ਤੇਨ ਨਿਰ੍ਵਿषਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕੇਵਲੇਹ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਵਿषਯਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਬਾਲਾਰ੍ਕਕਿਰਣਾਸ਼੍ਰਯਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਬੁੱਧੀ ਸਿਰਫ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਂ ਨਿਰ੍ਵਿषਯਂ ਨਾਪਰਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ ਯਦ੍ਵਾ ਸਵਿषਯਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਤਤ੍ਸਾਕਾਰਸਮਾਸ਼੍ਰਯਮ੍
ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਧਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜਾਂ, ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਕਿਸੇ ਆਕਾਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਾਕਾਰਾਤ੍ਮਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਨਿਰ੍ਵਿषਯਂ ਮਤਮ੍ ਨਿਰ੍ਬੀਜਂ ਚ ਸਬੀਜਂ ਚ ਤਦੇਵ ਧ੍ਯਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਧਿਆਨ ਨਿਰਾਕਾਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬੀਜ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰਾਕਾਰਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵੇਨ ਸਾਕਾਰਾਸ਼੍ਰਯਤਸ੍ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਵਿषਯਂ ਧ੍ਯਾਨਮਾਦੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਬੀਜਕਮ੍
ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਆਕਾਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬੀਜ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਂਤੇ ਨਿਰ੍ਵਿषਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਬੀਜਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਯੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੇਨ ਸਿਧ੍ਯਂਤਿ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਂਤ੍ਯਾਦਯਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ ਮਿਲ ਸਕਣ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਰਾਹੀਂ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਾਂਤਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤਿਰ੍ਦੀਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ ਸ਼ਮਃ ਸਰ੍ਵਾਪਦਾਂ ਚੈਵ ਸ਼ਾਂਤਿਰਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਸ਼ਾਂਤੀ, ਗਹਿਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਚਮਕ, ਤੇ ਫਿਰ ਉੱਚੀ ਸਾਫ਼ਤਾ—ਇਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਤਮਸੋ ऽਨ੍ਤਬਹਿਰ੍ਨਾਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਪਰਿਗੀਯਤੇ ਬਹਿਰਨ੍ਤਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਯੋ ਦੀਪ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦਾ ਨਾਸ ਹੀ ਗਹਿਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸ੍ਥਤਾ ਯਾ ਤੁ ਸਾ ਬੁਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਸਾਦਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਕਾਰਣਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਂਤਰਾਣਿ ਚ
ਜੋ ਸੁਖ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਫ਼ਤਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ, ਬਾਹਰਲੇ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ,
ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਤ ਧ੍ਯਾਤਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਤਥਾ ਧ੍ਯੇਯਂ ਯਦ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਨਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ ਏਤਚ੍ਚਤੁष੍ਟਯਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਤਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸਾਫ਼ਤਾ ਨਾਲ ਚੌਂਕੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੁਖਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਿਆਨ, ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇ, ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼—ਇਹ ਚਾਰਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
ਜ੍ਞਾਨਵੈਰਾਗ੍ਯਸਂਪਨ੍ਨੋ ਨਿਤ੍ਯਮਵ੍ਯਗ੍ਰਮਾਨਸਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਧ੍ਯਾਤਾ ਸਦ੍ਭਿਰੁਦਾਹृਤਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੰਗਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯੈ ਚਿਂਤਾਯਾਂ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੁਃ ਸ਼ਿਵਚਿਂਤਾ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹ ਹੈ ਚਿੰਤਨ; ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ।
ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸਸ੍ਤਥਾਲ੍ਪੇ ऽਪਿ ਯਥਾ ਪਾਪਂ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ਧ੍ਯਾਯਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਯੋਗ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ।
ਅਵ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੇਨ ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਨਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਧਿਆਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਵਾਹਰੂਪਸ੍ਯ ਧ੍ਯਾਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯਾਵਲਂਬਨਮ੍ ਧ੍ਯੇਯਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਸ੍ਤਚ੍ਚ ਸਾਂਬਃ ਸ੍ਵਯਂ ਸ਼ਿਵਃ
ਧਿਆਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਹ ਸਵੈ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੈ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਪੂਰ੍ਣਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਚਾਣਿਮਾਦਿਕਮ੍ ਸ਼ਿਵਧ੍ਯਾਨਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍
ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪੂਰਨ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ, ਪੂਰਨ ਸਰਵਰਤਾ, ਤੇ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸੌਖ੍ਯਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਧ੍ਯਾਨਾਦਭਯਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਧ੍ਯਾਨਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸੁਖ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰਾ ਹੋਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਧ੍ਯਾਨਂ ਵਿਨਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਧ੍ਯਾਨਮਯੋਗਿਨਃ ਧ੍ਯਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਤੀਰ੍ਣਸ੍ਤੇਨ ਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਯੋਗੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮੇਕਾਗ੍ਰਮਸ਼ੇषੋਪਾਧਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਇਕਾਗਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਾਸ਼ੇषਪਾਪਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨੇ ਧ੍ਯਾਨੇ ਭਵੇਨ੍ਮਤਿਃ ਪਾਪੋਪਹਤਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਤਦ੍ਵਾਰ੍ਤਾਪਿ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪਾਪ ਨਾਲ ਬੇਹਾਲ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਵੱਡੀ ਦੁਲਭ ਹੈ।
ਯਥਾਵਹ੍ਨਿਰ੍ਮਹਾਦੀਪ੍ਤਃ ਸ਼ੁष੍ਕਮਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਨਿਰ੍ਦਹੇਤ੍ ਤਥਾ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ ਧ੍ਯਾਨਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦਹਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਗੀਲੇ ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਰਮ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਲ੍ਪੋ ऽਪਿ ਯਥਾ ਦੀਪਃ ਸੁਮਹਨ੍ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ਤਮਃ ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸਸ੍ਤਥਾਲ੍ਪੋ ऽਪਿ ਮਹਾਪਾਪਂ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੀਵਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਯੋਗ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਯਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍ਸੁਮਹਚ੍ਛ੍ਰੇਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂਤੋ ਨੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਭਲਾ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਧ੍ਯਾਨਸਮਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਧ੍ਯਾਨਸਮਂ ਤਪਃ ਨਾਸ੍ਤਿ ਧ੍ਯਾਨਸਮੋ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਧਿਆਨ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ, ਧਿਆਨ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਤਪ ਨਹੀਂ, ਧਿਆਨ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਯਜਨ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਤੋਯਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਦੇਵਾਨ੍ਪਾषਾਣਮृਨ੍ਮਯਾਨ੍ ਯੋਗਿਨੋ ਨ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਂਤੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਪ੍ਰਤ੍ਯਯਕਾਰਣਾਤ੍
ਯੋਗੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨਾਂ ਚ ਵਪੁਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਥੂਲਮਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮृਤ੍ਕਾष੍ਠਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਇਸ਼ਵਰੀਅ ਦਿੱਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਥੂਲ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਦੇ ਹਨ।
ਯਥੇਹਾਂਤਸ਼੍ਚਰਾ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਿਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਨ ਬਹਿਸ਼੍ਚਰਾਃ ਤਥਾਂਤਰ੍ਧ੍ਯਾਨਨਿਰਤਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਸ਼ਂਭੋਰ੍ਨ ਕਰ੍ਮਿਣਃ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ; ਤਿਵੇਂ ਅੰਦਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ।
ਬਹਿਸ੍ਕਰਾ ਯਥਾ ਲੋਕੇ ਨਾਤੀਵ ਫਲਭੋਗਿਨਃ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਭਵਨੇ ਤਦ੍ਵਦਤ੍ਰਾਪਿ ਕਰ੍ਮਿਣਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦੇ; ਇਥੇ ਵੀ, ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਯਦ੍ਯਂਤਰਾ ਵਿਪਦ੍ਯਂਤੇ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਯਤਃ ਯੋਗਸ੍ਯੋਦ੍ਯੋਗਮਾਤ੍ਰੇਣ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਕ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਭੂਯ ਸੁਖਂ ਤਤ੍ਰ ਸ ਜਾਤੋ ਯੋਗਿਨਾਂ ਕੁਲੇ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਂ ਪੁਨਰ੍ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਸਂਸਾਰਮਤਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਥੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਜ੍ਞਾਸੁਰਪਿ ਯੋਗਸ੍ਯ ਯਾਂ ਗਤਿਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ ਨ ਤਾਂ ਗਤਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਰ੍ਵੈਰਪਿ ਮਹਾਮਖੈਃ
ਯੋਗ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਜੋ ਗਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।