ਪੌਰਾਣਿਕਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਨਿ ਸ਼ਿਵਾਗਮੇ ਸਾਂਖ੍ਯਯੋਗਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਪਿ ਚ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਹੋਰ ਭੁਵਨ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣਯੋਗ ਹਨ; ਤੇ ਕੁਝ ਤੱਤ ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਤਤੋਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ ਕਲਾਭਿਸ੍ਤਾਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਯਥਾਤਥਮ੍
ਹੋਰ ਤੱਤ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਲਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਤੱਤ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਰਾਦੌ ਪਞ੍ਚਧਾ ਪਰਿਣਾਮਤਃ ਕਲਾਸ਼੍ਚ ਤਾ ਨਿਵृਤ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਆਦਿਕ ਕਲਾਵਾਂ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਆਪਕ ਹਨ।
ਵ੍ਯਾਪਿਕਾਤਃ ਪਰਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਵਿਭਕ੍ਤਾ षਡਧ੍ਵਨਾਮ੍ ਪਰਪ੍ਰਕृਤਿਭਾਵਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਛਿਵਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਛੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅਸਤੀਤਵ ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਚ ਪृਥਿਵ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵਤਤ੍ਤ੍ਵਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮੇਕੇਨ ਤੇਨੈਵ ਮृਦਾ ਕੁਂਭਾਦਿਕਂ ਯਥਾ
ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੱਕ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਘੜਾ ਆਦਿਕ।
ਸ਼ੈਵਂ ਤਤ੍ਪਰਮਂ ਧਾਮ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ षਡ੍ਭਿਰਧ੍ਵਭਿਃ ਵ੍ਯਾਪਿਕਾ ऽਵ੍ਯਾਪਿਕਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪਞ੍ਚਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਸ਼ੋਧਨਾਤ੍
ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਥਾਨ, ਜੋ ਛੇ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਗੈਰ-ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਨਿਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਰੁਦ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਿਰਣ੍ਡਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਯਾ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਯਾਵਦਵ੍ਯਕ੍ਤਗੋਚਰਮ੍
ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤੋਂ ਰੁਦਰ ਤੱਕ, ਅੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਸਥਿਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੱਕ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਰਾਹੀਂ।
ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਮਧ੍ਯੇ ਯਾਵਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਾਵਧਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਧ੍ਵਾਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਤੀਤਯਾ
ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਦਿਆ ਰਾਹੀਂ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਤੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰਾਹੀਂ; ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਵਿਸ਼ੁੱਧੀ ਸ਼ਾਂਤਿਆਤੀਤਾ ਰਾਹੀਂ।
ਯਾਮਾਹੁਃ ਪਰਮਂ ਵ੍ਯੋਮ ਪਰਪ੍ਰਕृਤਿਯੋਗਤਃ ਏਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਯੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਖਿਲਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ—ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਰ੍ਵਮੇਵੇਦਂ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਖਲੁ ਸਾਧਕੈਃ ਅਧ੍ਵਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਮਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਯਃ ਕਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ
ਉੱਥੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਾਧਕਾਂ ਵਲੋਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਸ ਵਿਪ੍ਰਲਮ੍ਭਕਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਰ੍ਨਾਲਮ੍ਪ੍ਰਾਪਯਿਤੁਂ ਫਲਮ੍ ਵृਥਾ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰਯਾਯੈਵ ਕੇਵਲਮ੍
ਉਹ ਭੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਕ੍ਤਿਪਾਤਸਮਾਯੋਗਾਦृਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਸ੍ਤਦ੍ਵਿਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਤੁਮੇਵਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਸ਼ਕਤੀਪਾਤ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਤੇ ਵਾਧਾ ਜਾਣਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਾਜ੍ਞਾ ਪਰਾ ਸ਼ੈਵੀ ਚਿਦ੍ਰੂਪਾ ਮਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ ਸ਼ਿਵੋ ऽਧਿਤਿष੍ਠਤ੍ਯਖਿਲਂ ਯਯਾ ਕਾਰਣਭੂਤਯਾ
ਉੱਤਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਦਿਲ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਉਸੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਸਬ ਕੁਝ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਤ੍ਮਨੋ ਨੈਵ ਮਾਯੈषਾ ਨ ਵਿਕਾਰੋ ਵਿਚਾਰਤਃ ਨ ਬਂਧੋ ਨਾਪਿ ਮੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਬਂਧਮੁਕ੍ਤਿਵਿਧਾਯਿਨੀ
ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਆਪ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਚਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ, ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਪਰਾਕਾष੍ਟਾ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣੀ ਸਮਾਨਧਰ੍ਮਿਣੀ ਤਸ੍ਯ ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਉਹ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।
ਸ ਤਯੈਵ ਗृਹੀ ਸਾਪਿ ਤੇਨੈਵ ਗृਹਿਣੀ ਸਦਾ ਤਯੋਰਪਤ੍ਯਂ ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਪਰਪ੍ਰਕृਤਿਜਂ ਜਗਤ੍
ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੰਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਕਰ੍ਤਾ ਕਾਰਣਂ ਸੇਤਿ ਤਯੋਰ੍ਭੇਦੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਏਕ ਏਵ ਸ਼ਿਵਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦ੍ਵਿਧਾ ऽਸੌ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਹੀ, ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਭਾਵੇਨ ਤਯੋਰ੍ਭੇਦ ਇਤ੍ਯਪਿ ਕੇਚਨ ਅਪਰੇ ਤੁ ਪਰਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਸਮਵਾਯਿਨੀ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਰ ਤੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਤਮ ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭੇਵ ਭਾਨੋਸ਼੍ਚਿਦ੍ਰੂਪਾ ਭਿਨ੍ਨੈਵੇਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਿਵਃ ਪਰੋ ਹੇਤੁਸ੍ਤਸ੍ਯਾਜ੍ਞਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖਰੀ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਤਯੈਵ ਪ੍ਰੇਰਿਤਾ ਸ਼ੈਵੀ ਮੂਲਪ੍ਰਕृਤਿਰਵ੍ਯਯਾ ਮਹਾਮਾਯਾ ਚ ਮਾਯਾ ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣੇਤਿ ਚ
ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੂਲ ਸਰੂਪ, ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਮਹਾ-ਮਾਇਆ, ਮਾਇਆ ਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਕਾਰ੍ਯਵੇਧੇਨ ਸਾ ਪ੍ਰਸੂਤੇ षਡਧ੍ਵਨਃ ਸ ਵਾਗਰ੍ਥਮਯਸ਼੍ਚਾਧ੍ਵਾ षਡ੍ਵਿਧੋ ਨਿਖਿਲਂ ਜਗਤ੍
ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਛੇ ਰਾਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ, ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯੈਵ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜਾਤਮਸ਼ੇषਤਃ
ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਚਰਿਤਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਗृਹ੍ਯਾਣਿ ਗਹਨਾਨਿ ਚ ਦੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਨਿ ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਮੋਹਯਂਤਿ ਮਨਾਂਸਿ ਨਃ
ਉਹ ਅਜੀਬ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਕਰਤਬ, ਜੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਮਝਣ ਔਖੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਯੋਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਨ ਦੋष ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ ਚਰਿਤੈਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਭਾਵਸ੍ਤਯੋਰਪਿ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਸਲ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਆਮ ਹਾਲਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ऽਪਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਹੇਤਵਃ ਨਿਗ੍ਰਹਾਨੁਗ੍ਰਹੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ, ਰੋਕ ਤੇ ਦਇਆ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ, ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਃ ਪੁਨਰ੍ਨ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਨਿਗ੍ਰਹਾਨੁਗ੍ਰਹਾਸ੍ਪਦਮ੍ ਅਤੋ ऽਨਾਯਤ੍ਤਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯੈਵੇਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਲਈ ਰੋਕ ਜਾਂ ਦਇਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।
ਯਦ੍ਯੇਵਮੀਦृਸ਼ੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਤਤ੍ਤੁ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਸਿਦ੍ਧਂ ਚੈਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤਿਮਤ੍ਤਾਸ੍ਪਦਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਐਸੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨ ਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਘਟਤੇ ਮੂਲਹੇਤੁਨਾ ਮੂਰ੍ਤੇਰਪਿ ਚ ਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਦਹੈਤੁਕੀ
ਪਰ ਜੋ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਪ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਰੂਪ ਖੁਦ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਰਮੋ ਭਾਵੋ ऽਪਰਮਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ ਪਰਮਾਪਰਮੌ ਭਾਵੌ ਕਥਮੇਕਤ੍ਰ ਸਂਗਤੌ
ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ, ਘੱਟ ਹਾਲਤ; ਉੱਚੀ ਤੇ ਘੱਟ ਹਾਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਨਿष੍ਫਲੋ ਹਿ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਸ੍ਯ ਪਰਮਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ਸ ਏਵ ਸਕਲਃ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਹ੍ਯਵਿਪਰ੍ਯਯਃ
ਉੱਚੀ ਸਰੂਪ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਫਲ ਦੇ ਹੈ; ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਸਰੂਪ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ।