ਸਮਾਦਾਯ ਘਟਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪੂਰ੍ਣਮੇਵ ਪ੍ਰਸਾਦਿਤਮ੍ ਧ੍ਯਾਯਮਾਨਃ ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਿष੍ਯਮਾਭਿषਿਂਚੇਤ ਦੇਸ਼ਿਕਃ
ਪੂਰਨ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ।
ਅਥਾਪਨੁਦ੍ਯ ਸ੍ਨਾਨਾਂਬੁ ਪਰਿਧਾਯ ਸਿਤਾਂਬਰਮ੍ ਆਚਾਨ੍ਤੋਲਂਕृਤਸ਼੍ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਂਜਲਿਰ੍ਮਂਡਪਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਫਿਰ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸਜ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਜਾਵੇ।
ਉਪਵੇਸ਼੍ਯ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਤਂ ਗੁਰੁਰ੍ਦਰ੍ਭਵਿष੍ਟਰੇ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਮਂਡਲਂ ਦੇਵਂ ਕਰਨ੍ਯਾਸਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨਯਾਸ ਕਰੇ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਭਸ੍ਮਨਾ ਦੇਵਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਮਨਸਿ ਦੇਸ਼ਿਕਃ ਸਮਾਲਭੇਤ ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਂ ਸ਼ਿਵਮੁਦੀਰਯੇਤ੍
ਫਿਰ, ਮਨ ਵਿਚ ਭਸਮ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛੂਹੇ ਤੇ 'ਸ਼ਿਵ' ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ।
ਅਥ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਾਚਾਰ੍ਯੋ ਦਹਨਪ੍ਲਾਵਨਾਦਿਕਮ੍ ਸਕਲੀਕਰਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਾਤृਕਾਨ੍ਯਾਸਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ
ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ-ਆਚਾਰਯ, ਸਾੜਨ, ਧੋਣ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ-ਨਿਆਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ।
ਤਤਃ ਸ਼ਿਵਾਸਨਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿष੍ਯਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਦੇਸ਼ਿਕਃ ਤਤ੍ਰਾਵਾਹ੍ਯ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਮਰ੍ਚਯੇਨ੍ਮਨਸਾ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ ਤੇ ਉਥੇ ਮਨ ਵਿਚ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਂਜਲਿਰ੍ਦੇਵਂ ਨਿਤ੍ਯਮਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੋ ਭਵ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਤਂ ਸ਼ਂਭੋਸ੍ਤੇਜਸਾ ਭਾਸੁਰਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ ਕਿ 'ਸਦਾ ਇਥੇ ਵੱਸੋ', ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ।
ਸਂਪੂਜ੍ਯਾਥ ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ੈਵੀਮਾਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ ਕਰ੍ਣੇ ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਨਕੈਸ਼੍ਸ਼ਿਵਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਦੀਰਯੇਤ੍
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਸ਼ੈਵ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਸ਼ਿਵ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ।
ਸ ਤੁ ਬਦ੍ਧਾਂਜਲਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤਦ੍ਗਤਮਾਨਸਃ ਸ਼ਨੈਸ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਹਰੇਚ੍ਛਿष੍ਯਸ਼ਿਵਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍
ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਮਨ ਉਸ ਵਿਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੇ।
ਤਤਃ ਸ਼ਾਕ੍ਤਂ ਚ ਸਂਦਿਸ਼੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ ਉਚ੍ਚਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਸੁਖਂ ਤਸ੍ਮੈ ਮਂਗਲਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਫਿਰ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕਤ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿਖਾ ਕੇ ਤੇ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਤੇ ਮੰਗਲ ਦੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਵੇ।
ਤਤਸ੍ਸਮਾਸਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਯੋਗਤਃ ਸਮਦਿਸ਼੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਂ ਰੂਪਂ ਯੋਗਮਾਸਨਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਰੂਪ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਲਈ ਆਸਨ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਗੁਰ੍ਵਾਜ੍ਞਯਾ ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਸ਼ਿਵਾਗ੍ਨਿਗੁਰੁਸਨ੍ਨਿਧੌ ਭਕ੍ਤ੍ਯੈਵਮਭਿਸਂਧਾਯ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਵਾਕ੍ਯਮੁਦੀਰਯੇਤ੍
ਫਿਰ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੇ ਸ਼ਿਵ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਦীক্ষਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਣਪਰਿਤ੍ਯਾਗਸ਼੍ਛੇਦਨਂ ਸ਼ਿਰਸੋ ऽਪਿ ਵਾ ਨ ਤ੍ਵਨਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਭੁਂਜੀਯ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਮ੍
ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਸਿਰ ਵੱਢਵਾ ਲੈਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਤ੍ਰਿਨੈਣ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਸ ਏਵ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਯਤੋ ਯਾਵਨ੍ਮੋਹਵਿਪਰ੍ਯਯਃ ਤਾਵਦਾਰਾਧਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਤਨ੍ਨਿष੍ਠਸ੍ਤਤ੍ਪਰਾਯਣਃ
ਉਹੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਦ ਤਕ ਮੋਹ ਤੇ ਭੁੱਲ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤਕ, ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਸਮਰਪਣ ਰੱਖੇ।
ਤਤਃ ਸ ਸਮਯੋ ਨਾਮ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਸ਼ਿਵਾਸ਼੍ਰਮੇ ਲਬ੍ਧਾਧਿਕਾਰੋ ਗੁਰ੍ਵਾਜ੍ਞਾਪਾਲਕਸ੍ਤਦ੍ਵਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਵ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਮਯ' ਅਵਸਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਨ੍ਯਸ੍ਤਕਰੋ ਭਸ੍ਮਾਦਾਯ ਸ੍ਵਹਸ੍ਤਤਃ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛਿष੍ਯਾਯ ਮੂਲੇਨ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਚਾਭਿਮਂਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੱਥ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਭਸਮ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਰੁਦਰਾਖ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵੀ ਦੇਵੇ।
ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਵਾਪਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਗੂਢਦੇਹਮਥਾਪਿ ਵਾ ਪੂਜਾਹੋਮਜਪਧ੍ਯਾਨਸਾਧਨਾਨਿ ਚ ਸਂਭਵੇ
ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ, ਹੋਮ, ਜਪ, ਧਿਆਨ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸਧਨਾਵਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ।
ਸੋਪਿ ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਸ਼ਿਵਾਚਾਰ੍ਯਾਲ੍ਲਬ੍ਧਾਨਿ ਬਹੁਮਾਨਤਃ ਆਦਦੀਤਾਜ੍ਞਯਾ ਤਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ਿਕਸ੍ਯ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ
ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਇਹ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਿਵ ਆਚਾਰਯ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਆਚਾਰ੍ਯਾਦਾਪ੍ਤਮਖਿਲਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਾਧਾਯ ਭਕ੍ਤਿਤਃ ਰਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਪੂਜਯੇਚ੍ਛਂਭੁਂ ਮਠੇ ਵਾ ਗृਹ ਏਵਵਾ
ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਠ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਰੇ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਸ਼ਿਵਾਚਾਰਮਾਦਿਸ਼ੇਦਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ਿਕਃ ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੇਣ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਯਾਸ਼੍ਚਾਨੁਸਾਰਤਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਸਿਖਾਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ।
ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ਸਮਾਜ੍ਞਾਤਂ ਯਚ੍ਚੈਵਾਨ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਸ਼ਿਵਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਸਮਯੇ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰਸਾ ਵਹੇਤ੍
ਸ਼ਿਵ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਸਮਯ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਸਮਝਾਇਆ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਾਗਮਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਂ ਵਾਚਨਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਤਥਾ ਦੇਸ਼ਿਕਦੇਸ਼ਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਤੋ ਨ ਚਾਨ੍ਯਤਃ
ਸ਼ਿਵ ਆਗਮ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਃ ਸਮਯਾਹ੍ਵਯਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਿਵਪੁਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਨृਣਾਂ ਪਰਮਸਾਧਨਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ 'ਸਮਯ' ਨਾਮਕ ਸੰਸਕਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਸਮਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਗੁਰੁਃ ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਯ ਯੋਗ੍ਯਤਾਮ੍ षਡਧ੍ਵਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਰ੍ਵਬਂਧਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਛੇ ਪਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ।
ਕਲਾਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਭੁਵਨਂ ਵਰ੍ਣਂ ਪਦਮਤਃ ਪਰਮ੍ ਮਂਤ੍ਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਮਾਸੇਨ षਡਧ੍ਵਾ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ
ਕਲਾ, ਤੱਤ, ਭੁਵਨ, ਵਰਣ, ਪਦ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ — ਇਹ ਛੇ ਪਥਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਵृਤ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ ਕਲਾਃ ਪਞ੍ਚ ਕਲਾਧ੍ਵਾ ਕਥ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਃ ਕਲਾਭਿਰਿਤਰੇ ਤ੍ਵਧ੍ਵਾਨਃ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਭਿਃ
ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਪਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਪੰਜ ਪਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਚ ਪੰਜ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭੂਮ੍ਯਂਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਧ੍ਵਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸਂਖ੍ਯਯੋਪੇਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ਼ੁਦ੍ਧੋਭਯਾਤ੍ਮਕਃ
ਤੱਤ ਪਥ ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਭੂਮਿ ਤਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛਬੀਹ ਤੱਤ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਆਧਾਰਾਦ੍ਯੁਨ੍ਮਨਾਂਤਸ਼੍ਚ ਭੁਵਨਾਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਵਿਨਾ ਭੇਦੋਪਭੇਦਾਭ੍ਯਾਂ षष੍ਟਿਸਂਖ੍ਯਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਭੁਵਨ ਪਥ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਉਨਮੱਤ ਅਵਸਥਾ ਤਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਭੁਵਨ ਹਨ, ਵਿਭਾਜਨ ਅਤੇ ਉਪਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।
ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਰੁਦ੍ਰਰੂਪਾਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਣਾ ਵਰ੍ਣਾਧ੍ਵਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ ਅਨੇਕਭੇਦਸਂਪਨ੍ਨਃ ਪਦਾਧ੍ਵਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ
ਪੰਜਾਹ ਰੂਦਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੋਪਮਂਤ੍ਰੈਰ੍ਮਂਤ੍ਰਾਧ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ ਪਰਮਵਿਦ੍ਯਯਾ ਯਥਾ ਸ਼ਿਵੋ ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇषੁ ਗਣ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਨਾਯਕਃ
ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ।