ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਗਦ੍ਧਿਤਾਯ ਚਰਤੋਃ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਧृਤਸ਼ਰੀਰਯੋਃ ਆਵਯੋਰ੍ਵਿਪ੍ਰਯੋਗੇ ਹਿ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰਾਲਮ੍ਬਨਂ ਜਗਤ੍

ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਈਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਹਾਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।

ਅਸ੍ਤਿ ਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ਵਾਗਰ੍ਥਮਿਵ ਮੇ ਵੈਤਜ੍ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਂਗਮਮ੍

ਇਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੋਲ ਤੇ ਅਰਥ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਅਟੁੱਟ ਹੈ।

ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਵਾਗਮृਤਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦਹਮਰ੍ਥਾਮृਤਂ ਪਰਮ੍ ਦ੍ਵਯਮਪ੍ਯਮृਤਂ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਯੁਕ੍ਤਮੁਪਪਦ੍ਯਤੇ

ਤੂੰ ਸਿੱਧਾ ਬੋਲੀ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਅਰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ। ਦੋਵੇਂ ਅਮਰ ਹਨ, ਫਿਰ ਸਾਡੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਵਿਦ੍ਯਾਪ੍ਰਤ੍ਯਾਯਿਕਾ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਵੇਦ੍ਯੋ ऽਹਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਤ੍ਤਵ ਵਿਦ੍ਯਾਵੇਦ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋਰੇਵ ਵਿਸ਼੍ਲੇषਃ ਕਥਮਾਵਯੋਃ

ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਸਾਡਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸृਜਾਮੀਦਂ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਤਿਸृਜਾਮਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਜ੍ਞੈਕਲਭ੍ਯਤ੍ਵਾਦਾਜ੍ਞਾਤ੍ਵਂ ਹਿ ਗਰੀਯਸੀ

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਨਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਮੁੜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਕਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਆਜ੍ਞੈਕਸਾਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਾਤਂਤ੍ਰ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਆਜ੍ਞਯਾ ਵਿਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਮਮ ਕੀਦृਸ਼ਮ੍

ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਸਿਰਫ਼ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਰਹੇਗੀ?

ਨ ਕਦਾਚਿਦਵਸ੍ਥਾਨਮਾਵਯੋਰ੍ਵਿਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਯੋਃ ਦੇਵਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਲੀਲੋਕ੍ਤਿਂ ਕृਤਵਾਨਹਮ੍

ਸਾਡੀ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਤ੍ਵਯਾਪ੍ਯਵਿਦਿਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਥਂ ਕੁਪਿਤਵਤ੍ਯਸਿ ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥੇ ਕੋਪੋ ਮਯ੍ਯਪਿ ਤੇ ਕृਤਃ

ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਕਿਉਂ ਆਈ? ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਤੇਰਾ ਗੁੱਸਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਆਇਆ।

ਯਦਨਰ੍ਥਾਯ ਭੂਤਾਨਾਂ ਨ ਤਦਸ੍ਤਿ ਖਲੁ ਤ੍ਵਯਿ ਇਤਿ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦੀਸ਼੍ਵਰੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੇ

ਜੋ ਕੁਝ ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਥੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੰਵਦਾ, ਤੂੰ ਆਪ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਹੈਂ।

ਸ਼ृਂਗਾਰਭਾਵਸਾਰਾਣਾਂ ਜਨ੍ਮਭੂਮਿਰਕृਤ੍ਰਿਮਾ ਸ੍ਵਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਲਲਿਤਨ੍ਤਥ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਮਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮਿਤੋਤ੍ਤਰਮ੍

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੱਤ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਹਸ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਲਜ੍ਜਯਾ ਨ ਕਿਮਪ੍ਯੂਚੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਵਰ੍ਣਨਾਤ੍ਪਰਮ੍ ਤਦੇਵ ਵਰ੍ਣਯਾਮ੍ਯਦ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਦੇਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਣਨਮ੍

ਲਾਜ ਕਰਕੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨੇ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਰਣਨ।

ਕਿਂ ਦੇਵੇਨ ਨ ਸਾ ਦृष੍ਟਾ ਯਾ ਸृष੍ਟਾ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਮਯਾ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਕਨ੍ਯਕਾ ਲੋਕੇ ਨ ਭੂਤਾ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ

ਕੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ? ਅਜਿਹੀ ਕੁੜੀ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ, ਨਾ ਅਗੇ ਹੋਵੇਗੀ।

ਤਸ੍ਯਾ ਵੀਰ੍ਯਂ ਬਲਂ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਨਿਲਯਂ ਵਿਜਯਂ ਤਥਾ ਸ਼ੁਂਭਸ੍ਯ ਚ ਨਿਸ਼ੁਂਭਸ੍ਯ ਮਾਰਣੇ ਚ ਰਣੇ ਤਯੋਃ

ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਬਲ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ 'ਚ ਵੱਸਣਾ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ ਜੰਗ 'ਚ ਮਾਰਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਹੀ ਵੱਸ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਫਲਦਾਨਂ ਚ ਲੋਕਾਯ ਭਜਤੇ ਸਦਾ ਲੋਕਾਨਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਿष੍ਯਤਿ

ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਣ ਜੋਗ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰੇਗਾ।

ਇਤਿ ਸਂਭਾषਮਾਣਾਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਏਵਾਜ੍ਞਯਾ ਤਦਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਸਖ੍ਯਾ ਸਮਾਨੀਯ ਪੁਰੋ ऽਵਸ੍ਥਾਪਿਤਸ੍ਤਦਾ

ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਨੇ ਬਾਘ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਹ ਪੁਨਰ੍ਦੇਵੀ ਦੇਵਾਨੀਤਮੁਪਾਯਤਮ੍ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯ ਨ ਚਾਨੇਨ ਸਦृਸ਼ੋ ਮਦੁਪਾਸਕਃ

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: 'ਇਹ ਬਾਘ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੇਖ, ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ।'

ਅਨੇਨ ਦੁष੍ਟਸਂਘੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਮਤ੍ਤਪੋਵਨਮ੍ ਅਤੀਵ ਮਮ ਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਰਬ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍

ਇਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਤਪੋਵਨ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਭਗਤ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ 'ਚ ਨਿਡਰ ਹੈ।

ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਂ ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਾਰ੍ਥਂ ਸਮਾਗਤਃ ਯਦਿ ਪ੍ਰੀਤਿਰਭੂਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਪਰਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਕਰੋषਿ ਮੇ

ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋਹਬਤ ਵਿਖਾ।

ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤਃਪੁਰਦ੍ਵਾਰਿ ਨਿਯੋਗਾਨ੍ਨਨ੍ਦਿਨਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਰਕ੍ਸ਼ਿਭਿਸ੍ਸਹ ਤਚ੍ਚਿਹ੍ਨੈਰ੍ਵਰ੍ਤਤਾਮਯਮੀਸ਼੍ਵਰ

ਨੰਦਿਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਰੱਖਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਮਧੁਰਂ ਪ੍ਰਣਯੋਦਰ੍ਕਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਭਂ ਵਚਃ ਪ੍ਰੀਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯਾਹ ਤਂ ਦੇਵਸ੍ਸ ਚਾਦृਸ਼੍ਯਤ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍

ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ, ਸ਼ੁਭ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ,' ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਦਰਸਨ ਦਿੱਤਾ।

ਬਿਭ੍ਰਦ੍ਵੇਤ੍ਰਲਤਾਂ ਹੈਮੀਂ ਰਤ੍ਨਚਿਤ੍ਰਂ ਚ ਕਂਚੁਕਮ੍ ਛੁਰਿਕਾਮੁਰਗਪ੍ਰਖ੍ਯਾਂ ਗਣੇਸ਼ੋ ਰਕ੍ਸ਼ਵੇषਧृਕ੍

ਗਣੇਸ਼, ਰੱਖਿਆ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਾਠੀ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਕੰਜੂਕ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵਰਗੀ ਛੁਰੀ ਫੜ ਕੇ ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ।

ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸੋਮੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਨਨ੍ਦੀ ਚਾਨੇਨ ਨਨ੍ਦਿਤਃ ਸੋਮਨਨ੍ਦੀਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇष ਸਮਾਖ੍ਯਯਾ

ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੋਮ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਉਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੋਮਨੰਦੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

ਇਤ੍ਥਂ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਵਸ਼੍ਚਰ੍ਧੇਨ੍ਦੁਭੂषਣਃ ਭੂषਯਾਮਾਸ ਤਨ੍ਦਿਵ੍ਯੈਰ੍ਭੂषਣੈ ਰਤ੍ਨਭੂषਿਤੈਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ।

ਤਤਸ੍ਸ ਗੌਰੀਂ ਗਿਰਿਸ਼ੋ ਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰਜਾਂ ਸਗੌਰਵਾਂ ਸਰ੍ਵਮਨੋਹਰਾਂ ਹਰਃ ਪਰ੍ਯਂਕਮਾਰੋਪ੍ਯ ਵਰਾਂਗਭੂषਣੈਰ੍ਵਿਭੂषਯਾਮਾਸ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕਭੂषਣਃ

ਫਿਰ ਹਰਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਗੌਰੀ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ।

ਦੇਵੀਂ ਸਮਾਦਧਾਨੇਨ ਦੇਵੇਨੇਦਂ ਕਿਮੀਰਿਤਮ੍ ਅਗ੍ਨਿषੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਾਗਰ੍ਥਾਤ੍ਮਕਮਿਤ੍ਯਪਿ

ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਆਖਿਆ ਗਿਆ: 'ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਬੋਲ ਤੇ ਅਰਥ ਰੂਪ ਹੈ।'

ਆਜ੍ਞੈਕਸਾਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਾਜ੍ਞਾ ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਚੋਦਿਤਮ੍ ਤਦਿਦਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮੋ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ

'ਸੱਚਾ ਰਾਜ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਹ ਹੁਕਮ ਹੈਂ,' ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

ਅਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਰੌਦ੍ਰੀ ਘੋਰਾ ਯਾ ਤੈਜਸੀ ਤਨੁਃ ਸੋਮਃ ਸ਼ਾਕ੍ਤੋ ऽਮृਤਮਯਃ ਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਰੀ ਤਨੁਃ

ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੌਦਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅੱਗੀ ਰੂਪ ਹੈ; ਸੋਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਅਮਰਤਾ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਹੈ।

ਅਮृਤਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਸਾ ਤੇਜੋ ਵਿਦ੍ਯਾ ਕਲਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਭੂਤਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਤ ਏਵ ਰਸਤੇਜਸੀ

ਜੋ ਅਮਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਲਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ — ਰਸ ਤੇ ਤੇਜ — ਵਿਆਪਕ ਹਨ।

ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਤੇਜਸੋ ਵृਤ੍ਤਿਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਚਾਨਲਾਤ੍ਮਿਕਾ ਤਥੈਵ ਰਸਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸੋਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਜਲਾਤ੍ਮਿਕਾ

ਤੇਜ ਦੀ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ: ਇੱਕ ਸੂਰਜੀ, ਅੱਗ ਵਾਲੀ; ਤੇ ਰਸ ਦੀ ਵੀ ਦੋ ਚਾਲਾਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਲੀ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ।