्। ये चललिङ्गं द्विभागं कुर्वन्ति, ते मोहिता अज्ञानात्; न तद् शास्त्रज्ञा न वा मुनयः कुर्वन्ति। ये अचललिङ्गं अखण्डं, चलं द्विभागं कुर्वन्ति, ते मूढाः न सन्ति, तैः पूजाफलं लभ्यते। अतः शास्त्रविधिना चललिङ्गं अखण्डं, अचलं द्विभागं हर्षेण निर्मातव्यम्। अखण्डस्य चललिङ्गस्य पूजया सम्पूर्णफलप्राप्तिः, द्विभागस्य तु नाशः स्यात्। अखण्डस्य अचललिङ्गस्य पूजया फललाभो न स्यात्, नित्यं विघ्नप्रदं शास्त्रविद्भिः कथ्यते। अथ वेदमार्गानुष्ठानाय पृथिवीलिङ्गपूजनस्य विधिं कथयामि। वेदमार्गेण तद् भोगमोक्षदं भवति। आदौ शौचस्नानं कृत्वा, त्रिसन्ध्यां निष्पाद्य, ब्रह्मयज्ञं च समाप्य, ततो होमादिकं कुर्यात्। शिवस्मरणात् पूर्वं विभूतिं रुद्राक्षमालां च धारयेत्। वेदोक्तविधिना, पूर्णफलप्राप्त्यर्थं, परमया भक्त्या पृथिवीलिङ्गं पूजयेत्। नदीतीरे, सरसि, पर्वते, वने, शिवमन्दिरे, वा शुद्धे स्थले पृथिवीलिङ्गपूजनं विहितम्। विशुद्धस्थलात् पृथिवीं सम्यग् संग्रह्य, द्विजातिभिः सावधानतया शिवलिङ्गं निर्मातव्यम्। ब्राह्मणस्य श्वेतवर्णः, क्षत्रियस्य रक्तः, वैश्यस्य पीतः भुजयोः, शूद्रस्य कृष्णः पादयोः, अथवा यः कश्चिद् वर्णः स्यात्। मृत्तिकां सम्यग् संग्रह्य, शुभे स्थले स्थापयेत्। तां मृत्तिकां शुद्धां कृत्वा, शनैः शनैः पिण्डीकरणं कुर्यात्, एवं वेदमार्गेण शुभं पृथिवीलिङ्गं निर्मातव्यम्। ततः भक्त्या तद् लिङ्गं पूजयेत्, भोगमोक्षफलप्राप्त्यर्थम्। तत्र विधिं वक्ष्यामि—शृणु। ‘नमः शिवाय’ इति मन्त्रेण पूजावस्तूनि प्रोक्षयेत्; ‘भूमिरसिः’ इति मन्त्रेण स्थलं पवित्रयेत्। ‘आपोऽसि’ इति मन्त्रेण जलशुद्धिं कुर्यात्; ‘नमस्ते रुद्र’ इति मन्त्रेण स्फटिकबन्धनं विधीयते। ‘शम्भवे’ इति मन्त्रेण स्थलशुद्धिं कुर्यात्; पूर्वोक्तेन नमस्कारेण पञ्चामृताभिषेकं च। ‘नीलकण्ठाय’ इति मन्त्रेण, पूर्वनमस्कारेण च, उत्तमं शङ्करलिङ्गस्य प्रतिष्ठापनं साधकः कुर्यात्। एवं शास्त्रविहितया विध्या, भगवतः शिवस्य पृथिवीलिङ्गपूजनं कर्तव्यं, यः तु एवं पूजयति, स सर्वान् कामान् प्राप्नोति, पुण्यं लभते, मोक्षं च गच्छति।