ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ ਕੁਤੋ ਜਾਤਾ ਜੀਵਾਮਃ ਕੇਨ ਵਾ ਵਯਮ੍ ਕੁਤ੍ਰਾਸ੍ਮਾਕਂ ਸਂਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਕੇਨ ਵਾਧਿष੍ਠਿਤਾ ਵਯਮ੍
ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ? ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵਦੇ ਹਾਂ? ਸਾਡੀ ਨੀਵ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਕਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਟਿਕਾਇਆ ਹੈ?
ਕੇਨ ਵਰ੍ਤਾਮਹੇ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਸੁਖੇष੍ਵਨ੍ਯੇषੁ ਚਾਨਿਸ਼ਮ੍ ਅਵਿਲਂਘ੍ਯਾ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕੇਨ ਵਾ ਕृਤਾ
ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਜੀਵਦੇ ਹਾਂ, ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ-ਰਾਤ? ਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਜੋ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ?
ਕਾਲਸ੍ਯ ਭਾਵੋ ਨਿਯਤਿਰ੍ਯਦृਚ੍ਛਾ ਨਾਤ੍ਰ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਭੂਤਾਨਿ ਯੋਨਿਃ ਪੁਰੁषੋ ਯੋਗੀ ਚੈषਾਂ ਪਰੋ ऽਥ ਵਾ
ਕਾਲ ਦਾ ਸੁਭਾਵ, ਨਿਯਤੀ ਜਾਂ ਯਾਦ੍ਰਚਾ ਇੱਥੇ ਢੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਤੱਤ, ਜਨਮ-ਸਥਾਨ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਉੱਚਾ ਯੋਗੀ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਅਚੇਤਨਤ੍ਵਾਤ੍ਕਾਲਾਦੇਸ਼੍ਚੇਤਨਤ੍ਵੇਪਿ ਚਾਤ੍ਮਨਃ ਸੁਖਦੁਃਖਾਨਿ ਭੂਤਤ੍ਵਾਦਨੀਸ਼ਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਚਾਰ੍ਯਤੇ
ਕਾਲ ਆਦਿਕ ਅਚੇਤਨ ਹਨ, ਤੇ ਜੇ ਆਤਮਾ ਚੇਤਨ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਸੁਖ-ਦੁਖ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਤੇ ਅਸਮਰਥਤਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਤਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਤਦ੍ਧ੍ਯਾਨਯੋਗਾਨੁਗਤਾਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਞ੍ਛਕ੍ਤਿਮੈਸ਼੍ਵਰੀਮ੍ ਪਾਸ਼ਵਿਚ੍ਛੇਦਿਕਾਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਿਗੂਢਾਂ ਸ੍ਵਗੁਣੈਰ੍ਭृਸ਼ਮ੍
ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਬੰਧਨ ਤੋੜਣ ਵਾਲੀ, ਪਰਗਟ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਇਸ਼ਵਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਤਯਾ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪਾਸ਼ਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਕਾਰਣਮ੍ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਂਤਂ ਮਹਾਦੇਵਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਟੁੱਟੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੇਖਿਆ।
ਯਃ ਕਾਰਣਾਨ੍ਯਸ਼ੇषਾਣਿ ਕਾਲਾਤ੍ਮਸਹਿਤਾਨਿ ਚ ਅਪ੍ਰਮੇਯੋ ऽਨਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਕਲਂ ਯੋ ऽਧਿਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ, ਕਾਲ ਤੇ ਆਤਮਾ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਘਾਟ ਦੇ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਸਾਦਯੋਗੇਨ ਯੋਗੇਨ ਪਰਮੇਣ ਚ ਦृष੍ਟੇਨ ਭਕ੍ਤਿਯੋਗੇਨ ਦਿਵ੍ਯਃ ਗਤਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯੁਃ
ਫਿਰ, ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਜੋੜ ਤੇ ਪਰਮ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਭਕਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਹ ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹृਦਿ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਯੇ ਸ਼ਿਵਮ੍ ਤੇषਾਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਿਕੀ ਸ਼ਾਂਤਿਰ੍ਨੈਤਰੇषਾਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ — ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਹਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਪ੍ਰਯੋਗੋ ऽਸ੍ਤਿ ਜਾਤੁਚਿਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਕ੍ਤੇਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤਸ੍ਤਾਦਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵृਤਿਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ
ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਕਤਾ ਨਾਲ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰਮੋ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਨੂਨਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤੌ ਜ੍ਞਾਨਕਰ੍ਮਣੋਃ ਪ੍ਰਸਾਦੇ ਸਤਿ ਸਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕਰਤਲੇ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਜੋ ਕਰਮਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੂਪ ਇੰਝ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ 'ਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ।
ਦੇਵੋ ਵਾ ਦਾਨਵੋ ਵਾਪਿ ਪਸ਼ੁਰ੍ਵਾ ਵਿਹਗੋ ऽਪਿ ਵਾ ਕੀਰੋ ਵਾਥ ਕृਮਿਰ੍ਵਾਪਿ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਵੇ, ਦੈਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਤੋਤਾ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੀੜਾ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੋ ਜਾਯਮਾਨੋ ਵਾ ਬਾਲੋ ਵਾ ਤਰੁਣੋ.ਪਿ ਵਾ ਵृਦ੍ਧੋ ਵਾ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣੋ ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਥੋ ਵਾਥ ਨਾਰਕੀ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਗਰਭ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਜਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਬੁੱਢਾ ਹੋਵੇ, ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿਚ—
ਪਤਿਤੋ ਵਾਪਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਪਂਡਿਤੋ ਮੂਢ ਏਵ ਵਾ ਪ੍ਰਸਾਦੇ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦੇਵ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਚਾਹੇ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੂਰਖ—ਜਦੋਂ ਦਇਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਅਯੋਗ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਦ੍ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਵਿਗृਹ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਮਲਾਨ੍
ਜੋ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਦਾਦੇਵ ਸਾ ਭਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸਾਦੋ ਭਕ੍ਤਿਸਂਭਵਃ ਅਵਸ੍ਥਾਭੇਦਮੁਤ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ
ਭਗਤੀ ਸਿਰਫ ਦਇਆ ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦਇਆ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਉਥੇ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਸਾਦਪੂਰ੍ਵਿਕਾ ਯੇਯਂ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਵਿਧਾਯਿਨੀ ਨੈਵ ਸਾ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਨਰੈਰੇਕੇਨ ਜਨ੍ਮਨਾ
ਇਹ ਦਇਆ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੌਤਸ੍ਮਾਰ੍ਤਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ ਵਿਰਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਬਹੁਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਸਿਧ ਹੋਏ ਹਨ, ਵੇਦ ਤੇ ਸਮਰਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਵਿਅਰਾਗੀ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇ ਸਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਪਸ਼ੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਥੋ ਮਮੇਤ੍ਯਲ੍ਪਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਪੁਰਸ੍ਸਰਾ
ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਦਇਆ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਇੱਕ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਪਸਾ ਵਿਵਿਧੈਸ਼੍ਸ਼ੈਵੈਰ੍ਧਰ੍ਮੈਸ੍ਸਂਯੁਜ੍ਯਤੇ ਨਰਃ ਤਤ੍ਰ ਯੋਗੇ ਤਦਭ੍ਯਾਸਸ੍ਤਤੋ ਭਕ੍ਤਿਃ ਪਰਾ ਭਵੇਤ੍
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਿਵ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਧਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਜੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਯਾ ਚ ਤਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸਾਦੋ ਲਭ੍ਯਤੇ ਪਰਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪਾਸ਼ੇਭ੍ਯੋ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ
ਉਸ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਇਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਦਇਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਲਈ ਪੂਰਨ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਲ੍ਪਭਾਵੋ ऽਪਿ ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਸੋ ऽਪਿ ਜਨ੍ਮਤ੍ਰਯਾਤ੍ਪਰਮ੍ ਨਯੋਨਿਯਂਤ੍ਰਪੀਡਾਯੈ ਭਵੇਨ੍ਨੈਵਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਭਾਵ ਜੇਕਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨੀਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਸਾਂਗਾ ऽਨਂਗਾ ਚ ਯਾ ਸੇਵਾ ਸਾ ਭਕ੍ਤਿਰਿਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸਾ ਪੁਨਰ੍ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰੇਧਾ ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਸਾਧਨੈਃ
ਜੋ ਸੇਵਾ ਸਰੀਰਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਭਗਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ—ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ।
ਸ਼ਿਵਰੂਪਾਦਿਚਿਂਤਾ ਯਾ ਸਾ ਸੇਵਾ ਮਾਨਸੀ ਸ੍ਮृਤਾ ਜਪਾਦਿਰ੍ਵਾਚਿਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰ੍ਮਪੂਜਾਦਿ ਕਾਯਿਕੀ
ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਮਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਪ ਆਦਿ ਬੋਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ; ਕਰਮ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ।
ਸੇਯਂ ਤ੍ਰਿਸਾਧਨਾ ਸੇਵਾ ਸ਼ਿਵਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸ ਤੁ ਪਞ੍ਚਵਿਧਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ਼ਿਵੇਨ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਾ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਤਪਃ ਕਰ੍ਮ ਜਪੋ ਧ੍ਯਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚੇਤਿ ਸਮਾਸਤਃ ਕਰ੍ਮਲਿਙ੍ਗਾਰ੍ਚਨਾਦ੍ਯਂ ਚ ਤਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਾਦਿਕਮ੍
ਤਪ, ਕਰਮ, ਜਪ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਹਨ। ਕਰਮ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਪ ਵਿਚ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਗੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ।
ਜਪਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਸ਼ਿਵਾਭ੍ਯਾਸਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ਿਵਾਗਮੋਕ੍ਤਂ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਦਤ੍ਰ ਜ੍ਞਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਪ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਤੇ ਚਿੰਤਨ, ਇਹ ਧਿਆਨ ਹੈ; ਜੋ ਗਿਆਨ ਸ਼ਿਵ ਅਗਮਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਕਂਠੇਨ ਸ਼ਿਵੇਨੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵਾਯੈ ਚ ਸ਼ਿਵਾਗਮਃ ਸ਼ਿਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਂ ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰੇਯਸਾਮੇਕਸਾਧਨਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਰਾਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਅਗਮ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਹਨ। ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਇਕੋ ਰਸਤਾ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤਿਂ ਸ਼ਿਵੇ ਪਰਮਕਾਰਣੇ ਤ੍ਯਜੇਚ੍ਚ ਵਿषਯਾਸਂਗਂ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ऽਰ੍ਥੀ ਮਤਿਮਾਨ੍ਨਰਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੀ ਅਕਲ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਧਾਵੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮੋਹ ਮਮਤਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।
ਭਗਵਞ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼ਿਵੇਨ ਪਰਿਭਾषਿਤਮ੍ ਵੇਦਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।