ਸ਼ृਂਗਾਰਭਾਵਸਾਰਾਣਾਂ ਜਨ੍ਮਭੂਮਿਰਕृਤ੍ਰਿਮਾ ਸ੍ਵਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਲਲਿਤਨ੍ਤਥ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਮਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮਿਤੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੱਤ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਹਸ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਲਜ੍ਜਯਾ ਨ ਕਿਮਪ੍ਯੂਚੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਵਰ੍ਣਨਾਤ੍ਪਰਮ੍ ਤਦੇਵ ਵਰ੍ਣਯਾਮ੍ਯਦ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਦੇਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਣਨਮ੍
ਲਾਜ ਕਰਕੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨੇ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਰਣਨ।
ਕਿਂ ਦੇਵੇਨ ਨ ਸਾ ਦृष੍ਟਾ ਯਾ ਸृष੍ਟਾ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਮਯਾ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਕਨ੍ਯਕਾ ਲੋਕੇ ਨ ਭੂਤਾ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਕੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ? ਅਜਿਹੀ ਕੁੜੀ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ, ਨਾ ਅਗੇ ਹੋਵੇਗੀ।
ਤਸ੍ਯਾ ਵੀਰ੍ਯਂ ਬਲਂ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਨਿਲਯਂ ਵਿਜਯਂ ਤਥਾ ਸ਼ੁਂਭਸ੍ਯ ਚ ਨਿਸ਼ੁਂਭਸ੍ਯ ਮਾਰਣੇ ਚ ਰਣੇ ਤਯੋਃ
ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਬਲ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ 'ਚ ਵੱਸਣਾ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ ਜੰਗ 'ਚ ਮਾਰਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਹੀ ਵੱਸ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਫਲਦਾਨਂ ਚ ਲੋਕਾਯ ਭਜਤੇ ਸਦਾ ਲੋਕਾਨਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਿष੍ਯਤਿ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਣ ਜੋਗ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰੇਗਾ।
ਇਤਿ ਸਂਭਾषਮਾਣਾਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਏਵਾਜ੍ਞਯਾ ਤਦਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਸਖ੍ਯਾ ਸਮਾਨੀਯ ਪੁਰੋ ऽਵਸ੍ਥਾਪਿਤਸ੍ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਨੇ ਬਾਘ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਹ ਪੁਨਰ੍ਦੇਵੀ ਦੇਵਾਨੀਤਮੁਪਾਯਤਮ੍ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯ ਨ ਚਾਨੇਨ ਸਦृਸ਼ੋ ਮਦੁਪਾਸਕਃ
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: 'ਇਹ ਬਾਘ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੇਖ, ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ।'
ਅਨੇਨ ਦੁष੍ਟਸਂਘੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਮਤ੍ਤਪੋਵਨਮ੍ ਅਤੀਵ ਮਮ ਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਰਬ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਇਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਤਪੋਵਨ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਭਗਤ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ 'ਚ ਨਿਡਰ ਹੈ।
ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਂ ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਾਰ੍ਥਂ ਸਮਾਗਤਃ ਯਦਿ ਪ੍ਰੀਤਿਰਭੂਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਪਰਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਕਰੋषਿ ਮੇ
ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋਹਬਤ ਵਿਖਾ।
ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤਃਪੁਰਦ੍ਵਾਰਿ ਨਿਯੋਗਾਨ੍ਨਨ੍ਦਿਨਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਰਕ੍ਸ਼ਿਭਿਸ੍ਸਹ ਤਚ੍ਚਿਹ੍ਨੈਰ੍ਵਰ੍ਤਤਾਮਯਮੀਸ਼੍ਵਰ
ਨੰਦਿਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਰੱਖਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਮਧੁਰਂ ਪ੍ਰਣਯੋਦਰ੍ਕਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਭਂ ਵਚਃ ਪ੍ਰੀਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯਾਹ ਤਂ ਦੇਵਸ੍ਸ ਚਾਦृਸ਼੍ਯਤ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ, ਸ਼ੁਭ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ,' ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਦਰਸਨ ਦਿੱਤਾ।
ਬਿਭ੍ਰਦ੍ਵੇਤ੍ਰਲਤਾਂ ਹੈਮੀਂ ਰਤ੍ਨਚਿਤ੍ਰਂ ਚ ਕਂਚੁਕਮ੍ ਛੁਰਿਕਾਮੁਰਗਪ੍ਰਖ੍ਯਾਂ ਗਣੇਸ਼ੋ ਰਕ੍ਸ਼ਵੇषਧृਕ੍
ਗਣੇਸ਼, ਰੱਖਿਆ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਾਠੀ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਕੰਜੂਕ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵਰਗੀ ਛੁਰੀ ਫੜ ਕੇ ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸੋਮੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਨਨ੍ਦੀ ਚਾਨੇਨ ਨਨ੍ਦਿਤਃ ਸੋਮਨਨ੍ਦੀਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇष ਸਮਾਖ੍ਯਯਾ
ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੋਮ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਉਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੋਮਨੰਦੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਇਤ੍ਥਂ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਵਸ਼੍ਚਰ੍ਧੇਨ੍ਦੁਭੂषਣਃ ਭੂषਯਾਮਾਸ ਤਨ੍ਦਿਵ੍ਯੈਰ੍ਭੂषਣੈ ਰਤ੍ਨਭੂषਿਤੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ।
ਤਤਸ੍ਸ ਗੌਰੀਂ ਗਿਰਿਸ਼ੋ ਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰਜਾਂ ਸਗੌਰਵਾਂ ਸਰ੍ਵਮਨੋਹਰਾਂ ਹਰਃ ਪਰ੍ਯਂਕਮਾਰੋਪ੍ਯ ਵਰਾਂਗਭੂषਣੈਰ੍ਵਿਭੂषਯਾਮਾਸ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕਭੂषਣਃ
ਫਿਰ ਹਰਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਗੌਰੀ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ।
ਦੇਵੀਂ ਸਮਾਦਧਾਨੇਨ ਦੇਵੇਨੇਦਂ ਕਿਮੀਰਿਤਮ੍ ਅਗ੍ਨਿषੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਾਗਰ੍ਥਾਤ੍ਮਕਮਿਤ੍ਯਪਿ
ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਆਖਿਆ ਗਿਆ: 'ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਬੋਲ ਤੇ ਅਰਥ ਰੂਪ ਹੈ।'
ਆਜ੍ਞੈਕਸਾਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਾਜ੍ਞਾ ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਚੋਦਿਤਮ੍ ਤਦਿਦਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮੋ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ
'ਸੱਚਾ ਰਾਜ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਹ ਹੁਕਮ ਹੈਂ,' ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਅਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਰੌਦ੍ਰੀ ਘੋਰਾ ਯਾ ਤੈਜਸੀ ਤਨੁਃ ਸੋਮਃ ਸ਼ਾਕ੍ਤੋ ऽਮृਤਮਯਃ ਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਰੀ ਤਨੁਃ
ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੌਦਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅੱਗੀ ਰੂਪ ਹੈ; ਸੋਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਅਮਰਤਾ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਹੈ।
ਅਮृਤਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਸਾ ਤੇਜੋ ਵਿਦ੍ਯਾ ਕਲਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਭੂਤਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਤ ਏਵ ਰਸਤੇਜਸੀ
ਜੋ ਅਮਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਲਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ — ਰਸ ਤੇ ਤੇਜ — ਵਿਆਪਕ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਤੇਜਸੋ ਵृਤ੍ਤਿਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਚਾਨਲਾਤ੍ਮਿਕਾ ਤਥੈਵ ਰਸਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸੋਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਜਲਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਤੇਜ ਦੀ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ: ਇੱਕ ਸੂਰਜੀ, ਅੱਗ ਵਾਲੀ; ਤੇ ਰਸ ਦੀ ਵੀ ਦੋ ਚਾਲਾਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਲੀ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ।
ਵਿਦ੍ਯੁਦਾਦਿਮਯਨ੍ਤੇਜੋ ਮਧੁਰਾਦਿਮਯੋ ਰਸਃ ਤੇਜੋਰਸਵਿਭੇਦੈਸ੍ਤੁ ਧृਤਮੇਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍
ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਆਦਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾਸ ਆਦਿਕ। ਤੇਜ ਤੇ ਰਸ ਦੇ ਵੰਡ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੇਰਮृਤਨਿष੍ਪਤ੍ਤਿਰਮृਤੇਨਾਗ੍ਨਿਰੇਧਤੇ ਅਤ ਏਵ ਹਿ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਗ੍ਨੀषੋਮਂ ਜਗਦ੍ਧਿਤਮ੍
ਅੱਗ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਅਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗ-ਸੋਮ ਦਾ ਤੱਤ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਿषੇ ਸਸ੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਵृष੍ਟਿਃ ਸਸ੍ਯਾਭਿਵृਦ੍ਧਯੇ ਵृष੍ਟੇਰੇਵ ਹਵਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨੀषੋਮਧृਤਂ ਜਗਤ੍
ਹਵਨ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮੀਂਹ ਫਸਲ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਲਈ ਹਵਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜ੍ਵਲਤ੍ਯੇष ਯਾਵਤ੍ਸੌਮ੍ਯਂ ਪਰਾਮृਤਮ੍ ਯਾਵਦਗ੍ਨ੍ਯਾਸ੍ਪਦਂ ਸੌਮ੍ਯਮਮृਤਂ ਚ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਧਃ
ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਅਮਰ ਰਸ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਅੱਗ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਓਥੋਂ ਤੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਅਮਰ ਰਸ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਅਤ ਏਵ ਹਿ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰਧਸ੍ਤਾਚ੍ਛਕ੍ਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਤਃ ਯਾਵਦਾਦਹਨਂ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚਾਪ੍ਲਾਵਨਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇਠਾਂ ਕਾਲ ਅੱਗ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਉੱਤੇ ਸਾੜਨ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਧਾਰਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਧृਤਃ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰਯਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਃ ਤਥੈਵ ਨਿਮ੍ਨਗਃ ਸੋਮਸ਼੍ਸ਼ਿਵਸ਼ਕ੍ਤਿਪਦਾਸ੍ਪਦਃ
ਇਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਾਲ ਅੱਗ ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇੰਝ ਹੀ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦਾ ਸੋਮ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਧਃ ਸ਼ਿਵਃ ਤਦਿਤ੍ਥਂ ਸ਼ਿਵਸ਼ਕ੍ਤਿਭ੍ਯਾਨ੍ਨਾਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਹ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਹਨ, ਹੇਠਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਕਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਹੇਠਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇ।
ਅਸਕृਚ੍ਚਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਗ੍ਧਂ ਜਗਦ੍ਯਦ੍ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ਕृਤਮ੍ ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਵੀਰ੍ਯਮਿਦਂ ਚਾਹੁਸ੍ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਭਸ੍ਮ ਯਤ੍ਤਤਃ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇੰਨੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾੜ ਕੇ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਉਹ ਰਾਖ ਹੀ ਹੈ।
ਯਸ਼੍ਚੇਤ੍ਥਂ ਭਸ੍ਮਸਦ੍ਭਾਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਤਿ ਚ ਭਸ੍ਮਨਾ ਅਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਬਦ੍ਧਃ ਪਾਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, 'ਅੱਗ' ਆਦਿ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਤੁ ਯਦ੍ਭਸ੍ਮ ਸੋਮੇਨਾਪ੍ਲਾਵਿਤਮ੍ਪੁਨਃ ਅਯੋਗਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕृਤੇਰਧਿਕਾਰਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਰਾਖ ਨੂੰ ਸੋਮ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।