ਵਰ੍षਾਣਾਮष੍ਟਸਾਹਸ੍ਰਂ ਯਚ੍ਚ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਯੁਗਮ੍ ਸਵਨਂ ਯੁਗਸਾਹਸ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦ੍ਮਜਨ੍ਮਨਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਯੁਗ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਦਾ ਸਵਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਵਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਂ ਤਥਾ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਸਕਲਃ ਕਾਲੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ
ਹਜ਼ਾਰ ਸਵਨ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਦਿਵਸੇ ਯਾਂਤਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਪੁਰਂਦਰਾਃ ਸ਼ਤਾਨਿ ਮਾਸੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਾ ਸਹਿਤਾਨਿ ਚ
ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਵੀਹ, ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਅਬ੍ਦੇ ਪਞ੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੁਤਾਨਿ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਞ੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਚਾਯੁषਿ
ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਚਾਲੀ, ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਪੰਜ ਲੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਦਿਨੇ ਚੈਕੋ ਵਿष੍ਣੂ ਰੁਦ੍ਰਦਿਨੇ ਤਥਾ ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਦਿਨੇ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਸਦਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਤਥੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਦਿਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ; ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਦਿਨ ਈਸ਼੍ਵਰ, ਸਦਾ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਿਵਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸਂਖ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਸੋ ऽਪਿ ਸਦਾਸ਼ਿਵਃ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਚਾਯੁषਿ
ਇਹੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਪੰਜ ਲੱਖ ਉਮਰ ਵਿੱਚ।
ਅਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਯਾ ਸृष੍ਟੀ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਲਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਅਹਰ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨ ਰਾਤ੍ਰਿਰਿਤਿ ਧਾਰਯੇਤ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਦਿਨ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਰਾਤ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਦਿਨ ਹੈ ਨਾ ਰਾਤ — ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏषੋਪਚਾਰਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯੋ ਮੂਰ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਸੁਰਾਃ
ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਪਚਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਜੀਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਕਲਾਂ, ਤੇ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਥ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਸਹ ਦੈਵਤਃ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤ, ਸੁਖਮ ਤੱਤ, ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ—
ਅਹਸ੍ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪਾਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ਅਹਰਂਤੇ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸਂਭਵਃ
ਇਹ ਸਭ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਕਰ੍ਮਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਯਰ੍ਥੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨੋਲ੍ਲਂਘਨੀਯਾ ਯਸ੍ਯੈਵਾਜ੍ਞਾਧੀਨਮੇਤਤ੍ਸਮਸ੍ਤਂ ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਮਹਤੇ ਸ਼ਂਕਰਾਯ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਮ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਕਥਂ ਜਗਦਿਦਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਵਿਧਾਯ ਚ ਨਿਧਾਯ ਚ ਆਜ੍ਞਯਾ ਪਰਮਾਂ ਕ੍ਰੀਡਾਂ ਕਰੋਤਿ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬਣਾਕੇ ਤੇ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਉੱਚੀ ਖੇਡ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਕਿਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਥਮਸਂਭੂਤਂ ਕੇਨੇਦਮਖਿਲਂ ਤਤਮ੍ ਕੇਨਾ ਵਾ ਪੁਨਰੇਵੇਦਂ ਗ੍ਰਸ੍ਯਤੇ ਪृਥੁਕੁਕ੍ਸ਼ਿਣਾ
ਉਹ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ? ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੁੜ ਇਹ ਸਭ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੇਟ ਵੱਡਾ ਹੈ?
ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਥਮਸਮ੍ਭੂਤਾ ਸ਼ਾਂਤ੍ਯਤੀਤਪਦੋਤ੍ਤਰਾ ਤਤੋ ਮਾਯਾ ਤਤੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵਾਚ੍ਛਕ੍ਤਿਮਤਃ ਪ੍ਰਭੋਃ
ਸ਼ਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਅਵ੍ਯਕਤ, ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਤੀਤਪਦਂ ਸ਼ਕ੍ਤੇਸ੍ਤਤਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਪਦਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਤਤੋ ਵਿਦ੍ਯਾਪਦਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਦਸਂਭਵਃ
ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰਲਾ ਪਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਦ, ਫਿਰ ਵਿਦਿਆ ਪਦ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਵਾਸ ਪਦ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਿਪਦਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਦਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਸਮਾਸੇਨ ਸृष੍ਟਿਰੀਸ਼੍ਵਰਚੋਦਿਤਾ
ਨਿਵਾਸ ਪਦ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਪਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਆਨੁਲੋਮ੍ਯਾਤ੍ਤਥੈਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ ਸਂਹृਤਿਃ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ਪਞ੍ਚਪਦੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾਤ੍ਪਰਸ੍ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਮਿष੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਲਟ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਪਦਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਚਨਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਕਲਾਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਯਤ੍ਤਦਾਤ੍ਮਨਾ ਸਮਨੁष੍ਠਿਤਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਮਹਦਾਦਿਵਿਸ਼ੇषਾਂਤਂ ਸृਜਤੀਤ੍ਯਪਿ ਸਂਮਤਮ੍ ਕਿਂ ਤੁ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਨਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਚਾਤ੍ਮਨਃ
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਨਾਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨੂੰ, ਨਾਂ ਆਤਮ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ।
ਅਚੇਤਨਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਕृਤੇਰਜ੍ਞਤ੍ਵਾਤ੍ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਪਰਮਾਣ੍ਵਾਦਿ ਯਾਵਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਚੇਤਨਮ੍
ਕੁਦਰਤ ਬੇਸੂਧ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਰਮਾਣੂ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਬੇਸੂਧ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕਰ੍ਤृਕਂ ਸ੍ਵਯਂ ਦृष੍ਟਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤ੍ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ ਜਗਚ੍ਚ ਕਰ੍ਤृਸਾਪੇਕ੍ਸ਼ਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਾਵਯਵਂ ਯਤਃ
ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਬੁਧੀਮਾਨ ਕਾਰਨ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਤਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਕ੍ਤਸ੍ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੋ ਯਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਸ਼੍ਚਾਯਂ ਮਹਦੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸਂਯੁਤਃ
ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ, ਸਰਵ-ਜਾਣਕਾਰ, ਅਜ਼ਾਦ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਹਾ-ਇਸ਼ਵਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ—
ਸ ਏਵ ਜਗਤਃ ਕਰ੍ਤਾ ਮਹਾਦੇਵੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ਪਾਤਾ ਹਰ੍ਤਾ ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤਤਃ ਪृਥਗਨਨ੍ਵਯਃ
ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਰਤਾਰ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਪਰਿਣਾਮਃ ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ਾਸਨੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਆਤਮ ਦੀ ਚਲਣ—ਇਹ ਸਭ ਸੱਚੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਇਤੀਯਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਨਿष੍ਠਾ ਸਤਾਂ ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ਨ ਚੈਨਂ ਪਕ੍ਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸ੍ਵਲ੍ਪਚੇਤਨਃ
ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਨਤੀਜਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਮਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ।
ਯਾਵਦਾਦਿਸਮਾਰਂਭੋ ਯਾਵਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਲਯੋ ਮਹਾਨ੍ ਤਾਵਦਪ੍ਯੇਤਿ ਸਕਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ਼ਾਰਦਾਂ ਸ਼ਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੋ divine ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਿਤ੍ਯਾਯੁषੋ ਨਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ ਤਤ੍ਪਰਾਖ੍ਯਂ ਤਦਰ੍ਧਂ ਚ ਪਰਾਰ੍ਧਮਭਿਧੀਯਤੇ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਯੁਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਪਰਾ' ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਪਰਾੜਧ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਰ੍ਧਦ੍ਵਯਕਾਲਾਂਤੇ ਪ੍ਰਲਯੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੇ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਨਃ ਕਾਰ੍ਯਮਾਦਾਯਾਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਦੋ ਪਰਾੜਧਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਤਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰੇ ਪ੍ਰਤਿਸਂਹृਤੇ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯੇਣਾਧਿਤਿष੍ਠੇਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਾਵੁਭੌ
ਜਦ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਆਤਮ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਮਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਾਵੇਤੌ ਸਮਤ੍ਵੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ ਅਨੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਾਵਨਨ੍ਤੌ ਤਾਵੋਤਪ੍ਰੋਤੌ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਤਮ ਤੇ ਸਤਵ ਗੁਣ ਦੋਵੇਂ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਵਧਦੇ ਹਨ ਨਾ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਲ ਕੇ ਅਨੰਤ ਹਨ।