ਸ਼ਿਵਯੋਰ੍ਵੈ ਵਸ਼ੇ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਵਸ਼ੇ ਸ਼ਿਵੌ ਈਸ਼ਿਤਵ੍ਯਮਿਦਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੌ ਸ਼ਿਵੌ
ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ।
ਯਥਾ ਸ਼ਿਵਸ੍ਤਥਾ ਦੇਵੀ ਯਥਾ ਦੇਵੀ ਤਥਾ ਸ਼ਿਵਃ ਨਾਨਯੋਰਂਤਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਚਂਦ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਯੋਰਿਵ
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਵਿੱਚ।
ਚਂਦ੍ਰੋ ਨ ਖਲੁ ਭਾਤ੍ਯੇष ਯਥਾ ਚਂਦ੍ਰਿਕਯਾ ਵਿਨਾ ਨ ਭਾਤਿ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੋ ऽਪਿ ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਨਾ ਸ਼ਿਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ।
ਪ੍ਰਭਯਾ ਹਿ ਵਿਨਾਯਦ੍ਵਦ੍ਭਾਨੁਰੇष ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਚ ਭਾਨੁਨਾ ਤੇਨ ਸੁਤਰਾਂ ਤਦੁਪਾਸ਼੍ਰਯਾ
ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਚਾਨਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰਾਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤੋਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਨ ਸ਼ਿਵੇਨ ਵਿਨਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਵਿਨਾ ਸ਼ਿਵਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਕ੍ਤੌਯਯਾ ਸ਼ਿਵੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤੌ ਮੁਕ੍ਤੌ ਚ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ਆਦ੍ਯਾ ਸੈਕਾ ਪਰਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮਯੀ ਸ਼ਿਵਸਂਸ਼੍ਰਯਾ
ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ਿਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਚੇਤਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
ਯਾਮਾਹੁਰਖਿਲੇਸ਼ਸ੍ਯ ਤੈਸ੍ਤੈਰਨੁਗੁਣੈਰ੍ਗੁਣੈਃ ਸਮਾਨਧਰ੍ਮਿਣੀਮੇਵ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸੈਕਾ ਪਰਾ ਚ ਚਿਦ੍ਰੂਪਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸਵਧਰ੍ਮਿਣੀ ਵਿਭਜ੍ਯ ਬਹੁਧਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਦਧਾਤਿ ਸ਼ਿਵੇਚ੍ਛਯਾ
ਉਹੀ ਇਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਚੇਤਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਚਨਾਤਮਕ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਮੂਲਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਮਾਯਾ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾ ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ ਸ੍ਮृਤਾ ਸ਼ਿਵਯਾ ਚ ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤਂ ਯਯਾ ਤਤਮਿਦਂ ਜਗਤ੍
ਉਹ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਢੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਕਧਾ ਚ ਦ੍ਵਿਧਾ ਚੈਵ ਤਥਾ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਧਾ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ ਖਲੁ ਭਿਦ੍ਯਂਤੇ ਬਹੁਧਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਤਃ
ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇੱਕ, ਦੋ, ਜਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਵਰਤੋਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਕਿਸਮਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵੇਚ੍ਛਯਾ ਪਰਾਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ਿਵਤਤ੍ਤ੍ਵੈਕਤਾਂ ਗਤਾ ਤਤਃ ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯਾਦੌ ਸਰ੍ਗੇ ਤੈਲਂ ਤਿਲਾਦਿਵ
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਪਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਖ੍ਯਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤੌ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਦੁਤ੍ਥਯਾ ਤਸ੍ਯਾਂ ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਮਾਣਾਯਾਮਾਦੌ ਨਾਦਃ ਸਮੁਦ੍ਬਭੌ
ਫਿਰ, ਕਰਿਆ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤਿਸ਼ਾਲੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਦ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਨਾਦਾਦ੍ਵਿਨਿਃਸृਤੋ ਬਿਂਦੁਰ੍ਬਿਂਦੋਦੇਵਸ੍ਸਦਾਸ਼ਿਵਃ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੋ ਜਾਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਦ੍ਯਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍
ਨਾਦ ਤੋਂ ਬਿੰਦੂ ਨਿਕਲਿਆ; ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਸਾ ਵਾਚਾਮੀਸ਼੍ਵਰੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਾਗੀਸ਼ਾਖ੍ਯਾ ਹਿ ਸ਼ੂਲਿਨਃ ਯਾ ਸਾ ਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਮਾਤृਕੇਪਿ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਉਹ ਵਾਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਉਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਹੈ।
ਅਥਾਨਂਤਸਮਾਵੇਸ਼ਾਨ੍ਮਾਯਾ ਕਾਲਮਵਾਸृਜਤ੍ ਨਿਯਤਿਞ੍ਚ ਕਲਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਕਲਾਤੋਰਾਗਪੂਰੁषੌ
ਫਿਰ, ਅਨੰਤ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਮਾਇਆ ਨੇ ਸਮਾਂ, ਨਿਯਤੀ, ਕਲਾ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਕਲਾ ਤੋਂ ਰਾਗ ਤੇ ਪੁਰਖਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਮਾਯਾਤਃ ਪੁਨਰੇਵਾਭੂਦਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਚ੍ਚ ਤਤੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦ੍ਵਿਭਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗੁਣਾਃ
ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁੜ ਅਵਿਆਕਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਤੇ ਉਸ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਅਵਿਆਕਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲੇ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਯੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ ਗੁਣੇਭ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਮਾਣੇਭ੍ਯੋ ਗੁਣੇਸ਼ਾਖ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਮੂਰ੍ਤਯਃ
ਸੱਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਦ ਗੁਣ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਭਵਨ੍ਮਹਦਾਦੀਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ਤੇਭ੍ਯਸ੍ਸ੍ਯੁਰਣ੍ਡਪਿਣ੍ਡਾਨਿ ਤ੍ਵਸਂਖ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਿਵਾਜ੍ਞਯਾ ਅਧਿष੍ਠਿਤਾਨ੍ਯਨਨ੍ਤਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ੈਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤਿਭਿਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਹਤ ਆਦਿ ਤੱਤਵ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਬਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਅਨੰਤ ਗਿਆਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਰੀਰਾਂਤਰਭੇਦੇਨ ਸ਼ਕ੍ਤੇਰ੍ਭੇਦਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਨਾਨਾਰੂਪਾਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਵਿਭੇਦਤਃ
ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਮੁਤਾਬਕ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ; ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਖਮ ਵੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਰੌਦ੍ਰੀ ਸਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਿष੍ਣੌਰ੍ਵੈ ਵੈष੍ਣਵੀ ਮਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯੈਂਦ੍ਰੀਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਤੀਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਰੌਦਰੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਲਈ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨਵੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਤੇ ਇੰਦਰ ਲਈ ਆਇੰਦਰੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਮਤ੍ਰ ਬਹੁਨੋਕ੍ਤੇਨ ਯਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਸ਼ਕ੍ਯਾਤ੍ਮਨੈਵ ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਯਥਾ ਦੇਹੇ ऽਂਤਰਾਤ੍ਮਨਾ
ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਕ੍ਤਿਮਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਂਗਮਮ੍ ਕਲਾ ਯਾ ਪਰਮਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕਥਿਤਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ — ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ — ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਕਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮੇषਾ ਪਰਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੀਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛਾਨੁਯਾਯਿਨੀ ਸ੍ਥਿਰਂ ਚਰਂ ਚ ਯਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸृਜਤੀਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਥਿਰ ਤੇ ਚਲਦੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਕ੍ਰਿਯਾ ਚਿਕੀਰ੍षਾਭਿਸ੍ਤਿਸृਭਿਸ੍ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨੀਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਾਧਿਤਿष੍ਠਤਿ
ਜਾਣ, ਕਰਿਆ ਤੇ ਇੱਛਾ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਕਤਿਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਕੇ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਦਮਿਤ੍ਥਮਿਦਂ ਨੇਤ੍ਥਂ ਭਵੇਦਿਤ੍ਯੇਵਮਾਤ੍ਮਿਕਾ ਇਚ੍ਛਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਮਹੇਸ਼ਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਾ ਕਾਰ੍ਯਨਿਯਾਮਿਕਾ
ਮਹੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ: 'ਇਹ ਐਸਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਐਸਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।'
ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰਣਂ ਕਾਰਣਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਰੂਪਾਧ੍ਯਵਸ੍ਯਤਿ
ਜਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫਲ, ਸਾਧਨ, ਕਾਰਨ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਂ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਯਥਾਧ੍ਯਵਸਿਤਂ ਜਗਤ੍ ਕਲ੍ਪਯਤ੍ਯਖਿਲਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਸਂਕਲ੍ਪਰੂਪਿਣੀ
ਜਿਵੇਂ ਮਨਚਾਹੀ ਕਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਕਤ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਰਯੋਤ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪ੍ਰਸਵਧਰ੍ਮਿਣੀ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਯਾ ਨੁਨ੍ਨਾ ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਸਕਲਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤ ਹੋਣਾ, ਤਾਕਤ ਦੇ ਮੂਲ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਚੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਾਯੋਗਾਚ੍ਛਕ੍ਤਿਮਾਨੁਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿਮਦੁਤ੍ਥਂ ਤੁ ਸ਼ਾਕ੍ਤਂ ਸ਼ੈਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ੈਵ ਦੋਵੇਂ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨ ਜਾਯਤੇ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਿਤਰਂ ਮਾਤਰਂ ਵਿਨਾ ਤਥਾ ਭਵਂ ਭਵਾਨੀਂ ਚ ਵਿਨਾ ਨੈਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਪ੍ਰਭਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਾਤ੍ਮਕਮੇਵ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਭਵ ਤੇ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ।