ਏਵਂ ਸਮਾਸਰੂਪੇਣ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਹਾਤ੍ਮਸ਼ੋਧਨਮ੍ ਸ਼ਿਵਭਾਵਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਪੂਜਯੇਤ੍ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯਵਸਰੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਾ ਮਤਿਵਿਭ੍ਰਮਃ ਸ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇਨ ਕਲ੍ਪੇਨ ਨ੍ਯਾਸਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਜੇ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਸ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯੋ ਮਾਤृਕਾਨ੍ਯਾਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਯਾਸਸ੍ਤਤਃ ਪਰਃ ਤृਤੀਯਃ ਪ੍ਰਣਵਨ੍ਯਾਸੋ ਹਂਸਨ੍ਯਾਸਸ੍ਤਦੁਤ੍ਤਰਃ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਨਿਆਸ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਆਸ, ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਣਵ ਨਿਆਸ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੰਸ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਮਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਰ੍ਨ੍ਯਾਸਃ ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰਾਤ੍ਮਕਃ ਏਤੇष੍ਵੇਕਮਨੇਕਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪੂਜਾਦਿ ਕਰ੍ਮਸੁ
ਪੰਜਵਾਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ, ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨਿਆਸ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਕਈ ਨਿਆਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਕਾਰਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਆਕਾਰਂ ਚ ਲਲਾਟਕੇ ਇਂ ਈਂ ਚ ਨੇਤ੍ਰਯੋਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਉਂ ਊਂ ਸ਼੍ਰਵਣਯੋਸ੍ਤਥਾ
‘ਅ’ ਸਿਰ 'ਤੇ, ‘ਆ’ ਮੱਥੇ 'ਤੇ, ‘ਇ’ ਤੇ ‘ਈ’ ਦੋ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ, ‘ਉ’ ਤੇ ‘ਊ’ ਦੋ ਕੰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ऋਂ ਃਂ ਕਪੋਲਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ऌਂ ॡਂ ਨਾਸਾਪੁਟਦ੍ਵਯੇ ਏਮੇਮੋष੍ਠਦ੍ਵਯੋਰੋਮੌਂ ਦਂਤਪਂਕ੍ਤਿਦ੍ਵਯੋਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
‘’ ਤੇ ‘’ ਦੋ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ, ‘’ ਤੇ ‘’ ਦੋ ਨੱਕਾਂ 'ਤੇ, ‘ਏ’ ਤੇ ‘ਐ’ ਦੋ ਹੋਠਾਂ 'ਤੇ, ‘ਓ’ ਤੇ ‘ਔ’ ਦੋ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਂ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਮਥੋ ਤਾਲੁਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੋ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਕਵਰ੍ਗਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਹਸ੍ਤੇ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ਪਞ੍ਚਸੁ ਸਂਧਿषੁ
‘ਅੰ’ ਜੀਭ 'ਤੇ ਅਤੇ ਤਾਲੂ 'ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਕ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵਰਗ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਪੰਜ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਵਰ੍ਗਂ ਚ ਤਥਾ ਵਾਮਹਸ੍ਤਸਂਧਿषੁ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ ਟਵਰ੍ਗਂ ਚ ਤਵਰ੍ਗਂ ਚ ਪਾਦਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ
‘ਚ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵਰਗ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ, ‘ਟ’ ਤੇ ‘ਤ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਰਗ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਫੌ ਤੁ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ ਪृष੍ਠੇ ਨਾਭੌ ਚਾਪਿ ਬਭੌ ਤਤਃ ਨ੍ਯਸੇਨ੍ਮਕਾਰਂ ਹृਦਯੇ ਤ੍ਵਗਾਦਿषੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
‘ਪ’ ਤੇ ‘ਫ’ ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਪਿੱਠ 'ਤੇ, ‘ਬ’ ਤੇ ‘ਭ’ ਨਾਭੀ 'ਤੇ, ਫਿਰ ‘ਮ’ ਦਿਲ 'ਤੇ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਆਦਿ 'ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਕਰਾਦਿਸਕਾਰਾਂਤਾਨ੍ਨ੍ਯਸੇਤ੍ਸਪ੍ਤਸੁ ਧਾਤੁषੁ ਹਂਕਾਰਂ ਹृਦਯਸ੍ਯਾਂਤਃ ਕ੍ਸ਼ਕਾਰਂ ਭ੍ਰੂਯੁਗਾਂਤਰੇ
‘ਯ’ ਤੋਂ ‘ਸ’ ਤੱਕ ਦੇ ਅੱਖਰ ਸੱਤ ਧਾਤੂਆਂ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਹੰ’ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ‘ਕ੍ਸ਼’ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਰ੍ਣਾਨ੍ਪ੍ਰਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਰੁਦ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ ਅਂਗਵਕ੍ਤ੍ਰਕਲਾਭੇਦਾਤ੍ਪਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਿ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਾਹ ਰੁਦਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਅੰਗ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਰਨ੍ਯਾਸਾਦ੍ਯਮਪਿ ਤੈਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਥ ਨ ਵਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਸ਼ਿਰੋਵਦਨਹृਦ੍ਗੁਹ੍ਯਪਾਦੇष੍ਵੇਤਾਨਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍
ਹੱਥ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਆਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ, ਮੂੰਹ, ਦਿਲ, ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਨਿਆਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਾਦਿਵਕ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂਤਾਨਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ਈਸ਼ਾਨਸ੍ਯ ਕਲਾਃ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਸ੍ਵੇਤੇषੁ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਫਿਰ, ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਮੂੰਹ ਉਪਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਈਸ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪੰਜ ਚਿੱਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍षੁ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਕਲਾ ਅਪਿ ਚਤਸ੍ਰਃ ਪ੍ਰਣਿਧਾਤਵ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾਦਿਕ੍ਰਮਯੋਗਤਃ
ਫਿਰ, ਚਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹृਤ੍ਕਂਠਾਂਸੇषੁ ਨਾਭੌ ਚ ਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਪृष੍ਠੇ ਚ ਵਕ੍ਸ਼ਸਿ ਅਘੋਰਸ੍ਯ ਕਲਾਸ਼੍ਚਾष੍ਟੌ ਪਾਦਯੋਰਪਿ ਹਸ੍ਤਯੋਃ
ਦਿਲ, ਗਲੇ, ਮੋਢਿਆਂ, ਨਾਭੀ, ਪੇਟ, ਪਿੱਠ ਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਅਘੋਰਾ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤ੍ਰਯੋਃਦਸ਼ਕਲਾਃ ਪਾਯੁਮੇਢ੍ਰੋਰੁਜਾਨੁषੁ ਜਂਘਾਸ੍ਫਿਕ੍ਕਟਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇषੁ ਵਾਮਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾਵਯੇਤ੍
ਫਿਰ, ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਮਦੇਵ ਦੀਆਂ ਦਸ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਗੁਆਂਡ, ਗੁਪਤਾਂਗ, ਗੁਟਨਿਆਂ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ, ਕਮਰ, ਨਿੱਜ, ਅਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਘ੍ਰਾਣੇ ਸ਼ਿਰਸਿ ਬਾਹ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਕਲ੍ਪਵਿਤ੍ਤਮਃ ਅष੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾਨ੍ਯਾਸਮੇਵਂ ਕृਤ੍ਵਾਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਜੋ ਵਿਧੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੱਕ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰੱਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਠੱਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪ੍ਰਣਵਵਿਦ੍ਧੀਮਾਨ੍ਪ੍ਰਣਵਨ੍ਯਾਸਮਾਚਰੇਤ੍ ਬਾਹੁਦ੍ਵਯੇ ਕੂਰ੍ਪਰਯੋਸ੍ਤਥਾ ਚ ਮਣਿਬਨ੍ਧਯੋਃ
ਫਿਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਣਵ ਦੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੋਹਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰੇ।
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰੋਰੁਜਂਘੇषੁ ਪਾਦਯੋਃ ਪृष੍ਠਤਸ੍ਤਥਾ ਇਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਣਵਵਿਨ੍ਯਾਸਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨ੍ਯਾਸਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਪਾਸਿਆਂ, ਪੇਟ, ਰਾਨਾਂ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣਵ ਦੀ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਨਿਆਸ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਹਂਸਨ੍ਯਾਸਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ਼ਿਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਯਥੋਦਿਤਮ੍ ਬੀਜਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਹਂਸਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਯੋਰ੍ਘ੍ਰਾਣਯੋਰਪਿ
ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੰਸ ਦੀ ਨਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੰਸ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਭਜ੍ਯ ਬਾਹੁਨੇਤ੍ਰਾਸ੍ਯਲਲਾਟੇ ਘ੍ਰਾਣਯੋਰਪਿ ਕਕ੍ਸ਼ਯੋਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ੍ਤਨਯੋਸ੍ਤਥਾ
ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ, ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਮੱਥੇ, ਨੱਕ, ਬਗਲਾਂ, ਮੋਢਿਆਂ, ਪਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੰਡ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਠ੍ਯੋਃ ਪਾਣ੍ਯੋਰ੍ਗੁਲ੍ਫਯੋਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਾਂਗਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ ਹਂਸਨ੍ਯਾਸਮਿਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰੀਂ ਤਤਃ
ਕਮਰ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਟਖਣਿਆਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਹੰਸ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸ਼ਿਵਤ੍ਵਂ ਯੇਨ ਜਾਯਤੇ ਨਾਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵਮਭ੍ਯਸ੍ਯੇਨ੍ਨਾਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵਮਰ੍ਚਯੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸadhna ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਨਾਸ਼ਿਵਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਵਂ ਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਨਾਸ਼ਿਵਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਚ੍ਛਿਵਮ੍ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੈਵੀਂ ਤਨੁਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਪਸ਼ੁਭਾਵਨਾਮ੍
ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੈਵ ਤਨ ਧਾਰ ਕੇ ਤੇ ਪਸ਼ੁ-ਭਾਵਨਾ ਛੱਡ ਕੇ—
ਸ਼ਿਵੋ ऽਹਮਿਤਿ ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸ਼ੈਵਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ਕਰ੍ਮਯਜ੍ਞਸ੍ਤਪੋਯਜ੍ਞੋ ਜਪਯਜ੍ਞਸ੍ਤਦੁਤ੍ਤਰਃ ਧ੍ਯਾਨਯਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞਃ ਪਞ੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
‘ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਸ਼ੈਵ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਯਜਨ, ਤਪਸਿਆ ਯਜਨ, ਜਪ ਯਜਨ, ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਯਜਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਯਜਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਯਜਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮਯਜ੍ਞਰਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਤਪੋਯਜ੍ਞਰਤਾਃ ਪਰੇ ਜਪਯਜ੍ਞਰਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਧ੍ਯਾਨਯਜ੍ਞਰਤਾਸ੍ਤਥਾ
ਕੁਝ ਕਰਮ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਤਪਸਿਆ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਜਪ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞਰਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍ ਕ੍ਰਮਯਜ੍ਞੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕਾਮਾਕਾਮਵਿਭੇਦਤਃ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਮ ਯਜਨ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਇੱਛਾ ਦੇ।
ਕਾਮਾਨ੍ਕਾਮੀ ਤਤੋ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਮਾਸਕ੍ਤਃ ਪੁਨਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਅਕਾਮੇ ਰੁਦ੍ਰਭਵਨੇ ਭੋਗਾਨ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਃ
ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰੁਦਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪੋਯਜ੍ਞਰਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ਤਪਸ੍ਵੀ ਚ ਪੁਨਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਃ
ਤਪਸਿਆ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤਪਸਵੀ, ਉਥੇ ਫਿਰ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਪਧ੍ਯਾਨਰਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਃ ਜਪਧ੍ਯਾਨਰਤੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵੈਸ਼ਿष੍ਟ੍ਯਵਸ਼ਾਦਿਹ
ਜਪ ਤੇ ਧਿਆਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਪ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਮਰਤਭੂਤ, ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ—