ਪਤਿਰਾਜ੍ਞਾਪਕਃ ਸਰ੍ਵਮਨੁਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ਤਦਰ੍ਥਮਰ੍ਥਸ੍ਵੀਕਾਰੇ ਪਰਤਂਤ੍ਰਃ ਕਥਂ ਸ਼ਿਵਃ
ਮਾਲਕ, ਜੋ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ 'ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ?
ਅਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯਨਪੇਕ੍ਸ਼ੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਹਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦਨੁਗ੍ਰਹਃ ਅਤਃ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਨਨਪੇਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ 'ਸਵਤੰਤਰਤਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਪੁਨਰਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਪਰਤਂਤ੍ਰਂ ਤਦਿष੍ਯਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹਾਦृਤੇ ਤਸ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤ੍ਯੋਰਨਨ੍ਵਯਾਤ੍
ਪਰ ਜੇ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ।
ਮੂਰ੍ਤਾਤ੍ਮਨੋ ऽਪ੍ਯਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਸ਼ਿਵਾਜ੍ਞਾਨਨਿਵਰ੍ਤਨਾਤ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਸ਼ਮ੍ਭੋਰ੍ਨ ਕਿਂਚਿਦਿਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਕਿਰਪਾ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯੇਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ ऽਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਸਕਲੇਨਾਪਿ ਨਿष੍ਕਲਃ ਸ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ੈਵਮੂਰ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯੁਪਚਰ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੈਵ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਹ੍ਯਸੌ ਨਿष੍ਕਲਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਿਵਃ ਪਰਮਕਾਰਣਮ੍ ਸਾਕਾਰੇਣਾਨੁਭਾਵੇਨ ਕੇਨਾਪ੍ਯਨੁਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਪ੍ਰਮਾਣਗਮ੍ਯਤਾਮਾਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੋਪਪਾਦਕਮ੍ ਨ ਤਾਵਤਾਤ੍ਰੋਪੇਕ੍ਸ਼ਾਧੀਰੁਪਲਕ੍ਸ਼ਣਮਂਤਰਾ
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਉਪੇਖਾ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੋਪਮੋਲ੍ਵਣਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮੂਰ੍ਤਿਰੇਵ ਹਿ ਕਾਚਨ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਪਰਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰੂਪ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਰੂਪ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।
ਯਥਾ ਕਾष੍ਠੇष੍ਵਨਾਰੂਢੋ ਨ ਵਹ੍ਨਿਰੁਪਲਭ੍ਯਤੇ ਏਵਂ ਸ਼ਿਵੋ ऽਪਿ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯਨਾਰੂਢ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਦਿੱਸਦੀ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਰੂਪ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਹੈ।
ਯਥਾਗ੍ਨਿਮਾਨਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਜ੍ਵਲਤ੍ਕਾष੍ਠਾਦृਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਨਾਗ੍ਨਿਰਾਨੀਯਤੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ਪੂਜ੍ਯੋ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਸ਼ਿਵਃ
ਜਿਵੇਂ 'ਅੱਗ ਲਿਆਓ' ਕਹਿਣ ਤੇ ਅੱਗ ਸਿਰਫ਼ ਜਲਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਤ ਏਵ ਹਿ ਪੂਜਾਦੌ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਪਰਿਕਲ੍ਪਨਮ੍ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਕृਤਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਿਵ ਏਵ ਕृਤਂ ਯਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਰੂਪ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਿਂਗਾਦਾਵਪਿ ਤਤ੍ਕृਤ੍ਯਮਰ੍ਚਾਯਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਤਤ੍ਤਨ੍ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਭਾਵੇਨ ਸ਼ਿਵੋ ऽਸ੍ਮਾਭਿਰੁਪਾਸ੍ਯਤੇ
ਲਿੰਗ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉਸ ਰੂਪ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਜਦੇ ਹਾਂ।
ਯਥਾਨੁਗृਹ੍ਯਤੇ ਸੋ ऽਪਿ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਪਾਰਮੇष੍ਠਿਨਾ ਤਥਾ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿष੍ਠੇਨ ਸ਼ਿਵੇਨ ਪਸ਼ਵੋ ਵਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰੂਪ ਦੀ ਮੂਲਤਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਲੋਂ ਪਿਆਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਜੀਵ ਵੀ ਰੂਪ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਵਲੋਂ ਪਿਆਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਣਾਯੈਵ ਸ਼ਿਵੇਨ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ ਸਦਾਸ਼ਿਵਾਦਯਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ऽਪ੍ਯਧਿष੍ਠਿਤਾਃ
ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸਦਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਸਭ ਰੂਪ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਨਾਮੇਵ ਭੋਗਾਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪੇषੁ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਸੁ ਸ਼ਿਵਾਨ੍ਵਯਃ
ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਭੋਗ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਤੱਤ ਅਤੇ ਅਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।
ਭੋਗਃ ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕਾਤ੍ਮਾ ਸੁਖਦੁਃਖਾਤ੍ਮਕੋ ਮਤਃ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ਿਵੋ ऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤਸ੍ਯ ਭੋਗਃ ਕਿਮਾਤ੍ਮਕਃ
ਭੋਗ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵੋ ऽਨੁਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਨ ਨਿਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਕਿਂਚਨ ਨਿਗृਹ੍ਣਤਾਂ ਤੁ ਯੇ ਦੋषਾਸ਼੍ਸ਼ਿਵੇ ਤੇषਾਮਸਂਭਵਾਤ੍
ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਵੀ ਰੋਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਯੇ ਪੁਨਰ੍ਨਿਗ੍ਰਹਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿषੁ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ਤੇ ऽਪਿ ਲੋਕਹਿਤਾਯੈਵ ਕृਤਾਃ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਮੂਰ੍ਤਿਨਾ
ਜੋ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸ੍ਰੀਕੰਠ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਯਾਧਿਪਤ੍ਯਂ ਹਿ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਸ੍ਯ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਾਖ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਵੋ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਕ੍ਰੀਡਤੀਮਧਿਤਿष੍ਠਤਿ
ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਸ੍ਰੀਕੰਠ ਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਸ਼ਿਵ ਸ੍ਰੀਕੰਠ ਨਾਮ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਦੋषਾ ਏਵ ਦੇਵਾਦ੍ਯਾ ਨਿਗृਹੀਤਾ ਯਥੋਦਿਤਮ੍ ਤਤਸ੍ਤੇਪਿ ਵਿਪਾਪ੍ਮਾਨਃ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗਤਜ੍ਵਰਾਃ
ਦੇਵ ਆਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਗ੍ਰਹੋ ऽਪਿ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਵਿਦੁषਾਂ ਨ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਃ ਅਤ ਏਵ ਹਿ ਦਣ੍ਡ੍ਯੇषੁ ਦਣ੍ਡੋ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ
ਰੋਕਣਾ ਆਪਣੀ ਮੂਲਤਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣਾ ਸਾਰਥਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰੀਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵੇਨ ਕਾਰ੍ਯਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ ਨ ਸ ਚੇਦੀਸ਼ਤਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਜ੍ਜਗਤਃ ਕਥਮੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਜੋਂ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਹੈ—ਜੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ 'ਤੇ ਸਰਦਾਰੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਈਸ਼ੇਚ੍ਛਾ ਚ ਵਿਧਾਤृਤ੍ਵਂ ਵਿਧੇਰਾਜ੍ਞਾਪਨਂ ਪਰਮ੍ ਆਜ੍ਞਾਵਸ਼੍ਯਮਿਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸ਼ਾਸਨਮ੍
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਤਾਕਤ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਕਮ ਕਰਦਾ ਹੈ: 'ਇਹ ਕਰੋ, ਇਹ ਨਾ ਕਰੋ'—ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ।
ਤਚ੍ਛਾਸਨਾਨੁਵਰ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਸਾਧੁਭਾਵਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਵਿਪਰੀਤਸਮਾਧੋਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤੁ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਸ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣਾ ਨੇਕੀ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਉਲਟ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਨੇਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਹਰ ਵਿਵਹਾਰ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਾਧੁ ਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਚੇਦ੍ਵਿਨਿਵਰ੍ਤ੍ਯਮਸਾਧੁ ਯਤ੍ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਚ ਸਾਮਾਦੇਰਂਤੇ ਦਣ੍ਡੋ ਹਿ ਸਾਧਨਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਚੰਗਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮਝਾਉਣ ਨਾਲ ਨਾਹ ਸੁਧਰੇ, ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਹੀ ਢੰਗ ਹੈ।
ਹਿਤਾਰ੍ਥਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੇਦਂ ਦਣ੍ਡਾਨ੍ਤਮਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍ ਅਤੋ ਯਦ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਤਦਹਿਤਂ ਸਂਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਬਣੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿਤੇ ਸਦਾ ਨਿषਣ੍ਣਾਨਾਮੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਸ ਕਥਂ ਦੁष੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਰਸਤਾਮੇਵ ਨਿਗ੍ਰਹਾਤ੍
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹਨ। ਫਿਰ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਉਹ ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਹੀ ਰੋਕਦੇ ਹਨ?
ਅਯੁਕ੍ਤਕਾਰਿਣੋ ਲੋਕੇ ਗਰ੍ਹਣੀਯਾਵਿਵੇਕਿਤਾ ਯਦੁਦ੍ਵੇਜਯਤੇ ਲੋਕਨ੍ਤਦਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਗਲਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ; ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਗਲਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੋ ऽਪਿ ਨਿਗ੍ਰਹੋ ਲੋਕੇ ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਵੇषਪੂਰ੍ਵਕਃ ਨ ਹਿ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਪਿਤਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਯੋ ਨਿਗृਹ੍ਯਾਤਿ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਨਫ਼ਰਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਤੇ ਸਿੱਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਮਾਧ੍ਯਸ੍ਥੇਨਾਪਿ ਨਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਨ੍ਯੋ ਨਿਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਮਾਰ੍ਗਤਃ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਨ੍ਨੈਰ੍ਘृਣ੍ਯਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੋ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮੇਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਠੋਰਤਾ ਆ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।