शिवपुराणम्

ऋषयः समागताः पुनः पृष्टवन्तः—“पूर्वं व्यासेन यः महेशस्य पार्थिवलिङ्गस्य परमं माहात्म्यं निरूपितं, तस्य पुनः श्रवणाय कथय।” ततोऽहं, तेषां निःस्पृहया भक्त्या शृण्वन्तीनां ऋषीणां मध्ये, शिवस्य पार्थिवलिङ्गस्य माहात्म्यं सम्यग् आख्यायामि। सर्वेषां लिङ्गानां मध्ये पार्थिवलिङ्गं श्रेष्ठतमं; तस्य पूजनात् बहवः ब्राह्मणाः सिद्धिं प्राप्तवन्तः। हरिः, ब्रह्मा, ऋषयः, प्रजापतयश्च—सर्वे द्विजश्रेष्ठाः—पार्थिवलिङ्गं पूज्य स्वाभिलषितं फलम् अवापुः। देवाः, असुराः, मनुष्याः, गन्धर्वाः, नागाः, राक्षसाश्च अन्ये च बहवः, तस्य पूजनात् परमां सिद्धिं प्राप्तवन्तः। कृतयुगे रत्नमयं लिङ्गं, त्रेतायां हेममयं, द्वापरे रसं श्रेष्ठं, कलियुगे तु पार्थिवं लिङ्गं प्रवर्तते। अष्टमूर्तिषु सर्वासु पार्थिवमूर्तिरेव परा; सा चैकनिष्ठया भक्त्या यः पूज्यते, तेन तपसा महाफलप्रदा भवति। यथा सर्वेषां देवानां मध्ये महेश्वरः ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च, तथा सर्वेषां लिङ्गानां मध्ये पार्थिवलिङ्गं श्रेष्ठतमं कथ्यते। यथा सर्वेषां नदीनां मध्ये गङ्गा श्रेष्ठा, तथा लिङ्गेषु पार्थिवलिङ्गं परमं; यथा सर्वेषां मन्त्राणां मध्ये प्रणवः (ॐ) स्मृतः श्रेष्ठः, एवं पार्थिवलिङ्गं पूज्यतमं वन्दनीयतमं च। यथा वर्णेषु ब्राह्मणः श्रेष्ठः, तथा लिङ्गेषु पार्थिवं श्रेष्ठम्। यथा नगराणां मध्ये काशी स्मृता उत्तमा, तथा लिङ्गेषु पार्थिवं परमम्। यथा व्रतानां मध्ये शिवरात्रिव्रतं श्रेष्ठम्, तथा लिङ्गेषु पार्थिवं श्रेष्ठम्। यथा सर्वेषां देवीनां मध्ये शैवी शक्ति: स्मृता परा, तथा लिङ्गेषु पार्थिवं श्रेष्ठम्। यदि स्वभावतः पार्थिवं लिङ्गं न पूज्यते, तदा तस्य पूजनं निष्फलं भवति—स्नानं, दानं, अन्यानि कर्माणि च निष्फलानि भवन्ति। पार्थिवलिङ्गस्य पूजनात् पुण्यं, श्रीः, दीर्घायुः, तुष्टिः, पुष्टिः, धनं च सम्पद्यते; उत्तमाधिकारिभिः तद्विधिना पूजनीयम्। यैर्यैः द्रव्यैः लभ्यते, भक्त्या श्रद्धया च यः पूजयेत् पार्थिवलिङ्गं, स सर्वकामान् प्राप्नोति। यः पार्थिवलिङ्गं निर्माय, शुभे वेदिकायां तदर्चयति, स इहैव धनवान्, श्रेमान् भवति, रुद्रत्वं च प्राप्नोति। यः पार्थिवलिङ्गं बिल्वपत्रैः त्रिसन्ध्यायां दश वा एकादशवारं पूजयति, स कियदधिकं पुण्यं प्राप्नोति। तस्यैव देहे रुद्रलोके महत्तां प्राप्नोति; साक्षाद् दर्शनस्पर्शनमात्रेणापि सर्वपापक्षयः स्यात्। स जीवन्मुक्तो भवति, स एव विद्वान्, स एव शिवः—न संशयः; तं दृष्ट्वा एव भोगमोक्षौ लभ्येते। यः नित्यं पार्थिवलिङ्गं निर्माय शिवं पूजयति, स आयुषः अन्ते शिवधाम प्राप्नोति। मृदेन तु सः शिवलोके अनन्तवर्षाणि वसति, तत्र कामान् भुञ्जानः, पुनः भारतवर्षे राजा भवति। यदि नित्यं निष्काम्येन परमं पार्थिवलिङ्गं पूजयेत्, सः सदा शिवलोके वसति, पश्चात् शिवसायुज्यं प्राप्नोति। यदि ब्राह्मणः पार्थिवशिवलिङ्गं न पूजयति, सः तीक्ष्णशूलैः विदारितः, घोरं नरकं गच्छति। यथाविधि रम्यं लिङ्गं निर्माय, पञ्चोपचारैः मृदया तद् चिन्तयेत्। अखण्डं लिङ्गं निर्मीयात्, न च द्वेधा कुर्यात्; यदि द्वेधा कुर्यात्, पूजाफलं न लभते। रत्न, सुवर्ण, रसं, स्फटिक, मृद्, पुष्परत्नसम्भूतं वा लिङ्गं अखण्डं एव निर्मीयात्। चललिङ्गं अखण्डं स्मृतम्, अचलद्वेधा इति; चल-अचलयोः अखण्ड-खण्डनं तथा विचार्यते। महेश्वरः वेदिकायाः लिङ्गं च परं ज्ञानं; अचललिङ्गेषु द्वेधा श्रेष्ठम्। अचललिङ्गं द्वेधा यथाविधि निर्मीयात्, चलं तु अखण्डं शैवमतज्ञैः। यः चललिङ्गं द्वेधा करोति, स मूढः; तं न शास्त्रविदो न ऋषयः कुर्वन्ति। यः अचललिङ्गं अखण्डं, चलं द्वेधा करोति, स न मूढः, तस्य पूजाफलं लभ्यते। तस्मात् यथाशास्त्रं चललिङ्गं अखण्डं, अचलं द्वेधा, हर्षेण निर्मीयात्। अखण्डस्य चललिङ्गस्य पूजया सर्वसिद्धिः; द्वेधाचललिङ्गस्य पूजया महान् नाशः। अखण्डस्य अचललिङ्गस्य पूजया न इच्छितं फलं लभ्यते, सदा विघ्नकारिणी सा स्मृता। अथ वेदमार्गानुष्ठातॄणां पार्थिवलिङ्गस्य पूजनं प्रवक्ष्यामि—तद् वेदमार्गेण भोगमोक्षदं भवति। शौत्रविधिना स्नात्वा, संध्यामुपास्य, ब्रह्मयज्ञं कृत्वा, पश्चात् पूजनं कुर्यात्। शिवस्य स्मरणात् पूर्वं विभूतिं रुद्राक्षं च धारयेत्। वेदविहितेन विधिना, पूर्णफलप्राप्त्यर्थं, परमया भक्त्या पार्थिवलिङ्गं पूजयेत्। एवं महेशस्य पार्थिवलिङ्गस्य माहात्म्यं, पूजनस्य विधिं, तस्य फलं च, ऋषयः श्रद्धया शुश्रूषवः श्रुतवन्तः।