ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਪਿ ਹਿ ਭਾਵਾਨਾਂ ਭਾਵਿਨੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍ ਨ ਹਿ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਮਰ੍ਥਂ ਕਰ੍ਤृषੁ ਸਾਧਯੇਤ੍
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਹੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਕੁਦਰਤ, ਜੋ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਕਰਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ।
ਸੁਵਰ੍ਣਮੇਵ ਨਾਂਗਾਰਂ ਦ੍ਰਾਵਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸਂਗਮਃ ਏਵਂ ਪਕ੍ਵਮਲਾਨੇਵ ਮੋਚਯੇਨ੍ਨ ਸ਼ਿਵਪਰਾਨ੍
ਸਿਰਫ਼ ਸੋਨਾ, ਕੋਲਾ ਨਹੀਂ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਘਲਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਲ ਪੱਕੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ।
ਯਦ੍ਯਥਾ ਭਵਿਤੁਂ ਯੋਗ੍ਯਂ ਤਤ੍ਤਥਾ ਨ ਭਵੇਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ਵਿਨਾ ਭਾਵਨਯਾ ਕਰ੍ਤਾ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਸਨ੍ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਬਣਨ ਜੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਦਾ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਮਲੋ ਯਦ੍ਵਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨੁਗ੍ਰਾਹਕਸ਼੍ਸ਼ਿਵਃ ਸ੍ਵਭਾਵਮਲਿਨਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦਾਤ੍ਮਨੋ ਜੀਵਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਗੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯਥਾ ਸਂਸਰਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਨਿਯਮਾਨ੍ਨ ਸ਼ਿਵਃ ਕਥਮ੍ ਕਰ੍ਮਮਾਯਾਨੁਬਨ੍ਧੋਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਜੀਵ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਦੇ; ਪਰ ਬੁਧੀਮਾਨ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਕਰਮ ਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?
ਅਨੁਬਨ੍ਧੋ ऽਯਮਸ੍ਯੈਵ ਨ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯੇਤਿ ਹੇਤੁਮਾਨ੍ ਸ ਹੇਤੁਰਾਤ੍ਮਨਾਮੇਵ ਨਿਜੋ ਨਾਗਨ੍ਤੁਕੋ ਮਲਃ
ਇਹ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਹੀਂ; ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਲ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਹੈ, ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਨਹੀਂ।
ਆਗਨ੍ਤੁਕਤ੍ਵੇ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਭਾਵ੍ਯਂ ਕੇਨਾਪਿ ਹੇਤੁਨਾ ਯੋ ऽਯਂ ਹੇਤੁਰਸਾਵੇਕਸ੍ਤ੍ਵਵਿਚਿਤ੍ਰਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਜੇ ਮਲ ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ; ਪਰ ਇਹ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਕੁਦਰਤ ਕਰਕੇ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਤਾਯਾਃ ਸਮਤ੍ਵੇ ऽਪਿ ਬਦ੍ਧਾ ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਪਰੇ ਯਤਃ ਬਦ੍ਧੇष੍ਵੇਵ ਪੁਨਃ ਕੇਚਿਲ੍ਲਯਭੋਗਾਧਿਕਾਰਤਃ
ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੁਝ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਮੁਕਤ; ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕੁਝ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਜਾਂ ਭੋਗ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਦਿਵੈषਮ੍ਯਂ ਭਜਨ੍ਤੇ ਸੋਤ੍ਤਰਾਧਰਾਃ ਕੇਚਿਨ੍ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਦਾਸਨ੍ਨਗੋਚਰਾਃ
ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਫਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਸੁ ਸ਼ਿਵਾਃ ਕੇਚਿਦਧ੍ਵਨਾਂ ਮੂਰ੍ਧਸੁ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾ ਰੁਦ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਵਾਚੀਨਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਉੱਚੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਵਿਚਕਾਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ; ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹਨ।
ਆਸਨ੍ਨੇ ऽਪਿ ਚ ਮਾਯਾਯਾਃ ਪਰਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਧਸ੍ਤਾਦਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਚ ਮਧ੍ਯਤਃ
ਮਾਇਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਥੇ ਵੀ ਆਤਮਾ ਹੇਠਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਸਵਃ ਕੇਚਿਤ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਪਦਾਸ਼੍ਰਯਾਃ
ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਵਸੁ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਪਦੇ ਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਦਾਤ੍ਮਪਦੇ ਤਥਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਤੀਤਪਦੇ ਸ਼ੈਵਾਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੇ ਤਤਃ
ਕੁਝ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ; ਸ਼ੈਵ ਪਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
ਵਿਦ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤੁ ਯਥਾ ਰੌਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯਾਂ ਤੁ ਵੈष੍ਣਵਾਃ ਨਿਵृਤ੍ਤੌ ਚ ਤਥਾਤ੍ਮਾਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਗਯੋਨਯਃ
ਗਿਆਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਰੌਦ੍ਰ ਹਨ; ਟਿਕਾਅ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਭਕਤ ਹਨ; ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕ ਹਨ।
ਦੇਵਯੋਨ੍ਯष੍ਟਕਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਮਾਨੁष੍ਯਮਥ ਮਧ੍ਯਮਮ੍ ਪਕ੍ਸ਼੍ਯਾਦਯੋ ऽਧਮਾਃ ਪਞ੍ਚਯੋਨਯਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਅੱਠ ਮੁੱਖ divine ਜਨਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿਚਲਾ ਪੱਧਰ ਹੈ, ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਪੰਜ ਜਨਮ ਮਿਲ ਕੇ ਚੌਦਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਤਰਾਧਰਭਾਵੋ ऽਪਿ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਸਂਸਾਰਿਣੋ ਮਲਃ ਯਥਾਮਭਾਵੋ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੁ ਪਕ੍ਵਤਾ
ਉੱਚ-ਨੀਚ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸੰਸਾਰੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮਲ (ਅਸ਼ੁਧੀ) ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਆਤਮਾ ਲਈ ਮਲ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੱਕਾ।
ਮਲੋ ऽਪ੍ਯਾਮਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਸ਼੍ਚ ਭਵੇਤ੍ਸਂਸਾਰਕਾਰਣਮ੍ ਆਮੇ ਤ੍ਵਧਰਤਾ ਪੁਂਸਾਂ ਪਕ੍ਵੇ ਤੂਤ੍ਤਰਤਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਮਲ ਵੀ ਕੱਚਾ ਜਾਂ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਕੱਚੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾ ਹੇਠਲਾ ਪੱਧਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੱਕੇ ਵਿੱਚ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ।
ਪਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾਭਿਨ੍ਨਾ ਏਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਮਲਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਅਤ੍ਰੋਤ੍ਤਰਾ ਏਕਮਲਾ ਦ੍ਵਿਮਲਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਮਤਾਃ ਤ੍ਰਿਮਲਾਸ੍ਤ੍ਵਧਮਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮਧਿष੍ਠਿਤਾਃ
ਪਸ਼ੂ-ਆਤਮਾ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਮਲ ਵਾਲੇ; ਇੱਕ ਮਲ ਵਾਲੇ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਦੋ ਮਲ ਵਾਲੇ ਵਿਚਲੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਮਲ ਵਾਲੇ ਹੇਠਲੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ।
ਤ੍ਰਿਮਲਾਨਧਿਤਿष੍ਠਂਤਿ ਦ੍ਵਿਮਲੈਕਮਲਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਇਤ੍ਥਮੌਪਾਧਿਕੋ ਭੇਦੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਤਿੰਨ ਮਲ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਤੇ ਇੱਕ ਮਲ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਕਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਉਪਾਧੀ-ਅਧਾਰਤ ਫਰਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਮਲਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਞ੍ਛਿਵ ਏਕੋ ऽਧਿਤਿष੍ਠਤਿ ਅਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਮਪ੍ਯੇਤਚ੍ਛਿਵੇਨਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਯਥਾ
ਸ਼ਿਵ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਇੱਕ, ਦੋ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਮਲ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਸਵਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਰੁਦ੍ਰਾਤ੍ਮਕਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਰੁਦ੍ਰੈਰ੍ਜਗਦਧਿष੍ਠਿਤਮ੍ ਅਣ੍ਡਾਨ੍ਤਾ ਹਿ ਮਹਾਭੂਮਿਸ਼੍ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਧਿष੍ਠਿਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਵਭਾਵ ਨਾ ਹੋਣ; ਅੰਡ ਤੋਂ ਮਹਾਂਭੂਮੀ ਤੱਕ, ਹਰ ਇੱਕ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਯਾਨ੍ਤਮਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਤੁ ਹ੍ਯਮਰੇਸ਼ਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਅਂਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤੈਸ੍ਸਮਂਤਾਤ੍ਸਂਤਤਂ ਤਤਮ੍
ਮਾਇਆ ਤੱਕ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਖੇਤਰ, ਅਮਰ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖਰੀ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਹਾਮਾਯਾਵਸਾਨਾ ਦ੍ਯੌਰ੍ਵਾਯ੍ਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਭੁਵਨਾਧਿਪੈਃ ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ਤੈਰਧ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਵਰ੍ਤਿਭਿਸ੍ਸਮਧਿष੍ਠਿਤਾਃ
ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਆਦਿ ਭੂਵਨ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਅਧਾਰ ਰਹਿਤ ਅੰਤ ਤੇ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਤੇ ਹਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦਿਵਿषਦਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਸਦਸ੍ਤਥਾ ਪृਥਿਵੀਪਦ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਦੇਵਾ ਦੇਵਵ੍ਰਤੈਃ ਸ੍ਤੁਤਾ
ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਮਲੈਰਾਮੈਃ ਪਕ੍ਵੈਰੇਵ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ਨਿਦਾਨਭੂਤੈਸ੍ਸਂਸਾਰਰੋਗਃ ਪੁਂਸਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਮਲਾਂ — ਕੱਚੇ ਤੇ ਪੱਕੇ — ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਰੋਗਸ੍ਯ ਭੈषਜ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨਮੇਵ ਨ ਚਾਪਰਮ੍ ਭਿषਗਾਜ੍ਞਾਪਕਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਸ਼੍ਸ਼ਿਵਃ ਪਰਮਕਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੰਭੂ, ਸ਼ਿਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ, ਦਵਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਦੁਃਖੇਨਾ ऽਪਿ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ऽਸੌ ਪਸ਼ੂਨ੍ਮੋਚਯਿਤੁਂ ਸ਼ਿਵਃ ਕਥਂ ਦੁਃਖਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਦੁਃਖਮੇਵ ਹਿ ਸਰ੍ਵੋ ऽਪਿ ਸਂਸਾਰ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ਕਥਂ ਦੁਃਖਮਦੁਃਖਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਹ੍ਯਵਿਪਰ੍ਯਯਃ
ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੜਾ ਸੁਭਾਵ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ।
ਨ ਹਿ ਰੋਗੀ ਹ੍ਯਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਿषਗ੍ਭੈषਜ੍ਯਕਾਰਣਾਤ੍ ਰੋਗਾਰ੍ਤਂ ਤੁ ਭਿषਗ੍ਰੋਗਾਦ੍ਭੈषਜੈਸ੍ਸੁਖਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍
ਰੋਗੀ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਵੈਦ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸਿਹਤਮੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਵੈਦ ਦਵਾਈ ਦੇ ਕੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਵਭਾਵਮਲਿਨਾਨ੍ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਦੁਃਖਿਨਃ ਪਸ਼ੂਨ੍ ਸ੍ਵਾਜ੍ਞੌषਧਵਿਧਾਨੇਨ ਦੁਃਖਾਨ੍ਮੋਚਯਤੇ ਸ਼ਿਵਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪਣੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਪਚਾਰ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਮਲੀਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।