ਨਾਨਾਸਿਦ੍ਧਿਯੁਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਲੋਕਚਿਤ੍ਤਾਨੁਰਂਜਕਮ੍ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਂ ਗਂਭੀਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦਿਵਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੱਕਾ ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਅਰਥ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਇਹ ਵਾਕ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸੁਖਮੁਕੋਚ੍ਚਾਰ੍ਯਮਸ਼ੇषਾਰ੍ਥਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯੇ ਪ੍ਰਾਹੋਨ੍ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯੇਤਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਸ੍ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਇਹ ਮੰਤਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ; ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ 'ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਯ' ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਬੀਜਂ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਮਂਤ੍ਰਮਾਦ੍ਯਂ षਡਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ਅਤਿਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਮਹਾਰ੍ਥਂ ਚ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਦ੍ਵਟਬੀਜਵਤ੍
ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰ, ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਰਥ ਵਾਲਾ; ਇਹ ਨੂੰ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵੋ ਗੁਣਤ੍ਰਯਾਤੀਤਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਕृਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਰ੍ਵਗਤਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਦੇਵਤਾ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ 'ਓਮ' ਇਕ ਅੱਖਰ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਇਸ਼ਾਨਾਦ੍ਯਾਨਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ ਤੁ ਮਂਤ੍ਰੇ ਨਮਸ਼੍ਸ਼ਿਵਾਯੇਤਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਮਂਤ੍ਰੇ षਡਕ੍ਸ਼ਰੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇ ਪਞ੍ਚਬ੍ਰਹ੍ਮਤਨੁਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਇਸ਼ਾਨ ਆਦਿ ਨੂ ਸੁਖਮ ਅੱਖਰ, ਜੋ ਇਕ-ਅੱਖਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ, 'ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' ਮੰਤਰ ਵਿਚ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਛੇ-ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਖਮ ਮੰਤਰ ਵਿਚ, ਸ਼ਿਵ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਭਾਵੇਨ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਵਾਚ੍ਯਸ਼੍ਸ਼ਿਵੋਪ੍ਰਮੇਯਤ੍ਵਾਨ੍ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਤਦ੍ਵਾਚਕਸ੍ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਵਾਚਕ ਤੇ ਵਾਚਿਆ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵਾਚਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੰਤਰ ਉਸ ਦਾ ਵਾਚਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਭਾਵੋ ऽਯਮਨਾਦਿਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਯੋਃ ਯਥਾ ऽਨਾਦਿਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋਯਂ ਘੋਰਸਂਸਾਰਸਾਗਰਃ
ਇਹ ਵਾਚਕ-ਵਾਚਿਆ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵੋ ऽਪਿ ਹਿ ਤਥਾਨਾਦਿਸਂਸਾਰਾਨ੍ਮੋਚਕਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਭੇषਜਂ ਯਦ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਉਲਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਂਸਾਰਦੋषਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ਿਵਸ੍ਸ੍ਮृਤਃ ਅਸਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਗਨ੍ਨਾਥੇ ਤਮੋਭੂਤਮਿਦਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਉਲਟ ਸ਼ਿਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ।
ਅਚੇਤਨਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਕृਤੇਰਜ੍ਞਤ੍ਵਾਤ੍ਪੁਰषਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਪਰਮਾਣ੍ਵਾਦਿ ਯਾਵਤ੍ਕਿਂਚਿਦਚੇਤਨਮ੍
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚੇਤਤਾ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖਰੀ ਪਰਮਾਣੂ ਤੱਕ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਹੀ ਹੈ।
ਨ ਤਤ੍ਕਰ੍ਤृ ਸ੍ਵਯਂ ਦृष੍ਟਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤ੍ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੋਪਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਬਂਧਮੋਕ੍ਸ਼ੌ ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍
ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਬੁਧੀਮਾਨ ਕਾਰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ, ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਵਿਨਾ ਪੁਂਸਾਮਾਦਿਸਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ਵੈਦ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਨਿਰਾਨਂਦਾਃ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਂਤੇ ਰੋਗਿਣੋ ਯਥਾ
ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਵੈਦ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਰੋਗੀ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦਨਾਦਿਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਸ੍ਸਦਾਸ਼ਿਵਃ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਥਃ ਪਰਿਤ੍ਰਾਤਾ ਪੁਂਸਾਂ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਆਦਿਮਧ੍ਯਾਂਤਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਮਲਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਵੋ ਜ੍ਞੇਯਸ਼੍ਸ਼ਿਵਾਗਮੇ
ਉਹ ਆਰੰਭ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਅਗਮ ਵਿਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਭਿਧਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ऽਯਮਭਿਧੇਯਸ਼੍ਚ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ਅਭਿਧਾਨਾਭਿਧੇਯਤ੍ਵਾਨ੍ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਸਿਦ੍ਧਃ ਪਰਸ਼੍ਸ਼ਿਵਃ
ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇਹ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਮੰਤਰ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਤੇ ਨਾਮੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਰਕੇ, ਮੰਤਰ ਹੀ ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।
ਏਤਾਵਤ੍ਤੁ ਸ਼ਿਵਜ੍ਞਾਨਮੇਤਾਵਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ ਯਦੋਂਨਮਸ਼੍ਸ਼ਿਵਾਯੇਤਿ ਸ਼ਿਵਵਾਕ੍ਯਂ षਡਕ੍ਸ਼ਰਮ੍
ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਹੀ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ: 'ਓਮ ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' ਛੇ-ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ-ਵਾਕ।
ਵਿਧਿਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਸ਼ੈਵਂ ਨਾਰ੍ਥਵਾਦਂ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਯਸ੍ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਸ੍ਸੁਸਂਪੂਰ੍ਣਃ ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਮਲਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਇਹ ਸ਼ਿਵ-ਵਾਕ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸ਼ਿਵ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ, ਪੂਰਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਕਰ੍ਤਾ ਚ ਸ ਮृषਾਰ੍ਥਂ ਕਥਂ ਵਦੇਤ੍ ਯਦ੍ਯਥਾਵਸ੍ਥਿਤਂ ਵਸ੍ਤੁ ਗੁਣਦੋषੈਃ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਉਹ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਝੂਠ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ।
ਯਾਵਤ੍ਫਲਂ ਚ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਯਥਾ ਵਦੇਤ੍ ਰਾਗਾਜ੍ਞਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ਦੋषੈਰ੍ਗ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਵਾਦਨृਤਂ ਵਦੇਤ੍
ਜੋ ਫਲ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਜੋ ਰਾਗ, ਅਗਿਆਨ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਫਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਝੂਠ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਚੇਸ਼੍ਵਰੇ ਨ ਵਿਦ੍ਯੇਤੇ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਸ ਕਥਮਨ੍ਯਥਾ ਅਜ੍ਞਾਤਾਸ਼ੇषਦੋषੇਣ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੇਯ ਸ਼ਿਵੇਨ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਣੀਤਮਮਲਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਪਰ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਮਾਲਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਰ ਬੋਲ ਸਕਦਾ? ਜੋ ਸ਼ਿਵ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਅਣਜਾਣ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਕ ਬਣਾਏ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਮਾਣਤਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਦੀਸ਼੍ਵਰਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧੇਯਾਨਿ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਾ ਯਥਾਰ੍ਥਪੁਣ੍ਯਪਾਪੇषੁ ਤਦਸ਼੍ਰਦ੍ਧੋ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯਧਃ
ਇਸ ਲਈ, ਮਾਲਕ ਦੇ ਵਾਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਵਿਚ, ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਾषਿਤਂ ਯਤ੍ਸੁਸ਼ੋਭਨਮ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮੁਨਿਵਰੈਃ ਸ਼ਾਂਤੈਸ੍ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਸੁਭਾषਿਤਮ੍
ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਵਾਕ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਸੁਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਚੰਗਾ ਬੋਲਿਆ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਨृਤਕ੍ਰੋਧਕਾਮਤृष੍ਣਾਨੁਸਾਰਿ ਯਤ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਰਯਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦ੍ਦੁਰ੍ਭਾषਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਬੋਲ ਪਿਆਰ, ਨਫ਼ਰਤ, ਝੂਠ, ਗੁੱਸੇ, ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸ੍ਕृਤੇਨਾਪਿ ਕਿਂ ਤੇਨ ਮृਦੁਨਾ ਲਲਿਤੇਨ ਵਾ ਅਵਿਦ੍ਯਾਰਾਗਵਾਕ੍ਯੇਨ ਸਂਸਾਰਕ੍ਲੇਸ਼ਹੇਤੁਨਾ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਵੇਂ ਨਰਮ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਲਗਾਵ ਨਾਲ ਬੋਲੀ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਵੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਰਾਗਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਂਸ਼ਯਃ ਵਿਰੂਪਮਪਿ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮਿਤਿ ਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਉਹ ਬੋਲ, ਭਾਵੇਂ ਸਧਾਰਣ ਹੋਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪਿਆਰ ਆਦਿ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਤ੍ਵੇਪਿ ਹਿ ਮਂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੇਨ ਸ਼ਿਵੇਨ ਯਃ ਪ੍ਰਣੀਤੋ ਵਿਮਲੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਨ ਤੇਨ ਸਦृਸ਼ਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।
ਸਾਂਗਾਨਿ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨਿ षਡਕ੍ਸ਼ਰੇ ਨ ਤੇਨ ਸਦृਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ऽਪ੍ਯਸ੍ਤ੍ਯਪਰਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਵੇਦ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਜੋ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਉਸ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ।
ਸਪ੍ਤਕੋਟਿਮਹਾਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰੁਪਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰਨੇਕਧਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ षਡਕ੍ਸ਼ਰੋ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸੂਤ੍ਰਂ ਵृਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਯਥਾ
ਭਾਵੇਂ ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਵੱਡੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਉਪਮੰਤ੍ਰ ਹਨ, ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਧਾਗਾ।
ਸ਼ਿਵਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਯਾਵਂਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਥਾਨਾਪਿ ਯਾਨਿ ਚ षਡਕ੍ਸ਼ਰਸ੍ਯ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਾਨਿ ਭਾष੍ਯਂ ਸਮਾਸਤਃ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਬਾਰੇ ਜਿਤਨੇ ਗਿਆਨ ਹਨ ਤੇ ਜਿਤਨੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹਨ।
ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਬਹੁਭਿਰ੍ਮਂਤ੍ਰੈਸ਼੍ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰੈਃ ਯਸ੍ਯੋਨ੍ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ऽਯਂ ਹृਦਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ' ਮੰਤ੍ਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?