ਦੇਵੀਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਭੇ ਦੇਸ਼ੇ ਤਤ੍ਰਾਬ੍ਜਂ ਪੂਰ੍ਵਵਲ੍ਲਿਖੇਤ੍ ਵਿਕੀਰ੍ਯ ਪਤ੍ਰਪੁष੍ਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕੁਂਭਂ ਨਿਧਾਯ ਚ
ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਮਲ ਬਣਾਓ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਵਿਖੇਰੋ, ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘੜਾ ਰੱਖੋ।
ਪਰਿਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਤੁਰਃ ਕਲਸ਼ਾਨ੍ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ ਪਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਿ ਤਦ੍ਬੀਜੈਸ੍ਤੇषੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਪਞ੍ਚਭਿਃ
ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਚਾਰ ਘੜੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।
ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਮੁਦ੍ਰਾਦਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾਭਿਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਲਿਂਗਂ ਬੇਰਂ ਵਾ ਮृਤ੍ਤੋਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਥਾ ਪੁਰਾ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮুদ্রਾਵਾਂ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ।
ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਪੁष੍ਪਸਂਛਨ੍ਨਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਥੇ ਵਰਾਸਨੇ ਨਿਧਾਯ ਪੁष੍ਪਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣੀਜਲੈਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧੀਆ ਆਸਨ 'ਤੇ ਰੱਖੋ। ਸਿਰ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਜਲ ਨਾਲ ਛਿੜਕੋ।
ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਜਯਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ਕੁਮ੍ਭੈਰੀਸ਼ਾਨਵਿਦ੍ਯਾਂਤੈਃ ਸ੍ਨਾਪਯੇਨ੍ਮੂਲਵਿਦ੍ਯਯਾ
ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਜੈਕਾਰ ਆਦਿ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਮੰਤਰਾਂ, ਅਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਓ।
ਤਤਃ ਪਞ੍ਚਕਲਾਨ੍ਯਾਸਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੂਜਾਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਨਿਤ੍ਯਮਾਰਾਧਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵ੍ਯਾ ਦੇਵਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਮ੍
ਫਿਰ, ਪੰਜ ਕਲਾ ਦਾ ਨਿਆਸ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਨੈਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੋ।
ਏਕਮੇਵਾਥ ਵਾ ਕੁਂਭਂ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪਦ੍ਮਾਂਤਰੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੇषਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦਾਚਰੇਤ੍
ਇੱਕ ਹੀ ਘੜਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ, ਕਮਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਰਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਣੀਆਂ ਹਨ।
ਅਤ੍ਯਂਤੋਪਹਤਂ ਲਿਂਗਂ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਪੁਨਃ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਯੇਦੁਪਹਤਮਨਾਗੁਪਹਤਂ ਯਜੇਤ੍
ਜੋ ਲਿੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛਿੜਕ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਲਿਂਗਾਨਿ ਬਾਣਸਂਜ੍ਞਾਨਿ ਸ੍ਥਾਪਨੀਯਾਨਿ ਵਾ ਨ ਵਾ ਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵੇਨੈਵ ਸਂਸ੍ਕृਤਾਨਿ ਯਤਸ੍ਤਤਃ
‘ਬਾਣ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ; ਜਿਹੜੇ ਲਿੰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੇषਾਣਿ ਸ੍ਥਾਪਨੀਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਦृष੍ਟਾਨਿ ਬਾਣਵਤ੍ ਸ੍ਵਯਮੁਦ੍ਭੂਤਲਿਂਗੇ ਚ ਦਿਵ੍ਯੇ ਚਾਰ੍षੇ ਤਥੈਵ ਚ
ਬਾਕੀ ਲਿੰਗ, ਜੋ ਬਾਣ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਪੀਠੇ ਪੀਠਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਿਧਿਮ੍ ਯਜੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿਵਂ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਨ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਜੇ ਪੀਠ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੀਠ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਛਿੜਕਣਾ ਤੇ ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ।
ਦਗ੍ਧਂ ਸ਼੍ਲਥਂ ਕ੍ਸ਼ਤਾਂਗਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਲ੍ਲਿਂਗਂ ਜਲਾਸ਼ਯੇ ਸਂਧਾਨਯੋਗ੍ਯਂ ਸਂਧਾਯ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਵਿਧਿਮਾਚਰੇਤ੍
ਜੋ ਲਿੰਗ ਸੜ ਗਿਆ, ਢੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਬੇਰਾਦ੍ਵਾ ਵਿਕਲਾਲ੍ਲਿਂਗਾਦ੍ਦੇਵਪੂਜਾਪੁਰਸ੍ਸਰਮ੍ ਉਦ੍ਵਾਸ੍ਯ ਹृਦਿ ਸਂਧਾਨਂ ਤ੍ਯਾਗਂ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਮਾਚਰੇਤ੍
ਜੇ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਜੋ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਹਪੂਜਾਵਿਹਤੌ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਮਰ੍ਚਨਮ੍ ਦ੍ਵਿਰਾਤ੍ਰੇ ਚ ਮਹਾਪੂਜਾਂ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣਮਤਃ ਪਰਮ੍
ਜੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਹਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੋ ਦਿਨ ਰੁਕਣ ਤੇ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਛਿੜਕਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਾਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਨੇਕਾਹਂ ਪੂਜਾ ਯਦਿ ਵਿਹਨ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣਕ੍ਰਮਃ
ਜੇ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਈ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਛਿੜਕਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣੇ ਤੁ ਲਿਂਗਾਦੇਰ੍ਦੇਵਮੁਦ੍ਵਾਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਅष੍ਟਪਞ੍ਚਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਸ੍ਨਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਮृਦਂਭਸਾ
ਛਿੜਕਣ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਠ-ਪੰਜ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗਵਾਂ ਰਸੈਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਨਾਪ੍ਯ ਦਰ੍ਭਤੋਯੈਰ੍ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣੀਤੋਯੈਰ੍ਮੂਲੇਨਾष੍ਟੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ਤਮ੍
ਗਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਦਰਭਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਛਿੜਕਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਣਾ ਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠ ਵਾਰੀ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਪੁष੍ਪਂ ਸਕੁਸ਼ਂ ਪਾਣਿਂ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਲਿਂਗਸ੍ਯ ਮਸ੍ਤਕੇ ਪਞ੍ਚਵਾਰਂ ਜਪੇਨ੍ਮੂਲਮष੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਂ ਤਤਃ
ਫੁੱਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਹੱਥ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠ ਵਾਰੀ, ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਮੂਲੇਨ ਮੂਰ੍ਧਾਦਿਪੀਠਾਂਤਂ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਦਪਿ ਪੂਜਾਂ ਚ ਮਹਤੀਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੇਵਮਾਵਾਹ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍
ਫਿਰ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੀਠ ਤੱਕ ਛੂਹਣਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੱਦ ਕੇ।
ਅਲਬ੍ਧੇ ਸ੍ਥਾਪਿਤੇ ਲਿਂਗੇ ਸ਼ਿਵਸ੍ਥਾਨੇ ਜਲੇ ऽਥ ਵਾ ਵਹ੍ਨੌ ਰਵੌ ਤਥਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਭਗਵਂਤਂ ਸ਼ਿਵਂ ਯਜੇਤ੍
ਜੇ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨੇ ਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਚਰ੍ਯਾਯਾਂ ਸਾਰਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਸਂਗ੍ਰਹਾਤ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਮਂ ਮਯਾ
ਜਾਣ, ਕਰਮ ਤੇ ਚਲਣ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਯੋਗਂ ਪਰਮਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ਸਾਧਿਕਾਰਂ ਚ ਸਾਂਗਂ ਚ ਸਵਿਧਿਂ ਸਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਯੋਗ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ, ਅੰਗ, ਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਮੇਤ।
ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਮਰਣਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੋਗਾਦ੍ਯਨੁਪਮਰ੍ਦਤਃ ਸਦ੍ਯਃ ਸਾਧਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਯੇਨ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਤ੍ਮਹਾ ਨਰਃ
ਜੇ ਮੌਤ ਯੋਗ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਕੋਈ ਢੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ, ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ?
ਤਚ੍ਚ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਚੈਵ ਤਤ੍ਕਾਲਕਰਣਾਨਿ ਚ ਤਦ੍ਭੇਦਤਾਰਤਮ੍ਯਂ ਚ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਤੁਸੀਂ ਇਹ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਿੰਨਤਾ ਤੇ ਪੱਧਰ, ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉ।
ਸ੍ਥਾਨੇ ਪृष੍ਟਂ ਤ੍ਵਯਾ ਕृष੍ਣ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਰ੍ਥਵੇਦਿਨਾ ਤਤਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੂੰ ਠੀਕ ਪੁੱਛਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਨਿਰੁਦ੍ਧਵृਤ੍ਤ੍ਯਂਤਰਸ੍ਯਂ ਸ਼ਿਵੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ ਯਾ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਸ ਸਮਾਸੇਨ ਯੋਗਃ ਸ ਖਲੁ ਪਞ੍ਚਧਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਚਲਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਾਲਤ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਂਤ੍ਰਯੋਗਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਯੋਗੋ ਭਾਵਯੋਗਸ੍ਤਥਾਪਰਃ ਅਭਾਵਯੋਗਸ੍ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਮਹਾਯੋਗਃ ਪਰੋ ਮਤਃ
ਮੰਤਰ ਯੋਗ, ਸਪਰਸ਼ ਯੋਗ, ਭਾਵ ਯੋਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਭਾਵ ਯੋਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਹਾ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਂਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਸਵਸ਼ੇਨੈਵ ਮਂਤ੍ਰਵਾਚ੍ਯਾਰ੍ਥਗੋਚਰਃ ਅਵ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ੇਪਾ ਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਮਂਤ੍ਰਯੋਗ ਉਦਾਹृਤਃ
ਮੰਤਰ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਭਟਕਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਤਰ ਯੋਗ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਮੁਖਾ ਸੈਵ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਯੋਗੋਭਿਧੀਯਤੇ ਸ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਾਵਯੋਗਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਯੋਗ ਸਾਸ-ਕੰਟਰੋਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਪਰਸ਼ ਯੋਗ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮੰਤਰ ਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਭਾਵ ਯੋਗ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਲੀਨਾਵਯਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਰੂਪਂ ਸਂਭਾਵ੍ਯਤੇ ਯਤਃ ਅਭਾਵਯੋਗਃ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ऽਨਾਭਾਸਾਦ੍ਵਸ੍ਤੁਨਃ ਸਤਃ
ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਸਮੇਤ ਲੀਨ ਹੋਇਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਭਾਵ ਯੋਗ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲੀਅਤ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ।