ਵਿਦ੍ਯੁਦਾਦਿਮਯਨ੍ਤੇਜੋ ਮਧੁਰਾਦਿਮਯੋ ਰਸਃ ਤੇਜੋਰਸਵਿਭੇਦੈਸ੍ਤੁ ਧृਤਮੇਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍
ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਆਦਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾਸ ਆਦਿਕ। ਤੇਜ ਤੇ ਰਸ ਦੇ ਵੰਡ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੇਰਮृਤਨਿष੍ਪਤ੍ਤਿਰਮृਤੇਨਾਗ੍ਨਿਰੇਧਤੇ ਅਤ ਏਵ ਹਿ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਗ੍ਨੀषੋਮਂ ਜਗਦ੍ਧਿਤਮ੍
ਅੱਗ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਅਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗ-ਸੋਮ ਦਾ ਤੱਤ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਿषੇ ਸਸ੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਵृष੍ਟਿਃ ਸਸ੍ਯਾਭਿਵृਦ੍ਧਯੇ ਵृष੍ਟੇਰੇਵ ਹਵਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨੀषੋਮਧृਤਂ ਜਗਤ੍
ਹਵਨ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮੀਂਹ ਫਸਲ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਲਈ ਹਵਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜ੍ਵਲਤ੍ਯੇष ਯਾਵਤ੍ਸੌਮ੍ਯਂ ਪਰਾਮृਤਮ੍ ਯਾਵਦਗ੍ਨ੍ਯਾਸ੍ਪਦਂ ਸੌਮ੍ਯਮਮृਤਂ ਚ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਧਃ
ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਅਮਰ ਰਸ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਅੱਗ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਓਥੋਂ ਤੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਅਮਰ ਰਸ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਅਤ ਏਵ ਹਿ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰਧਸ੍ਤਾਚ੍ਛਕ੍ਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਤਃ ਯਾਵਦਾਦਹਨਂ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚਾਪ੍ਲਾਵਨਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇਠਾਂ ਕਾਲ ਅੱਗ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਉੱਤੇ ਸਾੜਨ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਧਾਰਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਧृਤਃ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰਯਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਃ ਤਥੈਵ ਨਿਮ੍ਨਗਃ ਸੋਮਸ਼੍ਸ਼ਿਵਸ਼ਕ੍ਤਿਪਦਾਸ੍ਪਦਃ
ਇਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਾਲ ਅੱਗ ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇੰਝ ਹੀ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦਾ ਸੋਮ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਧਃ ਸ਼ਿਵਃ ਤਦਿਤ੍ਥਂ ਸ਼ਿਵਸ਼ਕ੍ਤਿਭ੍ਯਾਨ੍ਨਾਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਹ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਹਨ, ਹੇਠਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਕਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਹੇਠਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇ।
ਅਸਕृਚ੍ਚਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਗ੍ਧਂ ਜਗਦ੍ਯਦ੍ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ਕृਤਮ੍ ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਵੀਰ੍ਯਮਿਦਂ ਚਾਹੁਸ੍ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਭਸ੍ਮ ਯਤ੍ਤਤਃ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇੰਨੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾੜ ਕੇ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਉਹ ਰਾਖ ਹੀ ਹੈ।
ਯਸ਼੍ਚੇਤ੍ਥਂ ਭਸ੍ਮਸਦ੍ਭਾਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਤਿ ਚ ਭਸ੍ਮਨਾ ਅਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਬਦ੍ਧਃ ਪਾਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, 'ਅੱਗ' ਆਦਿ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਤੁ ਯਦ੍ਭਸ੍ਮ ਸੋਮੇਨਾਪ੍ਲਾਵਿਤਮ੍ਪੁਨਃ ਅਯੋਗਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕृਤੇਰਧਿਕਾਰਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਰਾਖ ਨੂੰ ਸੋਮ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੋਗਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤੁ ਤਦ੍ਭਸ੍ਮ ਪ੍ਲਾਵ੍ਯਮਾਨਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਸ਼ਾਕ੍ਤੇਨਾਮृਤਵਰ੍षੇਣ ਚਾਧਿਕਾਰਾਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍
ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਖ ਜੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਖ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਂਜਯਾਯੇਤ੍ਥਮਮृਤਪ੍ਲਾਵਨਂ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਮृਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਲਬ੍ਧਂ ਯੇਨ ਕੁਤੋ ਮृਤਿਃ
ਇਸ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਯੋ ਵੇਦ ਦਹਨਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਪ੍ਲਾਵਨਂ ਚ ਯਥੋਦਿਤਮ੍ ਅਗ੍ਨੀषੋਮਪਦਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਨ ਸ ਭੂਯੋ ऽਭਿਜਾਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਗੁਪਤ ਸਾੜਨ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਸ਼ਿਵਾਗ੍ਨਿਨਾ ਤਨੁਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸੌਮ੍ਯਾ ਮृਤੇਨ ਯਃ ਪ੍ਲਾਵਯੇਦ੍ਯੋਗਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸੋ ऽਮृਤਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਸਾੜ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਜੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹृਦਿ ਕृਤ੍ਵੇਮਮਰ੍ਥਂ ਵੈ ਦੇਵੇਨ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ਅਗ੍ਨੀषੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਜਗਦਿਤ੍ਯਨੁਰੂਪਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਭਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਵੇਦਯਾਮਿ ਜਗਤੋ ਵਾਗਰ੍ਥਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕृਤਂ ਯਥਾ षਡਧ੍ਵਵੇਦਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਮਾਸਾਨ੍ਨ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬੋਲ ਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਛੇ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੋ ਨਾਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਿਰਰ੍ਥਕਃ ਤਤੋ ਹਿ ਸਮਯੇ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਸਰ੍ਵਸ੍ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਬੋਧਕਃ
ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਅਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਵਾਜ਼ ਬਿਨਾ ਅਰਥ ਦੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਹਰ ਅਵਾਜ਼ ਸਾਰੇ ਅਰਥ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਿਣਾਮੋ ऽਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਭਾਵਨਾ ਤਾਮਾਹੁਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੀਂ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਸ਼ਿਵਯੋਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੋਃ
ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਰੂਪ ਤੇ ਦੂਜਾ ਅਰਥ ਰੂਪ। ਇਹੀ ਮਹਾਦੇਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮੂਲ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਮਿਕਾ ਵਿਭੂਤਿਰ੍ਯਾ ਸਾ ਤ੍ਰਿਧਾ ਕਥ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ ਸ੍ਥੂਲਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਪਰਾ ਚੇਤਿ ਸ੍ਥੂਲਾ ਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਗੋਚਰਾ
ਜੋ ਤਾਕਤ ਅਵਾਜ਼ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ: ਮੋਟੀ, ਸੁੱਖਮ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ। ਮੋਟੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਕੰਨ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਚਿਂਤਯਾ ਰਹਿਤਾ ਪਰਾ ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਾ ਪਰਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਸ਼ਿਵਤਤ੍ਤ੍ਵਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾ
ਸੁੱਖਮ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸੋਚ ਵਿਚ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਤਾਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਾਯੋਗਾਦਿਚ੍ਛੋਪੋਦ੍ਬਲਿਕਾ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮष੍ਟ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਤ੍ਤ੍ਵਸਮਾਖ੍ਯਯਾ
ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਮਜਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਭ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਇਹ ਤਾਕਤ ਦੇ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਕਾਰ੍ਯਜਾਤਸ੍ਯ ਮੂਲਪ੍ਰਕृਤਿਤਾਂ ਗਤਾ ਸੈਵ ਕੁਣ੍ਡਲਿਨੀ ਮਾਯਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਧ੍ਵਪਰਮਾ ਸਤੀ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਕੁਦਰਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁੰਡਲਿਨੀ, ਮਾਇਆ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਹ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸਾ ਵਿਭਾਗਸ੍ਵਰੂਪੈਵ षਡਧ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਵਿਜृਂਭਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਬ੍ਦਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ऽਧ੍ਵਾਨਸ੍ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਾਃ ਸਮੀਰਿਤਾਃ
ਇਹ ਵੰਡ ਵਾਲੀ ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਛੇ ਰਾਹਾਂ ਵਜੋਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਅਰਥ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਵੈ ਪੁਂਸਾਂ ਨੈਜਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਨੁਰੂਪਤਃ ਲਯਭੋਗਾਧਿਕਾਰਾਸ੍ਸ੍ਯੁਸ੍ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਭਾਗਤਃ
ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੂਹ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਲੀਨ ਹੋਣ ਜਾਂ ਭੋਗਣ ਦਾ ਹੱਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਕਲਾਭਿਸ੍ਤਾਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਯਥਾਤਥਮ੍ ਪਰਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਰਾਦੌ ਪਞ੍ਚਧਾ ਪਰਿਣਾਮਤਃ
ਕਲਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਤੱਤ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਲਾਸ਼੍ਚ ਤਾ ਨਿਵृਤ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ਮਂਤ੍ਰਾਧ੍ਵਾ ਚ ਪਦਾਧ੍ਵਾ ਚ ਵਰ੍ਣਾਧ੍ਵਾ ਚੇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਤਃ
ਉਹ ਕਲਾਵਾਂ, ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਆਦਿਕ, ਪੂਰੀਆਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਹ, ਪਦਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਤੇ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੁਵਨਾਧ੍ਵਾ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਧ੍ਵਾ ਕਲਾਧ੍ਵਾ ਚਾਰ੍ਥਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕਤੋਚ੍ਯਤੇ
ਭੁਵਨ, ਤੱਤ ਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਰਾਹ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਇੱਥੇ, ਸਭ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਂਤ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪਦੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਵਾਕ੍ਯਭਾਵਾਤ੍ਪਦਾਨਿ ਚ ਵਰ੍ਣੈਰ੍ਵਰ੍ਣਸਮੂਹਂ ਹਿ ਪਦਮਾਹੁਰ੍ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ
ਮੰਤਰ ਸਾਰੇ ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਕ ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਪਦ ਵਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਪਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤੁ ਭੁਵਨੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਤੇषੂਪਲਂਭਨਾਤ੍ ਭੁਵਨਾਨ੍ਯਪਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵੌਘੈਰੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾਂਤਰ੍ਬਹਿष੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਵਰਣ ਭੁਵਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਭੁਵਨ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਫੈਲਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਨਿ ਕਾਰਣੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੈਰਾਰਬ੍ਧਤ੍ਵਾਦਨੇਕਸ਼ਃ ਅਂਤਰਾਦੁਤ੍ਥਿਤਾਨੀਹ ਭੁਵਨਾਨਿ ਤੁ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਉਹ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਨ ਤੱਤਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਭੁਵਨ ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।