ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਸ੍ਥਾਯ ਵਿਪੁਲਂ ਰੂਪਂ ਵਾਰਾਹਮਮਿਤਂ ਵਿਧਿਃ ਪृਥਿਵ੍ਯੁਦ੍ਧਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਰਸਾਤਲਮ੍

ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸੂਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਨੀਵੇਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।

ਸ ਤਦਾ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ऽਤੀਵ ਸੂਕਰੋ ਗਿਰਿਸਂਨਿਭਃ ਲਿਂਗਾਕृਤੇਰ੍ਮਹੇਸ਼ਸ੍ਯ ਪਾਦਮੂਲਂ ਗਤੋ ਯਥਾ

ਉਹ ਸੂਰ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

ਤਤਸ੍ਸ ਸਲਿਲੇ ਮਗ੍ਨਾਂ ਪृਥਿਵੀਂ ਪृਥਿਵੀਂਧਰਃ ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯਾਲਿਂਗ੍ਯ ਦਂष੍ਟ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮੁਨ੍ਮਮਜ੍ਜ ਰਸਾਤਲਾਤ੍

ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆ ਗਿਆ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੁਨਯਸ੍ਸਿਦ੍ਧਾ ਜਨਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨਃ ਮੁਮੁਦੁਰ੍ਨਨृਤੁਰ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤਸ੍ਯ ਪੁष੍ਪੈਰਵਾਕਿਰਨ੍

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਨੱਚੇ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਵਿਰਾਏ।

ਵਪੁਰ੍ਮਹਾਵਰਾਹਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਪੁष੍ਪਸਂਵृਤਮ੍ ਪਤਦ੍ਭਿਰਿਵ ਖਦ੍ਯੋਤੈਃ ਪ੍ਰਾਸ਼ੁਰਂਜਨਪਰ੍ਵਤਃ

ਵੱਡੇ ਸੂਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਜੁਗਨੂ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹੋਣ।

ਤਤਃ ਸਂਸ੍ਥਾਨਮਾਨੀਯ ਵਰਾਹੋ ਮਹਤੀਂ ਮਹੀਮ੍ ਸ੍ਵਮੇਵ ਰੂਪਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਵੈ ਵਿਭੁਃ

ਫਿਰ, ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲਿਆ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਸੂਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪृਥਿਵੀਂ ਚ ਸਮੀਕृਤ੍ਯ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਾਪਯਨ੍ਗਿਰੀਨ੍ ਭੂਰਾਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਲੋਕਾਨ੍ ਕਲ੍ਪਯਾਮਾਸ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਚਾਰ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣਾਏ।

ਇਤਿ ਸਹ ਮਹਤੀਂ ਮਹੀਂ ਮਹੀਧ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਲਯਮਹਾਜਲਧੇਰਧਃਸ੍ਥਮਧ੍ਯਾਤ੍ ਉਪਰਿ ਚ ਵਿਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਚਰਮਚਰਂ ਚ ਜਗਤ੍ਸਸਰ੍ਜ ਭੂਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ, ਮਹਾ-ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ।

ਸਰ੍ਗਂ ਚਿਂਤਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦਾ ਵੈ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਨਕਾਲੇ ਮੋਹਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਸ੍ਤਮੋਮਯਃ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਵਾਲੀ ਭਟਕਣ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।

ਤਮੋਮੋਹੋ ਮਹਾਮੋਹਸ੍ਤਾਮਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚਾਨ੍ਧਸਂਜ੍ਞਿਤਃ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਪਞ੍ਚਮੀ ਚੈषਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ

ਉਹ ਹਨੇਰਾ, ਭਟਕਣ, ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ, ਤੇ ਜੋ ਤਾਮਿਸ੍ਰਾ ਤੇ ਅੰਧਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੰਜਵੀਂ ਅਵਿਦਿਆ — ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।

ਪਞ੍ਚਧਾ ऽਵਸ੍ਥਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਧ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤ੍ਵਭਿਮਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਤਮਸਾਤੀਵ ਬੀਜਕੁਮ੍ਭਵਦਾਵृਤਃ

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਹਨੇਰਾ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।

ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧੋ ਨਿਃਸਂਜ੍ਞ ਏਵ ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇषਾਂ ਵृਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮੁਖਾਨਿ ਕਰਣਾਨਿ ਚ

ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਰੁਕਿਆ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਇੰਦਰੇ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਸਂਵृਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਗਾ ਮੁਖ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ऽਸਾਧਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਰ੍ਗਮੀਦृਸ਼ਮ੍

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਰੁੱਖ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਿਕਰਦੀ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ...

ਅਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਨਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਸੋ ऽਭ੍ਯਮਨ੍ਯਤ ਤਸ੍ਯਾਭਿਧਾਯਤਃ ਸਰ੍ਗਂ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਰੋਤੋ ऽਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤ

ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ, ਪਾਸੇ ਵਹਿੰਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਧਾਰ ਬਣੀ।

ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਸ੍ਤਿਰ੍ਯਂਚ ਆਵृਤਾਸ਼੍ਚ ਬਹਿਃ ਪੁਨਃ ਪਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਤੋ ਜਾਤਾ ਉਤ੍ਪਥਗ੍ਰਾਹਿਣਸ਼੍ਚ ਤੇ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਚਾਨਣ ਪਾਸੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਢੱਕੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਮਪ੍ਯਸਾਧਕਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਗਮਨ੍ਯਮਮਨ੍ਯਤ ਤਦੋਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਰੋਤਸੋ ਵृਤ੍ਤੋ ਦੇਵਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ

ਉਹ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸਫਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਫਿਰ ਉਪਰ ਵਹਿੰਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।

ਤੇ ਸੁਖਪ੍ਰੀਤਿਬਹੁਲਾ ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਾਵृਤਾਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ

ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਢੱਕੇ ਨਹੀਂ। ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਨਾਂ ਹੈ।

ਤਤੋ ऽਭਿਧ੍ਯਾਯਤੋਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦਰ੍ਵਾਕ੍ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤੁ ਸਾਧਕਃ ਮਨੁष੍ਯਨਾਮਾ ਸਞ੍ਜਾਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਦੁਃਖਸਮੁਤ੍ਕਟਃ

ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਵਹਿੰਦੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ; ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਬਹਿਰਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਤਮੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾ ਰਜੋ ऽਧਿਕਾਃ ਪਞ੍ਚਮੋਨੁਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਸਂਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ

ਉਹ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹਨ। ਪੰਜਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।

ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਤੁष੍ਟ੍ਯਾਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤਥੈਵ ਚ ਤੇ ऽਪਰਿਗ੍ਰਾਹਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਂਵਿਭਾਗਰਤਾਃ ਪੁਨਃ

ਉਲਟੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਵੰਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਖਾਦਨਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸ਼ੀਲਾਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਦ੍ਯਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਮਹਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ

ਜੋ ਜੀਵ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਮਹਾ-ਤੱਤ ਤੋਂ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹੈ।

ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਭੂਤਸਰ੍ਗਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਗ ਐਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਭੂਤ-ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੀ, ਇੰਦ੍ਰੀ-ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸਮ੍ਭृਤੋ ऽਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਃ ਮੁਖ੍ਯਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਮੁਖ੍ਯਾ ਵੈ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਿਨਾ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਚੌਥੀ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤੁ ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਃ ਸ ਪਞ੍ਚਮਃ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਰੋਤਸਃ षष੍ਠੋ ਦੇਵਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ

ਜੋ ਪਾਸੇ ਵਹਿੰਦੀ ਰਚਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ, ਉਹ ਪੰਜਵੀਂ ਹੈ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਜਾਤੀ ਦੀ ਹੈ। ਉਪਰ ਵਹਿੰਦੀ ਰਚਨਾ ਛੇਵੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ऽਰ੍ਵਾਕ੍ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸਰ੍ਗਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਸ ਤੁ ਮਾਨੁषਃ ਅष੍ਟਮੋ ऽਨੁਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਗਃ ਕੌਮਾਰੋ ਨਵਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਵਹਿੰਦੀ ਰਚਨਾ ਸੱਤਵੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਹੈ। ਅਠਵੀਂ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਨੌਵੀਂ ਨੂੰ ਕੌਮਾਰ ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਕृਤਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯਃ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ਤੇ ऽਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਾਃ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮੁਖ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚ ਵੈਕृਤਾਃ

ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹਨ ਤੇ ਬਿਨਾ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਬਣੀਆਂ। ਪੰਜ, ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਰੇ ਸਸਰ੍ਜ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਾਨਸਾਨਾਤ੍ਮਨਃ ਸਮਾਨ੍ ਸਨਨ੍ਦਂ ਸਨਕਞ੍ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਞ੍ਚ ਸਨਾਤਨਮ੍

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਸਮਾਨ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ: ਸਨੰਦ, ਸਨਕ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਨਾਤਨ।

ऋਭੁਂ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਞ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਯੋਗਿਨੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵੀਤਰਾਗਾ ਵਿਮਤ੍ਸਰਾਃ

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਿਭੂ ਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ।

ਇਸ਼੍ਵਰਾਸਕ੍ਤਮਨਸੋ ਨ ਚਕ੍ਰੁਃ ਸृष੍ਟਯੇ ਮਤਿਮ੍ ਤੇषੁ ਸृष੍ਟ੍ਯਨਪੇਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਗਤੇषੁ ਸਨਕਾਦਿषੁ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਸਨਕ ਆਦਿ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ,