ਤਪਃਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਦੇਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚ ਮਹਰ੍षਯਃ ਅਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੋਚਿਤਜ੍ਞਾਨਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦਾਂਤੇ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਪੁਰਾਕਲ੍ਪਪ੍ਰਚੋਦਿਤਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਦਨਾਲ੍ਲਬ੍ਧਂ ਮਯੇਦਂ ਭਾਗ੍ਯਗੌਰਵਾਤ੍
ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨਾਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤਾਯ ਦਾਤਵ੍ਯਮੇਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਨ ਪੁਤ੍ਰਾਯਾਸ਼ੁਵृਤ੍ਤਾਯ ਨਾਸ਼ਿष੍ਯਾਯ ਚ ਸਰ੍ਵਥਾ
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮਾੜੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਅਯੋਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ।
ਯਸ੍ਯ ਦੇਵੇ ਪਰਾਭਕ੍ਤਿਰ੍ਯਥਾ ਦੇਵੇ ਤਥਾ ਗੁਰੌ ਤਸ੍ਯੈਤੇ ਕਥਿਤਾਹ੍ਯਰ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ, ਐਸੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਤਸ਼੍ਚ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਮਿਦਂ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚ ਪੁਂਸਃ ਸ ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਚ ਕਰੋਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਂਹਾਰਕਾਲੇ ਪੁਨਰਾਦਦਾਤਿ
ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੁਣੋ: ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਜੀਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ; ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਾਦੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਲਦੇਵ ਵਿਪਦ੍ਯਤੇ ਨ ਕਾਲਨਿਰਪੇਕ੍ਸ਼ਂ ਹਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਿਂਚਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਯਦਾਸ੍ਯਾਂਤਰ੍ਗਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਸਂਸਾਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ ਸਰ੍ਗਸਂਹृਤਿਮੁਦ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਵਤ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਮੋਹਰ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹਰਿਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਸੁਰਾਸੁਰਾਃ ਯਤ੍ਕृਤਾਂ ਨਿਯਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵੋ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਿਤੁਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਿਯਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ।
ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਿष੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਭਜ੍ਯ ਜਰਯਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ ਅਤਿਪ੍ਰਭੁਰਿਤਿ ਸ੍ਵੈਰਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ऽਤਿਭਯਂਕਰਃ
ਪੁਰਾਣਾ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਵਾਂਗ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।
ਕ ਏष ਭਗਵਾਨ੍ ਕਾਲਃ ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਵਸ਼ਵਰ੍ਤ੍ਯਯਮ੍ ਕ ਏਵਾਸ੍ਯ ਵਸ਼ੇ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਥਯੈਤਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣ
ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਂ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ? ਇਹ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ।
ਕਾਲਕਾष੍ਠਾਨਿਮੇषਾਦਿਕਲਾਕਲਿਤਵਿਗ੍ਰਹਮ੍ ਕਾਲਾਤ੍ਮੇਤਿ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਤੇਜੋ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਪਰਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ—ਕਾਠਾ, ਨਿਮੇਸ਼ ਆਦਿ—ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਯਦਲਂਘ੍ਯਮਸ਼ੇषਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਚਰਸ੍ਯ ਚ ਨਿਯੋਗਰੂਪਮੀਸ਼ਸ੍ਯ ਬਲਂ ਵਿਸ਼੍ਵਨਿਯਾਮਕਮ੍
ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਹੁਕਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ਾਂਸ਼ਮਯੀ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਕਾਲਾਤ੍ਮਨਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ ਤਤੋ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸਂਕ੍ਰਾਂਤਾ ਵਿਸृष੍ਟਾਗ੍ਰੇਰਿਵਾਯਸੀ
ਮੁਕਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਕਾਲ-ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਲਵਸ਼ੇ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨ ਸ ਵਿਸ਼੍ਵਵਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਤੁ ਵਸ਼ੇ ਕਾਲੋ ਨ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸ਼ੇ ਸ਼ਿਵਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਕਾਲ ਦੀ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ; ਦੁਨੀਆ ਕਾਲ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਕਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ।
ਯਤੋ ऽਪ੍ਰਤਿਹਤਂ ਸ਼ਾਰ੍ਵਂ ਤੇਜਃ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ਮਹਤੀ ਤੇਨ ਕਾਲਸ੍ਯ ਮਰ੍ਯਾਦਾ ਹਿ ਦੁਰਤ੍ਯਯਾ
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਲ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਾਲ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਕੋ ऽਤਿਵਰ੍ਤਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ਕਾਲੇਨ ਤੁ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦਤਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕਾਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਾਲ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਏਕਚ੍ਛਤ੍ਰਾਂ ਮਹੀਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਯੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ਼ਾਸਤਿ ਤੇ ऽਪਿ ਨੈਵਾਤਿਵਰ੍ਤਂਤੇ ਕਾਲਵੇਲਾਮਿਵਾਬ੍ਧਯਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਕ ਛਤਰੀ ਹੇਠ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਾਲ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਯੇ ਨਿਗृਹ੍ਯੇਂਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮਂ ਜਯਂਤਿ ਸਕਲਂ ਜਗਤ੍ ਨ ਜਯਂਤ੍ਯਪਿ ਤੇ ਕਾਲਂ ਕਾਲੋ ਜਯਤਿ ਤਾਨਪਿ
ਜੋ ਲੋਕ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਕਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦੋ ਵੈਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਨੁष੍ਠਿਤਰਸਾਯਨਾਃ ਨ ਮृਤ੍ਯੁਮਤਿਵਰ੍ਤਂਤੇ ਕਾਲੋ ਹਿ ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮਃ
ਜੀਵਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ-ਚਿਕਿਤਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੈਦ ਵੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਰੂਪੇਣ ਸ਼ੀਲੇਨ ਬਲੇਨ ਚ ਕੁਲੇਨ ਚ ਅਨ੍ਯਚ੍ਚਿਂਤਯਤੇ ਜਂਤੁਃ ਕਾਲੋ ऽਨ੍ਯਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਬਲਾਤ੍
ਜੀਵ prosperity, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਚਰਿਤਰ, ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਲ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਿਯੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਯੈਸ਼੍ਚੈਵ ਹ੍ਯਚਿਂਤਿਤਗਮਾਗਮੈਃ ਸਂਯੋਜਯਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵਿਯੋਜਯਤਿ ਚੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਪ੍ਰਭੂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ, ਉਮੀਦੀਆਂ ਤੇ ਅਣਉਮੀਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਤੇ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਦੈਵ ਦੁਃਖਿਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਦੈਵ ਸੁਖਿਤਃ ਪਰਃ ਦੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਕਾਲਾਸ੍ਯਾਹੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਤਾ
ਜਦੋਂ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਦੂਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਦੀ ਅਜੀਬੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਭਾਵਨਾ ਸਮਝਣੀ ਔਖੀ ਹੈ, ਵੇਖੋ।
ਯੋ ਯੁਵਾ ਸ ਭਵੇਦ੍ਵृਦ੍ਧੋ ਯੋ ਬਲੀਯਾਨ੍ਸ ਦੁਰ੍ਬਲਃ ਯਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸੋ ऽਪਿ ਨਿਃਸ਼੍ਰੀਕਃ ਕਾਲਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਗਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾ
ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਕਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਨਾਭਿਜਾਤ੍ਯਂ ਨ ਵੈ ਸ਼ੀਲਂ ਨ ਬਲਂ ਨ ਚ ਨੈਪੁਣਮ੍ ਭਵੇਤ੍ਕਾਰ੍ਯਾਯ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਹ੍ਯਨਿਰੋਧਕਃ
ਨ ਉੱਚ ਜਨਮ, ਨ ਚੰਗਾ ਚਰਿਤਰ, ਨ ਤਾਕਤ, ਨ ਹੁਨਰ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਯੇ ਸਨਾਥਾਸ਼੍ਚ ਦਾਤਾਰੋ ਗੀਤਵਾਦ੍ਯੈਰੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ ਯੇ ਚਾਨਾਥਾਃ ਪਰਾਨ੍ਨਾਦਾਃ ਕਾਲਸ੍ਤੇषੁ ਸਮਕ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਸਹਾਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦਾਨੀ ਹਨ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਨਾਥ ਹਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਖਾਣੇ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ—ਕਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ 'ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
ਫਲਂਤ੍ਯਕਾਲੇ ਨ ਰਸਾਯਨਾਨਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਚੌषਧਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕਾਲੇਨ ਸਮਾਹृਤਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਯਾਂਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸੁਖਂ ਦਿਸ਼ਂਤਿ
ਦਵਾਈਆਂ ਤੇ ਰਸਾਇਣ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਣ, ਵੀ ਅਣਸਮੇਂ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਾਕਾਲਤੋ ऽਯਂ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਾਯਤੇ ਵਾ ਨਾਕਾਲਤਃ ਪੁष੍ਟਿਮਗ੍ਰ੍ਯਾਮੁਪੈਤਿ ਨਾਕਾਲਤਃ ਸੁਖਿਤਂ ਦੁਃਖਿਤਂ ਵਾ ਨਾਕਾਲਿਕਂ ਵਸ੍ਤੁ ਸਮਸ੍ਤਿ ਕਿਂਚਿਤ੍
ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਨ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨ ਖੁਸ਼ ਜਾਂ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਅਣਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਕਾਲੇਨ ਸ਼ੀਤਃ ਪ੍ਰਤਿਵਾਤਿ ਵਾਤਃਕਾਲੇਨ ਵृष੍ਟਿਰ੍ਜਲਦਾਨੁਪੈਤਿ ਕਾਲੇਨ ਚੋष੍ਮਾ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਕਾਲੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਸਫਲਤ੍ਵਮੇਤਿ
ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹਵਾ ਠੰਡੀ ਵਗਦੀ ਹੈ; ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਭਵਸ੍ਯ ਹੇਤੁਃ ਕਾਲੇਨ ਸਸ੍ਯਾਨਿ ਭਵਂਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਕਾਲੇਨ ਸਸ੍ਯਾਨਿ ਲਯਂ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਕਾਲੇਨ ਸਂਜੀਵਤਿ ਜੀਵਲੋਕਃ
ਕਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਕਾਲ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਾਲ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਾਲ ਨਾਲ ਜੀਵ-ਜਗਤ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂ ਕਾਲਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯੋ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ਕਾਲਾਤ੍ਮਾਨਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਕਾਲਾਤੀਤਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਲ-ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਲ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।