ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਕृਟ੍ਯਾਦ੍ਯष੍ਟਜੋਦੇਹੋਦੇਹਜਂਕਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ਪੁਨਸ਼੍ਚਕਰ੍ਮਜੋਦੇਹੋਜਨ੍ਮਕਰ੍ਮਪੁਨਃਪੁਨਃ

ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਆਦਿ ਅੱਠ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ, ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ, ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰੀਰਂਤ੍ਰਿਵਿਧਂਜ੍ਞੇਯਂਸ੍ਥੂਲਂਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂਚਕਾਰਣਮ੍ ਸ੍ਥੂਲਂਵ੍ਯਾਪਾਰਦਂਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮਿਂਦ੍ਰਿਯਭੋਗਦਮ੍

ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਾਣੋ: ਸਥੂਲ, ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਕਾਰਣ। ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕਾਰਣਂਤ੍ਵਾਤ੍ਮਭੋਗਾਰ੍ਥਂਜੀਵਕਰ੍ਮਾਨੁਰੂਪਤਃ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ

ਕਾਰਣ ਸਰੀਰ ਜੀਵ ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਫਲ ਵਜੋਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਕਰ੍ਮਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਹਿ ਬਦ੍ਧੋ ਜੀਵਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ਼ਰੀਰਤ੍ਰਯਕਰ੍ਮਭ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਵਦ੍ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤੇ ਸਦਾ

ਇਸ ਲਈ, ਜੀਵ ਕਰਮ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਚਕ੍ਰਭ੍ਰਮਨਿਵृਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚਕ੍ਰਕਰ੍ਤਾਰਮੀਡਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਦਿ ਮਹਾਚਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਤਃ ਸ਼ਿਵਃ

ਚੱਕਰ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾ ਚੱਕਰ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

ਚਕ੍ਰਕਰ੍ਤਾਮਹੇਸ਼ੋ ਹਿ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਤੋਯਤਃ ਪਿਬਤਿਵਾਥਵਮਤਿਜੀਵਨ੍ਬਾਲੋਜਲਂਯਥਾ

ਸਚਮੁਚ, ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਵਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਦਿ ਵਸ਼ੀਕृਤ੍ਯਾਧਿਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵਂਵਸ਼ੀਕृਤਂਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਿਵ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ ਸ਼ਿਵ ਏਵ ਹਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਃ

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਪੂਰਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤਾਤृਪ੍ਤਿਰਨਾਦਿਬੋਧਃ ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਤਾ ਨਿਤ੍ਯਮਲੁਪ੍ਤਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਅਨਂਤਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਯਨ੍ਮਾਨਸੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਵੈਤਿ ਵੇਦਃ

ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਗਿਆਨ, ਸਦਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਕਦੇ ਨਾ ਘਟਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ — ਇਹ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

ਅਤਃ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਦਿਵਸ਼ਂਭਵੇਤ੍ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਸਾਦਲਾਭਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਿਵਮੇਵਪ੍ਰਪੂਜਯਤੇਤ੍

ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਆਦਿ ਦੇ ਵਸ਼ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਸਿਰਫ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਨਿਃਸ੍ਪृਹਸ੍ਯ ਚ ਪੂਰ੍ਣਸ੍ਯਤਸ੍ਯ ਪੂਜਾਕਥਂ ਭਵੇਤ੍ ਸ਼ਿਵੋਦ੍ਦੇਸ਼ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਸਾਦਜਨਕਂ ਭਵੇਤ੍

ਪਰ ਜੋ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨੀਤਿ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲਿਂਗੇਬੇਰੇਭਕ੍ਤਜਨੇਸ਼ਿਵਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯਪੂਜਯੇਤ੍ ਕਾਯੇਨਮਨਸਾਵਾਚਾਧਨੇਨਾਪਿਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍

ਭਗਤ ਮਨੁੱਖ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ; ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।

ਪੁਜਯਾ ਤੁ ਮਹੇਸ਼ੋ ਹਿ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਮਃ ਸ਼ਿਵਃ ਪ੍ਰਸਾਦਂਕੁਰੁਤੇਸਤ੍ਯਂਪੂਜਕਸ੍ਯਵਿਸ਼ੇषਤਃ

ਉਪਾਸਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਮਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਸੱਚਮੁਚ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਕ ਉੱਤੇ।

ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਕਰ੍ਮਾਦ੍ਯਂਕ੍ਰਮੇਣਸ੍ਵਵਸ਼ਂਭਵੇਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਰਭ੍ਯਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਂਤਂਯਦਾਸਰ੍ਵਂ ਵਸ਼ਂਭਵੇਤ੍

ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਕਰਮ ਆਦਿ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੁਦਰਤ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਦਾਮੁਕ੍ਤ ਇਤਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮੋਵਿਰਾਜਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯਕਰ੍ਮ ਦੇਹੋਯਦਾਵਸ਼ਃ

ਫਿਰ, ਉਹ 'ਮੁਕਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਤੇ ਕਰਮ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਤਦਾਵੈਸ਼ਿਵਲੋਕੇਤੁਵਾਸਃਸਾਲੋਕ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਾਮੀਪ੍ਯਂਯਾਤਿਸਾਂਬਸ੍ਯਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇਚਵਸ਼ਂਗਤੇ

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ 'ਸਾਲੋਕਿਆ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਣਾ 'ਸਾਮੀਪਿਆ' ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਦਾਤੁਸ਼ਿਵਸਾਯੁਜ੍ਯਮਾਯੁਧਾਦ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਦਿਭਿਃ ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦਲਾਭੇਚਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚਾਪਿਵਸ਼ਾਭਵੇਤ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ (ਸਾਯੁਜਿਆ) ਹਥਿਆਰ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਂ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਮਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁਕਾਰ੍ਯਂਪ੍ਰਕृਤੇਸ੍ਤਤ੍ਸृष੍ਟਿਰਿਤਿਕਥ੍ਯਤੇ ਪੁਨਰ੍ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦੇਨਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਵਸ਼ਮੇष੍ਯਤਿ

ਮਨ, ਜੋ ਕਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਿਵਸ੍ਯਮਾਨਸੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂਤਦਾ ऽਯਤ੍ਨਂਭਵਿष੍ਯਤਿ ਸਾਰ੍ਵਜ੍ਞਾਦ੍ਯਂਸ਼ਿਵੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂਲਬ੍ਧ੍ਵਾਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਰਾਜਤੇ

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਯਤਨ ਦੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਸਾਯੁਜ੍ਯਮਿਤਿਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵੇਦਾਗਮਪਰਾਯਣਾਃ ਏਵਂਕ੍ਰਮੇਣਮੁਕ੍ਤਿਃਸ੍ਯਾਲ੍ਲਿਂਗਾਦੌਪੂਜਯਾਸ੍ਵਤਃ

ਇਹ ਮਿਲਾਪ (ਸਾਯੁਜਿਆ), ਵੇਦ ਤੇ ਆਗਮਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਅਤਃਸ਼ਿਵਪ੍ਰਸਾਦਾਰ੍ਥਂਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਯੈਃਪੂਜਯੇਚ੍ਛਿਵਮ੍ ਸ਼ਿਵਕ੍ਰਿਯਾ ਸ਼ਿਵਤਪਃ ਸ਼ਿਵਮਂਤ੍ਰਜਪਃ ਸਦਾ

ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ, ਕਰਮ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਰਮ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਤਪ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਤਰ ਦੀ ਜਪ — ਹਮੇਸ਼ਾ।

ਸ਼ਿਵਜ੍ਞਾਨਂਸ਼ਿਵਧ੍ਯਾਨਮੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮਭ੍ਯਸੇਤ੍ ਆਸੁਪ੍ਤੇਰਾਮृਤੇਃਕਾਲਂਨਯੇਦ੍ਵੈਸ਼ਿਵਚਿਂਤਯਾ

ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧਿਆਨ, ਵਧ-ਵਧ ਕੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਤੱਕ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਲਿਂਗਾਦੌਸ਼ਿਵਪੂਜਾਯਾਵਿਧਾਨਂਬ੍ਰੂਹਿਸਰ੍ਵਤਃ

ਹੁਣ, ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

ਲਿਂਗਾਨਾਂਚਕ੍ਰਮਂਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇਯਥਾਵਚ੍ਛृਣੁਤ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਤਦੇਵਲਿਂਗਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰਣਵਂ ਸਾਰ੍ਵਕਾਮਿਕਮ੍

ਹੁਣ ਮੈਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣੋ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੋ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਣਵ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਪ੍ਰਣਵਰੂਪਂਹਿਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਰੂਪਂਤੁਨਿष੍ਫਲਮ੍ ਸ੍ਥੂਲਲਿਂਗਂ ਹਿ ਸਕਲਂਤਤ੍ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ

ਜੋ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖਮ ਓਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ। ਜੋ ਥੋਸ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਯੋਃ ਪੂਜਾਤਪਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਦੇ ਉਭੇ ਪੌਰੁषਪ੍ਰਕृਤਿਭੂਤਾਨਿਲਿਂਗਾਨਿਸੁਬਹੂਨਿਚ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਸਿੱਧਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪੁਰਖ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਲਿੰਗ ਵੀ ਹਨ।

ਤਾਨਿ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋਵਕ੍ਤੁਂ ਸ਼ਿਵੋ ਵੇਤ੍ਤਿਨਚਾਪਰਃ ਭੂਵਿਕਾਰਾਣਿਲਿਂਗਾਨਿਜ੍ਞਾਤਾਨਿਪ੍ਰਬ੍ਰਵੀਮਿਵਃ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਹ ਲਿੰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਯਂਭੂਲਿਂਗਂਪ੍ਰਥਮਂਬਿਂਦੁਲਿਂਗਂਦ੍ਵਿਤੀਯਕਮ੍ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਂਚਰਂਚੈਵਗੁਰੁਲਿਂਗਂਤੁ ਪਞ੍ਚਮਮ੍

ਸਵਯੰਭੂ ਲਿੰਗ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਬਿੰਦੂ ਲਿੰਗ ਦੂਜਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਤੇ ਚੌਥਾ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਲਿੰਗ ਪੰਜਵਾਂ ਹੈ।

ਦੇਵਰ੍षਿਤਪਸਾ ਤੁष੍ਟਃ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਰ੍ਥਂਤੁਤਤ੍ਰਵੈ ਪृਥਿਵ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਗਤਃਸ਼ਰ੍ਵੋਬੀਜਂ ਵੈ ਨਾਦਰੂਪਤਃ

ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਈ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਰੱਖਿਆ।

ਸ੍ਥਾਵਰਾਂਕੁਰਵਦ੍ਭੂਮਿਮੁਦ੍ਭਿਦ੍ਯ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਏਵ ਸਃ ਸ੍ਵਯਂਭੂਤਂ ਜਾਤਮਿਤਿ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰਿਤਿ ਤਂ ਵਿਦੁਃ

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅੰਕੁਰ ਵਾਂਗ ਤੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਯੰਭੂ ਲਿੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।