ਅਧਿਕਾਰੋ ਨ ਚਾਨ੍ਯੇषਾਮਿਤ੍ਯਾਜ੍ਞਾ ਨੈष੍ਠਿਕੀ ਮਮ ਤਦਾਜ੍ਞਪ੍ਤੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਵਰ੍ਣਿਨੋ ਮਦੁਪਾਸ਼੍ਰਯਾਃ
ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਆਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਵਰਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੀ ਓਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਆਗਿਆ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ।
ਮਲਮਾਯਾਦਿਪਾਸ਼ੇਭ੍ਯੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ ਪਰਂ ਮਦੀਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ਪਰਮਂ ਮਮ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮਾਯਯੁਃ
ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਲ ਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੁੜ ਆਉਣ ਔਖੀ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਸਰਵੋਚ ਧਰਮ ਪਾ ਕੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਪ੍ਯਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਵਾ ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਂ ਮਯੇਰਿਤਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਮ ਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚੇਤ੍ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਵਰਣ-ਧਰਮ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਜੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਓਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਾਹੀਂ ਉੱਥੇ ਚੁੱਕੇ।
ਅਲਬ੍ਧਲਾਭ ਏਵੈष ਕੋਟਿਕੋਟਿਗੁਣਾਧਿਕਃ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੇ ਮੁਖਤੋ ਲਬ੍ਧਂ ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਵਰਣ-ਧਰਮ ਜਿਵੇਂ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਮਾਵਤਾਰਾ ਹਿ ਸ਼ੁਭੇ ਯੋਗਾਚਾਰ੍ਯਚ੍ਛਲੇਨ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਂਤਰੇषੁ ਸਨ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਯੇ ਸਂਤਤਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਮੇਰੇ ਅਵਤਾਰ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਯੋਗ-ਅਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਚੰਗੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਯੁਕ੍ਤਾਨਾਮਬੁਦ੍ਧੀਨਾਮਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਿ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਸਂਤਤਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤਤੋ ਯਤ੍ਨਾਤ੍ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਜੋ ਅਯੋਗ, ਅਬੁੱਧ ਤੇ ਅਭਗਤ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੰਸ਼-ਗਿਆਨ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਾ ਹਾਨਿਸ੍ਤਨ੍ਮਹਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਸ ਮੋਹਸ੍ਸਾਂਧਮੂਕਤਾ ਯਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਬਹਿष੍ਕृਤਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ, ਵੱਡੀ ਖਾਮੀ, ਭਟਕਣਾ, ਅੰਨ੍ਹਾ ਤੇ ਗੂੰਗਾ ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾ ਚ ਚਰ੍ਯਾ ਚ ਯੋਗਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਿ ਚਤੁष੍ਪਾਦਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਮਮ ਧਰ੍ਮਸ੍ਸਨਾਤਨਃ
ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਗਿਆਨ, ਕਰਮ, ਚਲਣ-ਚਾਲ, ਤੇ ਜੋਗ—ਇਹ ਚਾਰ ਮੇਰੇ ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਹਨ।
ਪਸ਼ੁਪਾਸ਼ਪਤਿਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ षਡਧ੍ਵਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਧਿਨਾ ਗੁਰ੍ਵਧੀਨਾ ਕ੍ਰਿਯੋਚ੍ਯਤੇ
ਆਤਮਾ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਮਝ ਗਿਆਨ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਛੇ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਰਮ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਯੈਵ ਵਿਹਿਤਸ੍ਯ ਚ ਮਮਾਰ੍ਚਨਾਦਿਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਚਰ੍ਯਾ ਚਰ੍ਯੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਤਬ ਹਨ, ਉਹੀ ਚਲਣ-ਚਾਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਦੁਕ੍ਤੇਨੈਵ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਮਯ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਚੇਤਸਃ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਂਤਰਨਿਰੋਧੋ ਯੋ ਯੋਗ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਮੇਰੇ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ਤੇ, ਜਦ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਮਨ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੀ ਜੋਗ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਗਣਾਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠਂ ਦੇਵਿ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਧਨਮ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਚ ਤਥਾ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਵਿषਯੈषਿਣਾਮ੍
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਭੋਗੀ ਲਈ ਇਹ ਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਵਿਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਯਮੇਨ ਨਿਯਮੇਨ ਚ ਪੂਰ੍ਵਪਾਪਹਰੋ ਯੋਗੋ ਵਿਰਕ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਯਮ ਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜੋਗ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯੋਗਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜੋਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯੋਗਜ੍ਞਃ ਪਤਿਤੋ ਵਾਪਿ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ਦਯਾ ਕਾਰ੍ਯਾਥ ਸਤਤਮਹਿਂਸਾ ਜ੍ਞਾਨਸਂਗ੍ਰਹਃ
ਜੋ ਜੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਇਆ, ਅਹਿੰਸਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਮਸ੍ਤੇਯਮਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਚੇਂਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ ਅਧ੍ਯਾਪਨਂ ਚਾਧ੍ਯਯਨਂ ਯਜਨਂ ਯਾਜਨਂ ਤਥਾ
ਸਚਾਈ, ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਭਰੋਸਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ, ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਯਜਨਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਕਰਵਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਅਮਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਧ੍ਯਾਨਮੀਸ਼੍ਵਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਸਤਤਂ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਯ ਏਵਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਿਪ੍ਰੋ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਧਿਆਨ, ਪ੍ਰਭੂ-ਭਾਵਨਾ, ਤੇ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ—ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ-ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਚਿਰਾਦੇਵ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਯੋਗਂ ਚ ਵਿਂਦਤਿ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਦੇਹਮਿਮਂ ਜ੍ਞਾਨੀ ਕ੍ਸ਼ਣਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਜਲਦੀ ਹੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਜੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ।
ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮਮ ਯੋਗਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਮਬਂਧਂ ਪ੍ਰਹਾਸ੍ਯਤਿ ਪੁਣ੍ਯਃਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਕਰ੍ਮਮੁਕ੍ਤੇਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਂਧਕਮ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਯੋਗਤੋ ਯੋਗੀ ਪੁਣ੍ਯਾਪੁਣ੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੋ ਜੋਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਕਰਮ ਦੋਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਫਲਕਾਮਨਯਾ ਕਰ੍ਮਕਰਣਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਧ੍ਯਤੇ ਨ ਕਰ੍ਮਮਾਤ੍ਰਕਰਣਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਰ੍ਮਯਜ੍ਞੇਨ ਬਹਿਃ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਮਾਂ ਪ੍ਰਿਯੇ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਰਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯੋਗਂ ਸਮਭ੍ਯਸੇਤ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਮ-ਯਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਬਾਹਰਲੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ; ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗ ਕੇ, ਜੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰ।
ਵਿਦਿਤੇ ਮਮ ਯਾਥਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮਯਜ੍ਞੇਨ ਦੇਹਿਨਃ ਨ ਯਜਂਤਿ ਹਿ ਮਾਂ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਮਲੋष੍ਟਾਸ਼੍ਮਕਾਂਚਨਾਃ
ਜਦ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ-ਯਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਜੋ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤੋ ਮੁਨਿਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਮਾਹਿਤਃ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਰਤੋ ਯੋਗੀ ਮਮ ਸਾਯੁਜ੍ਯਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਮੁਨੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥਾਵਿਰਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਯੇ ਵਰ੍ਣਿਨੋ ਮਦੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਜ੍ਞਾਨਚਰ੍ਯਾਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵੇਵ ਤੇ ऽਧਿਕੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤਦਰ੍ਹਕਾਃ
ਪਰ ਜੇ ਕੁਝ ਵਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵੈਰਾਗੀ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ, ਚਲਣ-ਚਾਲ ਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ।
ਦ੍ਵਿਧਾ ਮਤ੍ਪੂਜਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਬਾਹ੍ਯਮਾਭ੍ਯਂਤਰਂ ਤਥਾ ਵਾਙ੍ਮਨਃਕਾਯਭੇਦਾਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਦ੍ਭਜਨਂ ਵਿਦੁਃ
ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਇਕ ਬਾਹਰਲੀ ਤੇ ਇਕ ਅੰਦਰਲੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਬੋਲੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ।
ਤਪਃ ਕਰ੍ਮ ਜਪੋ ਧ੍ਯਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵੇਤ੍ਯਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ਪਞ੍ਚਧਾ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਸ੍ਤਦੇਵ ਭਜਨਂ ਪੁਨਃ
ਤਪ, ਕਰਮ, ਜਪ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ — ਇਹ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦਿਤਂ ਬਾਹ੍ਯਮਸ੍ਮਦਭ੍ਯਰ੍ਚਨਾਦਿਕਮ੍ ਤਦੇਵ ਤੁ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦ੍ਯਮਾਭ੍ਯਂਤਰਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਜੋ ਮੇਰੀ ਬਾਹਰਲੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਾਹਰਲੇ ਕੰਮ ਹਨ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੀ ਪੂਜਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨੋਮਤ੍ਪ੍ਰਵਣਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਨ੍ਨਾਮਨਿਰਤਾ ਵਾਣੀ ਵਾਙ੍ਮਤਾ ਖਲੁ ਨੇਤਰਾ
ਜੋ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਜੋ ਬੋਲੀ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
ਲਿਂਗੈਰ੍ਮਚ੍ਛਾਸਨਾਦਿष੍ਟੈਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਂਡ੍ਰਾਦਿਭਿਰਂਕਿਤਃ ਮਮੋਪਚਾਰਨਿਰਤਃ ਕਾਯਃ ਕਾਯੋ ਨ ਚੇਤਰਃ
ਜੋ ਸਰੀਰ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਆਦਿ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਅਸਲ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
ਮਦਰ੍ਚਾਕਰ੍ਮ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਬਾਹ੍ਯੇ ਯਾਗਾਦਿਨੋਚ੍ਯਤੇ ਮਦਰ੍ਥੇ ਦੇਹਸਂਸ਼ੋषਸ੍ਤਪਃ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਦਿ ਨੋ ਮਤਮ੍
ਬਾਹਰਲੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਯਾਗ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਠਿਨ ਤਪ ਆਦਿ, ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।