ਪਰਮੋ ਯੋਗਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼ਿਰੋਗਤਃ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤ੍ਵਪਰਮਸ੍ਤਦ੍ਵਦਧਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮੁਖੋਤ੍ਥਿਤਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ, ਜੋ ਯੋਗ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੈ; ਨੀਵਾਂ ਧਰਮ ਵੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਅਪਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾਧਿਕਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ਯੋ ਧਰਮਃ ਪਰਮੋ ਮਤਃ ਸਾਧਾਰਣਸ੍ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਧਿਕਾਰਤਃ
ਉਹ ਧਰਮ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਕਰਕੇ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਆਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਸ ਚਾਯਂ ਪਰਮੋ ਧਰ੍ਮਃ ਪਰਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸਾਧਨਮ੍ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਸ੍ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਾਂਗ ਏਵੋਪਬृਂਹਿਤਃ
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਵੋ ਯਃ ਪਰਮੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨੁष੍ਠਾਨਸ਼ਬ੍ਦਿਤਃ ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਭ੍ਯਾਂ ਕਥਂਚਿਦੁਪਬृਂਹਿਤਃ
ਸ਼ਿਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੀਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਵਾਗਮੈਸ੍ਤੁ ਸਂਪਨ੍ਨਃ ਸਹਾਂਗੋਪਾਂਵਿਸ੍ਤਰਃ ਤਤ੍ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਧਿਕਾਰੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਯਗੇਵੋਪਬृਂਹਿਤਃ
ਇਹ ਸ਼ਿਵਾ ਆਗਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਵਾਗਮੋ ਹਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਸ਼੍ਰੌਤੋ ऽਸ਼੍ਰੌਤਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਕृਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਾਰਮਯਃ ਸ਼੍ਰੌਤਸ੍ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰ ਇਤਰੋ ਮਤਃ
ਸ਼ਿਵਾ ਆਗਮ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੈ: ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਤੇ ਅਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ, ਦੋਵੇਂ ਸਾਫ; ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਅਜ਼ਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰੋ ਦਸ਼ਧਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਥਾष੍ਟਾਦਸ਼ਧਾ ਪੁਨਃ ਕਾਮਿਕਾਦਿਸਮਾਖ੍ਯਾਭਿਸ੍ਸਿਦ੍ਧਃ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਅਜ਼ਾਦ ਆਗਮ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਫਿਰ ਅਠਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਿਕ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ 'ਸਿਧਾਂਤ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਾਰਮਯੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਰਃ ਪਰਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤਂ ਯਤ੍ਰ ਵ੍ਰਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਸੌ ਕਰੋੜ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੁਗਾਵਰ੍ਤੇषੁ ਸ਼ਿष੍ਯੇਤ ਯੋਗਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਿਣਾ ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰਾਵਤੀਰ੍ਣੇਨ ਸ਼ਿਵੇਨੈਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਯੋਗ ਅਚਾਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਆਪ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਉਤਰ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾਰਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਰਮਰ੍षਯ ਰੁਰੁਰ੍ਦਧੀਚੋ ऽਗਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਉਪਮਨ੍ਯੁਰ੍ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ: ਰੁਰੂ, ਦਧੀਚੀ, ਅਗਸਤ ਤੇ ਉਪਮਨ्यु, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਤੇ ਚ ਪਾਸ਼ੁਪਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਸਂਹਿਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਾਃ ਤਤ੍ਸਂਤਤੀਯਾ ਗੁਰਵਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਇਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਚਾਰਿਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪਰਮੋ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਰ੍ਯਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ ਤੇषੁ ਪਾਸ਼ੁਪਤੋ ਯੋਗਃ ਸ਼ਿਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਦृਢਮ੍
ਉਥੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲਣ ਆਦਿ—ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠਮਨੁष੍ਠਾਨਂ ਯੋਗਃ ਪਾਸ਼ੁਪਤੋ ਮਤਃ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਪਾਯਕੋ ਯੁਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸ ਤੁ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਭਿਆਸ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਢੰਗ ਹੁਣ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਮਾष੍ਟਕਮਯੋ ਯੋਗਸ਼੍ਸ਼ਿਵੇਨ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ ਤੇਨ ਯੋਗੇਨ ਸਹਸਾ ਸ਼ੈਵੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਯੋਗ, ਜੋ ਅਠ ਨਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੈਵ ਗਿਆਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਪਰਮਂ ਜ੍ਞਾਨਮਚਿਰਾਲ੍ਲਭਤੇ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ ਸ਼ਿਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਢਿੱਲਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪਰਮੋ ਯੋਗੋ ਯਃ ਸ਼ਿਵਂ ਚਾਪਰੋਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ਸ਼ਿਵਾਪਰੋਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸਂਸਾਰਕਾਰਣੇਨ ਵਿਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਯੋਗ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸਂਸਾਰੋ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਿਵਸਮੋ ਭਵੇਤ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਪਾਯਃ ਸ ਏਵ ਪृਥਗੁਚ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਢੰਗ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚੈਵ ਰੁਦ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਿਤਾਮਹਃ ਸਂਸਾਰਵੈਦ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਮੁਖ੍ਯਤਃ
ਸ਼ਿਵ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਪਿਤਾਮਹ — ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੈਦ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ — ਇਹ ਮੁੱਖ ਨਾਂ ਹਨ।
ਨਾਮਾष੍ਟਕਮਿਦਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਕਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਤੀਤਾਦ੍ਯਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਇਹ ਅਠ ਨਾਂਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਮੂਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ, ਸ਼ਾਂਤਿਆਤੀਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਾਣੇ ਜਾਣ।
ਸਂਜ੍ਞਾ ਸਦਾਸ਼ਿਵਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚੋਪਾਧਿਪਰਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ ਉਪਾਧਿਵਿਨਿਵृਤ੍ਤੌ ਤੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸੰਜ्ञਾਵਾਂ ਪੰਜ ਉਪਾਧੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਉਪਾਧੀਆਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਹਰ ਸੰਜ्ञਾ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਦਮੇਵ ਹਿ ਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਨਿਤ੍ਯਾਃ ਪਦਿਨਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਪਦਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਕृਤ੍ਤੌ ਤੁ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਦਿਨੋ ਯਤਃ
ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਸਦੀਵੀ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਦੀਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਵृਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਭੂਯਸ੍ਤਤ੍ਪਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰਾਭਿਧਾਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਦਾਦ੍ਯਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਕਮ੍
ਜਦ ਹੋਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਨਾਂਵਾਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਂਵਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਨਾਮ੍ਨਾਮੁਪਾਦਾਨਾਦਿਯੋਗਤਃ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋਪਾਧਿਵਚਨਾਚ੍ਛਿਵ ਏਵਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ
ਪਰ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਨਾਂਵਾਂ, ਮੂਲ ਕਾਰਨਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਉਪਾਧੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਦਿਮਲਸਂਸ਼੍ਲੇषਃ ਪ੍ਰਾਗਭਾਵਾਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਅਤ੍ਯਂਤਂ ਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯਤੋ ऽਯਂ ਸ਼ਿਵ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥਵਾਸ਼ੇषਕਲ੍ਯਾਣਗੁਣੈਕਧਨ ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਿਵ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਸ਼੍ਸ਼ਿਵਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵਾਦਿਭਿਃ
ਜਾਂ, ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਧਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੱਚੇ ਤੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਤਤ੍ਤ੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਹਿ ਪਰਾ ਮਤਾ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਪੁਰੁषਂ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਕਮ੍
ਤੇਈ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਪਚਵੀ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਂ ਵੇਦਾਦੌ ਸ੍ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਭਾਵਤਃ ਵੇਦੈਕਵੇਦ੍ਯਯਾਥਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਵੇਦਾਨ੍ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ
ਜੋ ਵੇਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵੇਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਸੱਚਾ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਲੀਨਸ੍ਯ ਯਃ ਪਰਸ੍ਸ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਤਦਧੀਨਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚ
ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਏ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਚਲਣ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
ਅਥਵਾ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮੁਪੇਯਮਿਦਮਵ੍ਯਯਮ੍ ਮਾਯਾਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਯਿਨਂ ਤੁ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜਾਂ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਅਵਿਨਾਸੀ ਤੱਤ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਜਾਣੋ, ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਧਾਰਕ।
ਮਾਯਾਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭਕੋ ऽਨਂਤੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸਮਨ੍ਵਯਾਤ੍ ਕਾਲਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਦਿਃ ਸ੍ਥੂਲਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਅੰਤਹਿਨ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਆਦਿ, ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।