ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਦੇਤ੍ਯਮਰ੍षੇਣ ਪ੍ਰਹृਤ੍ਯੋਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਮਾਧਵਮ੍ ਸ ਤੁ ਹਸ੍ਤਪ੍ਰਹਾਰੇਣ ਤੀਵ੍ਰੇਣਾਭਿਹਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍

ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਦੱਸ!' ਪਰ ਹੱਥ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੁਰੰਤ ਜਾਗ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋਤ੍ਥਾਯ ਸ਼ਯਨਾਦ੍ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਮ੍ ਤਮਾਹ ਚਾਂਤਸ੍ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵਯਮਕ੍ਰੁਦ੍ਧਵਦ੍ਧਰਿਃ

ਜਦੋਂ ਜਾਗ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਪਣੇ ਸੇਜ ਤੋਂ ਉਠਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਹਰੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਬਾਹਰੋਂ ਬਿਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।

ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਵਮਾਗਤੋ ਵਤ੍ਸ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਕੁਲੋ ਵਦ ਇਤਿ ਵਿष੍ਣੁਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਭੁਤ੍ਵਗੁਣਸੂਚਕਮ੍

'ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਪੁੱਤ? ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਬੇਚੈਨ ਹੈਂ, ਦੱਸ।' ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਰਵੋਚਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਸਨ...

ਰਜਸਾ ਬਦ੍ਧਵੈਰਸ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪੁਨਰਭਾषਤ ਵਤ੍ਸੇਤਿ ਮਾਂ ਕੁਤੋ ਬ੍ਰੂषੇ ਗੁਰੁਃ ਸ਼ਿष੍ਯਮਿਵਾਤ੍ਮਨਃ

ਰਜਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੁੜ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ 'ਵਤਸ' ਕਿਉਂ ਆਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ?'

ਮਾਂ ਨ ਜਾਨਾਸਿ ਕਿਂ ਨਾਥਂ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋ ਯਸ੍ਯ ਮੇ ਕृਤਿਃ ਤ੍ਰਿਧਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਭਜ੍ਯੇਦਂ ਸृष੍ਟ੍ਵਾਥ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਤੇ

ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

ਸਂਹਰਾਮਿ ਨਮੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਜਗਤਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਸਤਿ ਸੋ ऽਪ੍ਯਾਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਵਿष੍ਣੁਰਵ੍ਯਯਃ

'ਮੈਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਚਨਹਾਰ ਨਹੀਂ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਟੱਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ:

ਅਹਮੇਵਾਦਿਕਰ੍ਤਾਸ੍ਯ ਹਰ੍ਤਾ ਚ ਪਰਿਪਾਲਕਃ ਭਵਾਨਪਿ ਮਮੈਵਾਂਗਾਦਵਤੀਰ੍ਣਃ ਪੁਰਾਵ੍ਯਯਾਤ੍

'ਮੈਂ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਰਚਨਹਾਰ, ਨਾਸਕ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਹੀ ਅੰਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।'

ਮਨ੍ਨਿਯੋਗਾਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ ਸृਜਸ੍ਯਵਸਿ ਚਾਂਤੇ ਤਤ੍ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਤਿਸृਜਸ੍ਯਪਿ

'ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।'

ਵਿਸ੍ਮृਤੋਸਿ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਨਾਰਾਯਣਮਨਾਮਯਮ੍ ਤਵਾਪਿ ਜਨਕਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਾਮੇਵਮਵਮਨ੍ਯਸੇ

'ਤੂੰ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸਿੱਧੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।'

ਤਵਾਪਰਾਧੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਂਤੋਸਿ ਮਮ ਮਾਯਯਾ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਿਯਂ ਭ੍ਰਾਂਤਿਰਪੈष੍ਯਤਿ ਤਵਾਚਿਰਾਤ੍

'ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਭਟਕਣ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।'

ਸ਼ृਣੁ ਸਤ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦੇਵੇਸ਼੍ਵਰੋ ਹ੍ਯਹਮ੍ ਕਰ੍ਤਾ ਭਰ੍ਤਾ ਚ ਹਰ੍ਤਾ ਚ ਨ ਮਯਾਸ੍ਤਿ ਸਮੋ ਵਿਭੁਃ

'ਸੁਣ, ਚਤੁਰਮੁਖ: ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਰਚਨਹਾਰ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਨਾਸਕ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਨਹੀਂ।'

ਏਵਮੇਵ ਵਿਵਾਦੋਭੂਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣ੍ਵੋਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਅਭਵਚ੍ਚ ਮਹਾਯੁਦ੍ਧਂ ਭੈਰਵਂ ਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮੁष੍ਟਿਭਿਰ੍ਨ੍ਨਿਘ੍ਨਤੋਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਰਜਸਾ ਬਦ੍ਧਵੈਰਯੋਃ ਤਯੋਰ੍ਦਰ੍ਪਾਪਹਾਰਾਯ ਪ੍ਰਬੋਧਾਯ ਚ ਦੇਵਯੋਃ

ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਰਜਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਵਿਚ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੁੱਠੀਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਇਆ।

ਮਧ੍ਯੇ ਸਮਾਵਿਰਭਵਲ੍ਲਿਂਗਮੈਸ਼੍ਵਰਮਦ੍ਭੁਤਮ੍ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਸਹਸ੍ਰਾਢ੍ਯਮਪ੍ਰਮੇਯਮਨੌਪਮਮ੍

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ, ਇਸ਼ਵਰੀ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਮਾਪ ਜਾਂ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ।

ਕ੍ਸ਼ਯਵृਦ੍ਧਿਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮਾਦਿਮਧ੍ਯਾਂਤਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਵਾਲਾਸਹਸ੍ਰੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੂ ਵਿਮੋਹਿਤੌ

ਉਹ ਲਿੰਗ ਵਾਧਾ-ਘਟਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਪਟਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।

ਵਿਸृਜ੍ਯ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕਿਂ ਤ੍ਵੇਤਦਿਤ੍ਯਚਿਂਤਯਤਾਂ ਤਦਾ ਨ ਤਯੋਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਾਥਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਮਭਵਦ੍ਯਦਾ

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਛੱਡ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ?' ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਚਾਈ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ।

ਤਦਾ ਸਮੁਦ੍ਯਤੌ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯਂਤਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍

ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।

ਤਤ੍ਰ ਹਂਸਾਕृਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਤਃ ਪਕ੍ਸ਼ਸਂਯੁਤਃ ਮਨੋਨਿਲਜਵੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਗਤਸ੍ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ

ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੰਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਖ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਨ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਪਰ ਵੱਲ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਚਲਿਆ।

ਨਾਰਾਯਣੋਪਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਲੀਲਾਞ੍ਜਨਚਯੋਪਮਮ੍ ਵਾਰਾਹਮਮਿਤਂ ਰੂਪਮਸ੍ਥਾਯ ਗਤਵਾਨਧਃ

ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਕਾਲੀ ਸੁਰਮਾ ਵਰਗਾ ਅੰਧਕਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅੰਤਹੀਨ ਸੂਅਰ ਬਣ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ।

ਏਵਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਤ੍ਵਰਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰਧੋਗਤਃ ਨਾਪਸ਼੍ਯਦਲ੍ਪਮਪ੍ਯਸ੍ਯ ਮੂਲਂ ਲਿਂਗਸ੍ਯ ਸੂਕਰਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸੂਅਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭਾਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।

ਤਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਗਤਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯਾਂਤਂ ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਯਾ ਸ਼੍ਰਾਂਤੋਤ੍ਯਂਤਮਦृष੍ਟ੍ਵਾਂਤਂ ਪਾਪਤਾਧਃ ਪਿਤਾਮਹਃ

ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਪਰ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਲੱਭਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ; ਥੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ ਤੇ ਪਾਪ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ।

ਤਥੈਵ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼੍ਰਾਂਤਃ ਸਂਵਿਗ੍ਨਲੋਚਨਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਮਹਤਾ ਤੂਰ੍ਣਮਧਸ੍ਤਾਦੁਤ੍ਥਿਤੋ ऽਭਵਤ੍

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿਚੋਂ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਆਏ।

ਸਮਾਗਤਾਵਥਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਮਯਸ੍ਮੇਰਵੀਕ੍ਸ਼ਣੌ ਮਾਯਯਾ ਮੋਹਿਤੌ ਸ਼ਂਭੋਃ ਕृਤ੍ਯਾਕृਤ੍ਯਂ ਨ ਜਗ੍ਮਤੁਃ

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਹਲਕਾ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ; ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ।

ਪृष੍ਠਤਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਗ੍ਰਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਿਤਾਵੁਭੌ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਕਿਮਾਤ੍ਮੇਦਮਿਤ੍ਯਚਿਂਤਯਤਾਂ ਤਦਾ

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਿੱਛੇ, ਪਾਸੇ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, 'ਇਹ ਆਪ ਕੀ ਹੈ?' ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ।

ਅਥਾਵਿਰਭਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਨਾਦਂ ਸ਼ਬ੍ਦਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕਮ੍

ਫਿਰ ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ, 'ਓਮ' ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਹੀ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

ਤਦਪ੍ਯਵਿਦਿਤਂ ਤਾਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਤਥਾ ਰਜਸਾ ਤਮਸਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਯੋਰ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਿਰਸ੍ਕृਤਮ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਜ ਤੇ ਤਮਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ ਸੀ।

ਤਦਾ ਵਿਭਕ੍ਤਮਭਵਚ੍ਚਤੁਰ੍ਧੈਕਂ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ਅ ਉ ਮੇਤਿ ਤ੍ਰਿਮਾਤ੍ਰਾਭਿਃ ਪਰਸ੍ਤਾਚ੍ਚਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਯਾ

ਉਸ ਇਕ ਅੱਖਰ ਨੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਲਿਆ: 'ਅ', 'ਉ', 'ਮ' ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਅੱਧੀ ਮਾਤਰਾ।

ਤਤ੍ਰਾਕਾਰਃ ਸ਼੍ਰਿਤੋ ਭਾਗੇ ਜ੍ਵਲਲ੍ਲਿਂਗਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਉਕਾਰਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਕਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਤਃ

'ਅ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਜਲਦੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੀ ਗਈ, 'ਉ' ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਤੇ 'ਮ' ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।

ਅਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕੋ ਨਾਦਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਲਿਂਗਮੂਰ੍ਧਨਿ ਵਿਭਕ੍ਤੇ ऽਪਿ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਣਵੇ ਪਰਮਾਕ੍ਸ਼ਰੇ

ਅੱਧੀ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲਾ ਨਾਦ ਲਿੰਗ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਡਿਆਂ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਣਵ ਅੱਖਰ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।