ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਠ੍ਯੋਃ ਪਾਣ੍ਯੋਰ੍ਗੁਲ੍ਫਯੋਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਾਂਗਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ ਹਂਸਨ੍ਯਾਸਮਿਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰੀਂ ਤਤਃ

ਕਮਰ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਟਖਣਿਆਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਹੰਸ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸ਼ਿਵਤ੍ਵਂ ਯੇਨ ਜਾਯਤੇ ਨਾਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵਮਭ੍ਯਸ੍ਯੇਨ੍ਨਾਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵਮਰ੍ਚਯੇਤ੍

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸadhna ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਨਾਸ਼ਿਵਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਵਂ ਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਨਾਸ਼ਿਵਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਚ੍ਛਿਵਮ੍ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੈਵੀਂ ਤਨੁਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਪਸ਼ੁਭਾਵਨਾਮ੍

ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੈਵ ਤਨ ਧਾਰ ਕੇ ਤੇ ਪਸ਼ੁ-ਭਾਵਨਾ ਛੱਡ ਕੇ—

ਸ਼ਿਵੋ ऽਹਮਿਤਿ ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸ਼ੈਵਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ਕਰ੍ਮਯਜ੍ਞਸ੍ਤਪੋਯਜ੍ਞੋ ਜਪਯਜ੍ਞਸ੍ਤਦੁਤ੍ਤਰਃ ਧ੍ਯਾਨਯਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞਃ ਪਞ੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ

‘ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਸ਼ੈਵ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਯਜਨ, ਤਪਸਿਆ ਯਜਨ, ਜਪ ਯਜਨ, ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਯਜਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਯਜਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਯਜਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਕਰ੍ਮਯਜ੍ਞਰਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਤਪੋਯਜ੍ਞਰਤਾਃ ਪਰੇ ਜਪਯਜ੍ਞਰਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਧ੍ਯਾਨਯਜ੍ਞਰਤਾਸ੍ਤਥਾ

ਕੁਝ ਕਰਮ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਤਪਸਿਆ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਜਪ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ।

ਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞਰਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍ ਕ੍ਰਮਯਜ੍ਞੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕਾਮਾਕਾਮਵਿਭੇਦਤਃ

ਕੁਝ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਮ ਯਜਨ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਇੱਛਾ ਦੇ।

ਕਾਮਾਨ੍ਕਾਮੀ ਤਤੋ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਮਾਸਕ੍ਤਃ ਪੁਨਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਅਕਾਮੇ ਰੁਦ੍ਰਭਵਨੇ ਭੋਗਾਨ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਃ

ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰੁਦਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਪੋਯਜ੍ਞਰਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ਤਪਸ੍ਵੀ ਚ ਪੁਨਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਃ

ਤਪਸਿਆ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤਪਸਵੀ, ਉਥੇ ਫਿਰ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਪਧ੍ਯਾਨਰਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਃ ਜਪਧ੍ਯਾਨਰਤੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੈਸ਼ਿष੍ਟ੍ਯਵਸ਼ਾਦਿਹ

ਜਪ ਤੇ ਧਿਆਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਪ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਮਰਤਭੂਤ, ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ—

ਜ੍ਞਾਨਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਚਿਰਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵਸਾਯੁਜ੍ਯਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਸ਼ਿਵਾਜ੍ਞਪ੍ਤਃ ਕਰ੍ਮਯਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍

ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕਰਮ-ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਯਜਨ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ।

ਅਕਾਮਃ ਕਾਮਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਬਨ੍ਧਾਯੈਵ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਞ੍ਚਸੁ ਯਜ੍ਞੇषੁ ਧ੍ਯਾਨਜ੍ਞਾਨਪਰੋ ਭਵੇਤ੍

ਜੇਕਰ ਯਜਨ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬੰਧਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਧ੍ਯਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਤੀਰ੍ਣਸ੍ਤੇਨ ਭਵਾਰ੍ਣਵਃ ਹਿਂਸਾਦਿਦੋषਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਸਾਧਨਃ

ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਿੰਸਾ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਧ੍ਯਾਨਯਜ੍ਞਃ ਪਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਪਵਰ੍ਗਫਲਪ੍ਰਦਃ ਬਹਿਃ ਕਰ੍ਮਕਰਾ ਯਦ੍ਵਨ੍ਨਾਤੀਵ ਫਲਭਾਗਿਨਃ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਧਿਆਨ-ਯਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੀਮਤ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਭਵਨੇ ਤਦ੍ਵਦਤ੍ਰਾਪਿ ਕਰ੍ਮਿਣਃ ਧ੍ਯਾਨਿਨਾਂ ਹਿ ਵਪੁਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍

ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ; ਜੋ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਸੁਖਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸ਼ਵਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਸਿੱਧੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਯਥੇਹ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਮृਤ੍ਕਾष੍ਠਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ ਧ੍ਯਾਨਯਜ੍ਞਰਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਾਨ੍ਪਾषਾਣਮृਣ੍ਮਯਾਨ੍

ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਰੂਪ ਮਿੱਟੀ, ਲੱਕੜ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਧਿਆਨ-ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਤ੍ਯਂਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਂਤੇ ਸ਼ਿਵਯਾਥਾਤ੍ਮ੍ਯਵੇਦਨਾਤ੍ ਆਤ੍ਮਸ੍ਥਂ ਯਃ ਸ਼ਿਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਹਿਰਭ੍ਯਰ੍ਚਯੇਨ੍ਨਰਃ

ਉਹ ਅੰਤਮ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਸ੍ਤਸ੍ਥਂ ਫਲਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਲਿਹੇਤ੍ਕੂਰ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਭਵੇਦ੍ਧ੍ਯਾਨਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ

ਜੋ ਫਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੋਹਣੀ ਚੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ; ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਗਿਆਨ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਤਦੁਭਾਭ੍ਯਾਂ ਭਵੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਰਤੋ ਭਵੇਤ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਤਥਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਲਲਾਟੇ ਭ੍ਰੂਯੁਗਾਨ੍ਤਰੇ

ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਬਾਰਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੇ, ਮੱਥੇ ਤੇ ਜਾਂ ਭ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।

ਨਾਸਾਗ੍ਰੇ ਵਾ ਤਥਾਸ੍ਯੇ ਵਾ ਕਨ੍ਧਰੇ ਹृਦਯੇ ਤਥਾ ਨਾਭੌ ਵਾ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਦ੍ਧੇਨ ਚੇਤਸਾ

ਜਾਂ ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ ਤੇ, ਮੂੰਹ ਤੇ, ਗਲ ਤੇ, ਦਿਲ ਤੇ ਜਾਂ ਨਾਭੀ ਤੇ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਰੱਖ ਕੇ।

ਬਹਿਰ੍ਯਾਗੋਪਚਾਰੇਣ ਦੇਵਂ ਦੇਵੀਂ ਚ ਪੂਜਯੇਤ੍ ਅਥਵਾ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਲਿਂਗੇ ਵਾ ਕृਤਕੇਪਿ ਵਾ

ਬਾਹਰੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਵ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਹ੍ਨੌ ਵਾ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਵਾਥ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਤ੍ਤਾਨੁਸਾਰਤਃ ਅਥਵਾਂਤਰ੍ਬਹਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪੂਜਯੇਤ੍ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ਅਂਤਰ੍ਯਾਗਰਤਃ ਪੂਜਾਂ ਬਹਿਃ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਾ ਨ ਵਾ

ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਯਜਨ-ਚੌਕ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ; ਜਾਂ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਵੇਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ।

ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਪੂਜਾਵਿਧਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਦਾਮਿ ਸਮਾਸਤਃ ਸ਼ਿਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼ਿਵੇਨੈਵ ਸ਼ਿਵਾਯੈ ਕਥਿਤਸ੍ਯ ਤੁ

ਮੈਂ ਪੂਜਾ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ।

ਅਂਗਮਭ੍ਯਂਤਰਂ ਯਾਗਮਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਾਵਸਾਨਕਮ੍ ਵਿਧਾਯ ਵਾ ਨ ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਬਹਿਰ੍ਯਾਗਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍

ਅੰਦਰੂਨੀ ਯਜਨ, ਅੱਗ ਦੇ ਕਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ ਵੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰੀ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਮਨਸਾ ਕਲ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਚ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਵਿਨਾਯਕਂ ਦੇਵਂ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ

ਉਥੇ, ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਨਾਇਕ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਨਂਦੀਸ਼ਂ ਸੁਯਸ਼ਂ ਤਥਾ ਆਰਾਧ੍ਯ ਮਨਸਾ ਸਮ੍ਯਗਾਸਨਂ ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਬੁਧਃ

ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਨੰਦੀ ਤੇ ਸੁਯਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਅਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰੇ।

ਆਰਾਧਨਾਦਿਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਸਿਂਹਯੋਗਾਸਨਾਦਿਕਮ੍ ਪਦ੍ਮਾਸਨਂ ਵਾ ਵਿਮਲਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍

ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਸਿੰਘ-ਯੋਗ-ਅਸਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਸਨ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਮ-ਅਸਨ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਸਮੇਤ।

ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਸ਼ਿਵਂ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਸਾਂਬਂ ਸਰ੍ਵਮਨੋਹਰਮ੍ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਪਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਸ਼ੋਭਨਮ੍

ਉਸ ਅਸਨ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਨਮੋਹਣ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਸੋਹਣੀ।

ਸਰ੍ਵਾਤਿਸ਼ਯਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਭੂषਿਤਮ੍ ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਯਪਾਣਿਚਰਣਂ ਕੁਂਦਚਂਦ੍ਰਸ੍ਮਿਤਾਨਨਮ੍

ਉਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਲਾਲ ਮੂੰਹ, ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ, ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਜੈਸਮਿਨ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ।

ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਫਟਿਕਸਂਕਾਸ਼ਂ ਫੁਲ੍ਲਪਦ੍ਮਤ੍ਰਿਲੋਚਨਮ੍ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਮੁਦਾਰਾਙ੍ਗਂ ਚਾਰੁਚਂਦ੍ਰਕਲਾਧਰਮ੍

ਸਾਫ ਸਫ਼ੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਰਗਾ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਨੀਲੇ ਕੌਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਚਾਰ ਹੱਥ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅੰਗ, ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਕਲ੍ਹਾ ਸਜਾਈ ਹੋਈ।