ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੇਨ ਮਾਨੇਨ ਕਾਲੇਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਯੁਸ੍ਸਂਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਸਂਖ੍ਯਾਰੂਪਸ੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਯ ਕਃ ਪੁਨਃ ਪਰਮੋ ऽਵਧਿਃ

ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਹੜੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਤੇ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗਿਣਦੇ ਤੇ ਮਾਪਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੱਦ ਕੀ ਹੈ?

ਆਯੁषੋ ऽਤ੍ਰ ਨਿਮੇषਾਖ੍ਯਮਾਦ੍ਯਮਾਨਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ਸਂਖ੍ਯਾਰੂਪਸ੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਯ ਸ਼ਾਂਤ੍ਤ੍ਵਤੀਤਕਲਾਵਧਿ

ਇੱਥੇ, ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ 'ਨਿਮੇਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਝਪਕਣ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੱਦ, ਜੋ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।

ਅਕ੍ਸ਼ਿਪਕ੍ਸ਼੍ਮਪਰਿਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਨਿਮੇषਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ ਤਾਦृਸ਼ਾਨਾਂ ਨਿਮੇषਾਣਾਂ ਕਾष੍ਠਾ ਦਸ਼ ਚ ਪਞ੍ਚ ਚ

ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਨੂੰ 'ਨਿਮੇਸ਼' ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪੰਦਰਾਂ ਨਿਮੇਸ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ 'ਕਾਠਾ' ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਕਾष੍ਠਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾ ਨਾਮ ਕਲਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤਕਃ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਨਾਮਪਿ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ

ਤੀਹ ਕਾਠਾ ਨੂੰ 'ਕਲਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਹ ਕਲਾ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ 'ਮਹੂਰਤ' ਬਣਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਤੀਹ ਮਹੂਰਤਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਂਖ੍ਯੈਰਹੋਰਾਤ੍ਰੈਰ੍ਮਾਸਃ ਪਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਯਾਤ੍ਮਕਃ

ਤੀਹ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਜ੍ਞੇਯਂ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਮਾਸਃ ਕृष੍ਣਸਿਤਾਤ੍ਮਕਃ

ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।

ਮਾਸੈਸ੍ਤੈਰਯਨਂ षਡ੍ਭਿਰ੍ਵਰ੍षਂ ਦ੍ਵੇ ਚਾਯਨਂ ਮਤਮ੍ ਲੌਕਿਕੇਨੈਵ ਮਾਨੇਨ ਅਬ੍ਦੋ ਯੋ ਮਾਨੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਉਹ ਮਹੀਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਅਯਨ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਦੋ ਅਯਨ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਏਤਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਚਾਯਨਂ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਤਥੋਦਗਯਨਂ ਦਿਨਮ੍

ਇਹ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੈ: ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਰਾਤ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਅਯਨ ਦਿਨ ਹੈ।

ਮਾਸਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਹੋਰਾਤ੍ਰੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯੋ ਮਾਨੁषਵਤ੍ਸ੍ਮृਤਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ऽਪਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਾਸੈਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤਥਾ

ਦਿਵਿਆ ਮਹੀਨਾ ਤੀਹ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਰਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨ੍ਯੇਵ षष੍ਟਿਵਰ੍षਯੁਤਾਨ੍ਯਪਿ ਦਿਵ੍ਯਸ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ

ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਠ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਿਵ੍ਯੇਨੈਵ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਯੁਗਸਂਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਭਾਰਤੇ ਵਰ੍षੇ ਯੁਗਾਨਿ ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ

ਇਸ ਦਿਵਿਆ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਹਨ, ਇਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵਂ ਕृਤਯੁਗਂ ਨਾਮ ਤਤਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿਧੀਯਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੈਵ ਯੁਗਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਕ੍ਰਿਤ' ਯੁਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ 'ਤ੍ਰੇਤਾ', ਫਿਰ 'ਦਵਾਪਰ', ਤੇ ਆਖਿਰ 'ਕਲਿਜੁਗ'—ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗ ਪੂਰੇ ਹਨ।

ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤਤ੍ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀਸਂਧ੍ਯਾ ਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਥਾਵਿਧਃ

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਂਝ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਸੌ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਇੰਨੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਤਰੇषੁ ਸਸਂਧ੍ਯੇषੁ ਸਸਂਧ੍ਯਾਂਸ਼ੇषੁ ਚ ਤ੍ਰਿषੁ ਏਕਾਪਾਯੇਨ ਵਰ੍ਤਂਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ

ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਧੀਆਂ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਅੰਸ਼ ਸਮੇਤ, ਹਰ ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੌ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ।

ਏਤਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਸਾਧਿਕਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਂ ਯਤ੍ਸਂਕਲ੍ਪ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਰ ਯੁਗ ਮਿਲ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਦਿਵਿਆ) ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਐਸੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰ ਨੂੰ 'ਕਲਪ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਯੁਗੈਕਸਪ੍ਤਤ੍ਯਾ ਮਨੋਰਂਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਕਲ੍ਪੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਮਨੂਨਾਂ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਯਃ

ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਇਕਹੱਤਰ ਚੱਕਰ ਨੂੰ 'ਮਨਵੰਤਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਏਤੇਨ ਕ੍ਰਮਯੋਗੇਨ ਕਲ੍ਪਮਨ੍ਵਂਤਰਾਣਿ ਚ ਸਪ੍ਰਜਾਨਿ ਵ੍ਯਤੀਤਾਨਿ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ

ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਲਪ ਤੇ ਮਨਵੰਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਲੰਘ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

ਅਜ੍ਞੇਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਸਂਖ੍ਯੇਯਤਯਾ ਪੁਨਃ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਨੈਵਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਃ

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਤੇ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

ਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਦਿਵਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਵੈ ਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਰ੍षਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ

ਕਲਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਰ੍षਾਣਾਮष੍ਟਸਾਹਸ੍ਰਂ ਯਚ੍ਚ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਯੁਗਮ੍ ਸਵਨਂ ਯੁਗਸਾਹਸ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦ੍ਮਜਨ੍ਮਨਃ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਯੁਗ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਦਾ ਸਵਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਵਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਂ ਤਥਾ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਸਕਲਃ ਕਾਲੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ

ਹਜ਼ਾਰ ਸਵਨ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਦਿਵਸੇ ਯਾਂਤਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਪੁਰਂਦਰਾਃ ਸ਼ਤਾਨਿ ਮਾਸੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਾ ਸਹਿਤਾਨਿ ਚ

ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਵੀਹ, ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ।

ਅਬ੍ਦੇ ਪਞ੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੁਤਾਨਿ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਞ੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਚਾਯੁषਿ

ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਚਾਲੀ, ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਪੰਜ ਲੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਦਿਨੇ ਚੈਕੋ ਵਿष੍ਣੂ ਰੁਦ੍ਰਦਿਨੇ ਤਥਾ ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਦਿਨੇ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਸਦਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਤਥੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਦਿਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ; ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਦਿਨ ਈਸ਼੍ਵਰ, ਸਦਾ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ।

ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਿਵਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸਂਖ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਸੋ ऽਪਿ ਸਦਾਸ਼ਿਵਃ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਚਾਯੁषਿ

ਇਹੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਪੰਜ ਲੱਖ ਉਮਰ ਵਿੱਚ।

ਅਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਯਾ ਸृष੍ਟੀ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਲਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਅਹਰ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨ ਰਾਤ੍ਰਿਰਿਤਿ ਧਾਰਯੇਤ੍

ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਦਿਨ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਰਾਤ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਦਿਨ ਹੈ ਨਾ ਰਾਤ — ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਏषੋਪਚਾਰਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯੋ ਮੂਰ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਸੁਰਾਃ

ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਪਚਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਜੀਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਕਲਾਂ, ਤੇ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਥ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਸਹ ਦੈਵਤਃ

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤ, ਸੁਖਮ ਤੱਤ, ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ—

ਅਹਸ੍ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪਾਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ਅਹਰਂਤੇ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸਂਭਵਃ

ਇਹ ਸਭ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।