ਤਯੋਃ ਪਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ਿਵਃ ਸਦਸਤ੍ਪਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਾਤ੍ਮਕਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਪਰਂ ਪਰੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਨਾਸਵੰਤ ਦੋਹਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੀ।
ਕ੍ਸ਼ਰਸ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਕੂਟਸ੍ਥੋ ऽਕ੍ਸ਼ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ ਉਭੇ ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯ ਰੂਪੇ ਤਸ੍ਯ ਵਸ਼ੇ ਯਤਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ; ਜੋ ਅਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਤਯੋਃ ਪਰਃ ਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਾਂਤਃ ਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਾਪਰਸ੍ਸ੍ਮृਤਃ ਸਮष੍ਟਿਵ੍ਯष੍ਠਿਰੂਪਂ ਚ ਸਮष੍ਟਿਵ੍ਯष੍ਟਿਕਾਰਣਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਮੂਹਕ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਕ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ।
ਵਦਂਤਿ ਮੁਨਯਃ ਕੇਚਿਚ੍ਛਿਵਂ ਪਰਮਕਾਰਣਮ੍ ਸਮष੍ਟਿਮਾਹੁਰਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯष੍ਟਿਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹਨ; ਉਹ ਸਮੂਹਕ ਨੂੰ ਅਵਿਕਤ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਕ ਨੂੰ ਵਿਕਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤੇ ਰੂਪੇ ਪਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯ ਤਦਿਚ੍ਛਾਯਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਤ੍ ਤਯੋਃ ਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਸ਼ਿਵਂ ਪਰਮਕਾਰਣਮ੍
ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਇਹ ਦੋ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਕਾਰਣਾਰ੍ਥਵਿਦਃ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸਮष੍ਟਿਵ੍ਯष੍ਟਿਕਾਰਣਮ੍ ਜਾਤਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪੀਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਕਾਰਨ ਦੀ ਮਤਲਬ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਮੂਹਕ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਤੀ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੁਰਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਾ ਪਿਂਡੇਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤੇਤ ਸਾ ਜਾਤਿਰਿਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਵृਤ੍ਤਿਰੂਪਂ ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਜਾਤੇਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਮ੍
ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਖਰੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੇ ਜਾਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਜਾਤਯੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਦਾਜ੍ਞਾਪਰਿਪਾਲਿਤਾਃ ਯਤਸ੍ਤਤੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਜਾਤਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਪੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੂੰ ਜਾਤੀ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਵ੍ਯਕ੍ਤਕਾਲਾਤ੍ਮਾ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਵਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਪੁਰੁषਂ ਤਥਾ
ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥ, ਜੀਵ, ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਦਿ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਖੇਤ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ ਕਾਲਃ ਕਾਰ੍ਯਪ੍ਰਪਞ੍ਚਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮੈਕਕਾਰਣਮ੍
ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਤੇਈ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਏषਾਮੀਸ਼ੋ ऽਧਿਪੋ ਧਾਤਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਨਿਵਰ੍ਤਕਃ ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵਹੇਤੁਰੇਕਃ ਸ੍ਵਰਾਡਜਃ
ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਰਾਜਾ, ਰਚਨਹਾਰ, ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਇਕੋ ਕਾਰਨ, ਆਪ ਹੀ ਸਰਤੰਤਰ ਤੇ ਅਜਨਮਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਵ੍ਯਕ੍ਤਕਾਲਸ੍ਵਰੂਪਵਾਨ੍ ਹੇਤੁਰ੍ਨੇਤਾਧਿਪਸ੍ਤੇषਾਂ ਧਾਤਾ ਚੋਕ੍ਤਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥ, ਜੀਵ, ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਮਾਲਕ ਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ।
ਵਿਰਾਡ੍ਢਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਾਤ੍ਮਾ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦੀਸ਼ੋ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹੇਤੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਕੋ ਵਿਰਾਟ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਰਾਟ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਅਂਤਰ੍ਯਾਮੀ ਪਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ ਕਵਿਭਿਸ਼੍ਸ਼ਿਵਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤੈਜਸਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯਪਰੇ ਸਂਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਕਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਯੰਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਧੀ, ਚਾਨਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤੁਰੀਯਮਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸੌਮ੍ਯਮੇਵ ਪਰੇ ਵਿਦੁਃ ਮਾਤਾ ਮਾਨਂ ਚ ਮੇਯਂ ਚ ਮਤਿਂ ਚਾਹੁਰਥਾਪਰੇ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਅਵਸਥਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਂ, ਮਾਪ, ਮਾਪਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਕਰਣਂ ਕਾਰਣਂ ਪਰੇ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯਪਰੇ ਸਂਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਮ, ਵਸਤੂ, ਸਾਧਨ ਤੇ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਤੁਰੀਯਮਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤੁਰ੍ਯਾਤੀਤਮਿਤੀਤਰੇ ਤਮਾਹੁਰ੍ਵਿਗੁਣਂ ਕੇਚਿਦ੍ਗੁਣਵਨ੍ਤਂ ਪਰੇ ਵਿਦੁਃ
ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਅਵਸਥਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਚੌਥੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ। ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਤ੍ਸਂਸਾਰਿਣਂ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤਮਸਂਸਾਰਿਣਂ ਪਰੇ ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਮਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਰਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਂ ਪਰੇ ਵਿਦੁਃ
ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਤੰਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਅਸਰਤੰਤਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਘੋਰਮਿਤ੍ਯਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸੌਮ੍ਯਮੇਵ ਪਰੇ ਵਿਦੁਃ ਰਾਗਵਂਤਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵੀਤਰਾਗਂ ਤਥਾ ਪਰੇ
ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਨਰਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਲਗਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਨਿष੍ਕ੍ਰਿਯਂ ਚ ਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸਕ੍ਰਿਯਂ ਚੇਤਰੇ ਜਨਾਃ ਨਿਰਿਂਦ੍ਰਿਯਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸੇਂਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਤਥਾਪਰੇ
ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਰਮ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਧ੍ਰੁਵਮਿਤ੍ਯਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤਮਧ੍ਰੁਵਾਮਿਤੀਰਤੇ ਅਰੂਪਂ ਕੇਚਿਦਾਹੁਰ੍ਵੈ ਰੂਪਵਂਤਂ ਪਰੇ ਵਿਦੁਃ
ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਅਸਥਿਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਦृਸ਼੍ਯਮਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਦृਸ਼੍ਯਮਿਤ੍ਯਪਰੇ ਵਿਦੁਃ ਵਾਚ੍ਯਮਿਤ੍ਯਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਰਵਾਚ੍ਯਮਿਤਿ ਚਾਪਰੇ ਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਮਕਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਾਤੀਤਮਥਾਪਰੇ
ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਨਾ ਦਿੱਸਦਾ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਬੋਲ ਹੈ। ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਧੁਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਧੁਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਕੇਚਿਚ੍ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਂ ਪ੍ਰਾਹੁਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਾ ਰਹਿਤਂ ਪਰੇ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਕਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਿਤਿ ਚਾਪਰੇ
ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਚੇਤਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਚ੍ਜ੍ਞੇਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰਜ੍ਞੇਯਮਿਤਿ ਕੇਚਨ ਪਰਮੇਕੇ ਤਮੇਵਾਹੁਰਪਰਂ ਚ ਤਥਾ ਪਰੇ
ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵੋਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਮਾਨਂ ਤੁ ਯਾਥਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ਨਾਧ੍ਯਵਸ੍ਯਂਤਿ ਮੁਨਯੋ ਨਾਨਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯਕਾਰਣਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।
ਯੇ ਪੁਨਸ੍ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਨ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ਤੇ ਹਿ ਜਾਨਂਤ੍ਯਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ਿਵਂ ਪਰਮਕਾਰਣਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਸ਼ਿਵ, ਪਰਮ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਵਦ੍ਦੁਃਖੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਬਦ੍ਧਪਾਸ਼ਃ ਸਂਸਾਰੇ ऽਸ੍ਮਿਞ੍ਚਕ੍ਰਨੇਮਿਕ੍ਰਮੇਣ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹੀਏ ਦੀ ਗੱਡੀ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਦਾਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਪੁਣ੍ਯਪਾਪੇ ਵਿਧੂਯ ਨਿਰਂਜਨਃ ਪਰਮਮੁਪੈਤਿ ਸਾਮ੍ਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਸ਼ਿਵਸ੍ਯਾਣਵੋ ਬਂਧਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਮਾਯੇਯ ਏਵ ਵਾ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਵਾਥ ਬੋਦ੍ਧਾ ਵਾ ਹ੍ਯਹਂਕਾਰਾਤ੍ਮਕਸ੍ਤਥਾ
ਅਣੂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਬੰਧਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਾਇਆ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਨੈਵਾਸ੍ਯ ਮਾਨਸੋ ਬਂਧੋ ਨ ਚੈਤ੍ਤੋ ਨੇਂਦ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਕਃ ਨ ਚ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਬਂਧੋ ऽਪਿ ਭੂਤਬਂਧੋ ਨ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਮਨ ਦਾ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਨਾ ਚਿੱਤ ਦਾ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ, ਨਾ ਤੱਤਾਂ ਦਾ, ਨਾ ਭੌਤਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਬੰਧਨ ਹੈ।