ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਰਨ੍ਯਾਸਾਦ੍ਯਮਪਿ ਤੈਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਥ ਨ ਵਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਸ਼ਿਰੋਵਦਨਹृਦ੍ਗੁਹ੍ਯਪਾਦੇष੍ਵੇਤਾਨਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍

ਹੱਥ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਆਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ, ਮੂੰਹ, ਦਿਲ, ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਨਿਆਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਤਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਾਦਿਵਕ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂਤਾਨਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ਈਸ਼ਾਨਸ੍ਯ ਕਲਾਃ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਸ੍ਵੇਤੇषੁ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍

ਫਿਰ, ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਮੂੰਹ ਉਪਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਈਸ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪੰਜ ਚਿੱਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍षੁ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਕਲਾ ਅਪਿ ਚਤਸ੍ਰਃ ਪ੍ਰਣਿਧਾਤਵ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾਦਿਕ੍ਰਮਯੋਗਤਃ

ਫਿਰ, ਚਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹृਤ੍ਕਂਠਾਂਸੇषੁ ਨਾਭੌ ਚ ਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਪृष੍ਠੇ ਚ ਵਕ੍ਸ਼ਸਿ ਅਘੋਰਸ੍ਯ ਕਲਾਸ਼੍ਚਾष੍ਟੌ ਪਾਦਯੋਰਪਿ ਹਸ੍ਤਯੋਃ

ਦਿਲ, ਗਲੇ, ਮੋਢਿਆਂ, ਨਾਭੀ, ਪੇਟ, ਪਿੱਠ ਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਅਘੋਰਾ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤ੍ਰਯੋਃਦਸ਼ਕਲਾਃ ਪਾਯੁਮੇਢ੍ਰੋਰੁਜਾਨੁषੁ ਜਂਘਾਸ੍ਫਿਕ੍ਕਟਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇषੁ ਵਾਮਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾਵਯੇਤ੍

ਫਿਰ, ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਮਦੇਵ ਦੀਆਂ ਦਸ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਗੁਆਂਡ, ਗੁਪਤਾਂਗ, ਗੁਟਨਿਆਂ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ, ਕਮਰ, ਨਿੱਜ, ਅਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਘ੍ਰਾਣੇ ਸ਼ਿਰਸਿ ਬਾਹ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਕਲ੍ਪਵਿਤ੍ਤਮਃ ਅष੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾਨ੍ਯਾਸਮੇਵਂ ਕृਤ੍ਵਾਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ

ਜੋ ਵਿਧੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੱਕ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰੱਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਠੱਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪ੍ਰਣਵਵਿਦ੍ਧੀਮਾਨ੍ਪ੍ਰਣਵਨ੍ਯਾਸਮਾਚਰੇਤ੍ ਬਾਹੁਦ੍ਵਯੇ ਕੂਰ੍ਪਰਯੋਸ੍ਤਥਾ ਚ ਮਣਿਬਨ੍ਧਯੋਃ

ਫਿਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਣਵ ਦੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੋਹਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰੇ।

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰੋਰੁਜਂਘੇषੁ ਪਾਦਯੋਃ ਪृष੍ਠਤਸ੍ਤਥਾ ਇਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਣਵਵਿਨ੍ਯਾਸਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨ੍ਯਾਸਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ

ਪਾਸਿਆਂ, ਪੇਟ, ਰਾਨਾਂ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣਵ ਦੀ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਨਿਆਸ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਹਂਸਨ੍ਯਾਸਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ਼ਿਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਯਥੋਦਿਤਮ੍ ਬੀਜਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਹਂਸਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਯੋਰ੍ਘ੍ਰਾਣਯੋਰਪਿ

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੰਸ ਦੀ ਨਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੰਸ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਿਭਜ੍ਯ ਬਾਹੁਨੇਤ੍ਰਾਸ੍ਯਲਲਾਟੇ ਘ੍ਰਾਣਯੋਰਪਿ ਕਕ੍ਸ਼ਯੋਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ੍ਤਨਯੋਸ੍ਤਥਾ

ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ, ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਮੱਥੇ, ਨੱਕ, ਬਗਲਾਂ, ਮੋਢਿਆਂ, ਪਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੰਡ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਠ੍ਯੋਃ ਪਾਣ੍ਯੋਰ੍ਗੁਲ੍ਫਯੋਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਾਂਗਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ ਹਂਸਨ੍ਯਾਸਮਿਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰੀਂ ਤਤਃ

ਕਮਰ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਟਖਣਿਆਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਹੰਸ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸ਼ਿਵਤ੍ਵਂ ਯੇਨ ਜਾਯਤੇ ਨਾਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵਮਭ੍ਯਸ੍ਯੇਨ੍ਨਾਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵਮਰ੍ਚਯੇਤ੍

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸadhna ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਨਾਸ਼ਿਵਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਵਂ ਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਨਾਸ਼ਿਵਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਚ੍ਛਿਵਮ੍ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੈਵੀਂ ਤਨੁਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਪਸ਼ੁਭਾਵਨਾਮ੍

ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੈਵ ਤਨ ਧਾਰ ਕੇ ਤੇ ਪਸ਼ੁ-ਭਾਵਨਾ ਛੱਡ ਕੇ—

ਸ਼ਿਵੋ ऽਹਮਿਤਿ ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸ਼ੈਵਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ਕਰ੍ਮਯਜ੍ਞਸ੍ਤਪੋਯਜ੍ਞੋ ਜਪਯਜ੍ਞਸ੍ਤਦੁਤ੍ਤਰਃ ਧ੍ਯਾਨਯਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞਃ ਪਞ੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ

‘ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਸ਼ੈਵ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਯਜਨ, ਤਪਸਿਆ ਯਜਨ, ਜਪ ਯਜਨ, ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਯਜਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਯਜਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਯਜਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਕਰ੍ਮਯਜ੍ਞਰਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਤਪੋਯਜ੍ਞਰਤਾਃ ਪਰੇ ਜਪਯਜ੍ਞਰਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਧ੍ਯਾਨਯਜ੍ਞਰਤਾਸ੍ਤਥਾ

ਕੁਝ ਕਰਮ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਤਪਸਿਆ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਜਪ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ।

ਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞਰਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍ ਕ੍ਰਮਯਜ੍ਞੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕਾਮਾਕਾਮਵਿਭੇਦਤਃ

ਕੁਝ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਮ ਯਜਨ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਇੱਛਾ ਦੇ।

ਕਾਮਾਨ੍ਕਾਮੀ ਤਤੋ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਮਾਸਕ੍ਤਃ ਪੁਨਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਅਕਾਮੇ ਰੁਦ੍ਰਭਵਨੇ ਭੋਗਾਨ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਃ

ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰੁਦਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਪੋਯਜ੍ਞਰਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ਤਪਸ੍ਵੀ ਚ ਪੁਨਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਃ

ਤਪਸਿਆ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤਪਸਵੀ, ਉਥੇ ਫਿਰ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਪਧ੍ਯਾਨਰਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਃ ਜਪਧ੍ਯਾਨਰਤੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੈਸ਼ਿष੍ਟ੍ਯਵਸ਼ਾਦਿਹ

ਜਪ ਤੇ ਧਿਆਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਪ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਮਰਤਭੂਤ, ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ—

ਜ੍ਞਾਨਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਚਿਰਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵਸਾਯੁਜ੍ਯਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਸ਼ਿਵਾਜ੍ਞਪ੍ਤਃ ਕਰ੍ਮਯਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍

ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕਰਮ-ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਯਜਨ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ।

ਅਕਾਮਃ ਕਾਮਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਬਨ੍ਧਾਯੈਵ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਞ੍ਚਸੁ ਯਜ੍ਞੇषੁ ਧ੍ਯਾਨਜ੍ਞਾਨਪਰੋ ਭਵੇਤ੍

ਜੇਕਰ ਯਜਨ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬੰਧਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਧ੍ਯਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਤੀਰ੍ਣਸ੍ਤੇਨ ਭਵਾਰ੍ਣਵਃ ਹਿਂਸਾਦਿਦੋषਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਸਾਧਨਃ

ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਿੰਸਾ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਧ੍ਯਾਨਯਜ੍ਞਃ ਪਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਪਵਰ੍ਗਫਲਪ੍ਰਦਃ ਬਹਿਃ ਕਰ੍ਮਕਰਾ ਯਦ੍ਵਨ੍ਨਾਤੀਵ ਫਲਭਾਗਿਨਃ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਧਿਆਨ-ਯਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੀਮਤ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਭਵਨੇ ਤਦ੍ਵਦਤ੍ਰਾਪਿ ਕਰ੍ਮਿਣਃ ਧ੍ਯਾਨਿਨਾਂ ਹਿ ਵਪੁਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍

ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ; ਜੋ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਸੁਖਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸ਼ਵਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਸਿੱਧੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਯਥੇਹ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਮृਤ੍ਕਾष੍ਠਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ ਧ੍ਯਾਨਯਜ੍ਞਰਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਾਨ੍ਪਾषਾਣਮृਣ੍ਮਯਾਨ੍

ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਰੂਪ ਮਿੱਟੀ, ਲੱਕੜ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਧਿਆਨ-ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਤ੍ਯਂਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਂਤੇ ਸ਼ਿਵਯਾਥਾਤ੍ਮ੍ਯਵੇਦਨਾਤ੍ ਆਤ੍ਮਸ੍ਥਂ ਯਃ ਸ਼ਿਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਹਿਰਭ੍ਯਰ੍ਚਯੇਨ੍ਨਰਃ

ਉਹ ਅੰਤਮ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਸ੍ਤਸ੍ਥਂ ਫਲਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਲਿਹੇਤ੍ਕੂਰ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਭਵੇਦ੍ਧ੍ਯਾਨਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ

ਜੋ ਫਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੋਹਣੀ ਚੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ; ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਗਿਆਨ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਤਦੁਭਾਭ੍ਯਾਂ ਭਵੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਰਤੋ ਭਵੇਤ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਤਥਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਲਲਾਟੇ ਭ੍ਰੂਯੁਗਾਨ੍ਤਰੇ

ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਬਾਰਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੇ, ਮੱਥੇ ਤੇ ਜਾਂ ਭ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।

ਨਾਸਾਗ੍ਰੇ ਵਾ ਤਥਾਸ੍ਯੇ ਵਾ ਕਨ੍ਧਰੇ ਹृਦਯੇ ਤਥਾ ਨਾਭੌ ਵਾ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਦ੍ਧੇਨ ਚੇਤਸਾ

ਜਾਂ ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ ਤੇ, ਮੂੰਹ ਤੇ, ਗਲ ਤੇ, ਦਿਲ ਤੇ ਜਾਂ ਨਾਭੀ ਤੇ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਰੱਖ ਕੇ।