ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਾਤ੍ਮਕਂ ਕਰ੍ਮ ਸੁਖਦੁਃਖਫਲਂ ਤੁ ਯਤ੍ ਅਨਾਦਿਮਲਭੋਗਾਨ੍ਤਮਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਸਮਾਸ਼੍ਰਯਮ੍
ਕਰਮ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਜਾਣਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮਲ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗਃ ਕਰ੍ਮਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਭੋਗਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ਬਾਹ੍ਯਾਂਤਃਕਰਣਦ੍ਵਾਰਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਭੋਗਸਾਧਨਮ੍
ਅਨੁਭਵ ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਵਿਆਕਤ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਭਾਵਾਤਿਸ਼ਯਲਬ੍ਧੇਨ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਮਲਕ੍ਸ਼ਯਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਚਾਤ੍ਮਮਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਮਾਞ੍ਚ੍ਛਿਵਸਮੋ ਭਵੇਤ੍
ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਖਾਸ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਲ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਲਾਦਿਪਞ੍ਚਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਕਿਂ ਕਰ੍ਮ ਪृਥਗੁਚ੍ਯਤੇ ਭੋਕ੍ਤੇਤਿ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚੇਤਿ ਯੇਨਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਕਲਾ ਆਦਿ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕੌਣ ਹੈ?
ਕਿਮਾਤ੍ਮਕਂ ਤਦਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕੇਨਾਕਾਰੇਣ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਣਂ ਭੁਕ੍ਤੌ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਅਵਿਆਕਤ ਦੀ ਸਭਾ ਕੀਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਕੀਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਕਿਹੜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਦਿਕ੍ਕ੍ਰਿਯਾਵ੍ਯਂਜਕਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਕਾਲੋ ਰਾਗਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਃ ਕਾਲੋ ऽਵਚ੍ਛੇਦਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਿਯਤਿਸ੍ਤੁ ਨਿਯਾਮਿਕਾ
ਗਿਆਨ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਮਾਂ ਰਾਗ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਸਮਾਂ ਹੀ ਹੱਦਬੰਨਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਨਿਯਮ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਭਵਾਪ੍ਯਯਮ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਯਦਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਚਿਂਤਕਾਃ
ਜੋ ਅਵਿਆਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ, ਸਭ ਦੀ ਉਪਜ ਅਤੇ ਨਾਸ ਹੈ; ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਲਾਤਸ੍ਤਦਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਮਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਸੁਖਦੁਃਖਵਿਮੋਹਾਤ੍ਮਾ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਗੁਣਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ
ਕਲਾ ਤੋਂ ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਆਕਤ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸੁਖ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਭੁਲਾਵੇ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮ ਇਤਿ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸਂਭਵਾਃ ਪ੍ਰਕृਤੌ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਰੂਪੇਣ ਤਿਲੇ ਤੈਲਮਿਵ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਸਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਇਹ ਗੁਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਵਾਂਗ, ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਖਂ ਚ ਸੁਖਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਸਮਾਸਾਤ੍ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਰਾਜਸਂ ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਾਤ੍ਸ੍ਤਂਭਮੋਹੌ ਤੁ ਤਾਮਸੌ
ਸੁਖ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਰਾਜਸਿਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੜਤਾ ਤੇ ਭੁਲਾਵਾ ਤਾਮਸਿਕ ਹਨ।
ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਗਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਤਾਮਸੀ ਸ੍ਯਾਦਧੋਗਤਿਃ ਮਧ੍ਯਮਾ ਤੁ ਗਤਿਰ੍ਯਾ ਸਾ ਰਾਜਸੀ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ
ਉਪਰ ਵੱਲ ਚਲਣੀ ਗਤੀ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਚਲਣੀ ਤਾਮਸਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸਿਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਪਞ੍ਚਕਂ ਚੈਵ ਭੂਤਪਞ੍ਚਕਮੇਵ ਚ ਜ੍ਞਾਨੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਞ੍ਚੈਕ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਪੰਜ ਸੁਖਮ ਤੱਤ, ਪੰਜ ਸਥੂਲ ਤੱਤ, ਪੰਜ ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰੇ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੇ—ਇਹ ਸਭ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਧਾਨਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਂਕਾਰਮਨਾਂਸਿ ਚ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ ਸਮਾਸਾਦੇਵਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਵਿਕਾਰਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਮੁੱਖ ਪਦਾਰਥ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਨ—ਇਹ ਚਾਰ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਅਵਿਆਕਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਹਨ।
ਤਤ੍ਕਾਰਣਦਸ਼ਾਪਨ੍ਨਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਿਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਯਦਸ਼ਾਪਨ੍ਨਂ ਸ਼ਰੀਰਾਦਿਘਟਾਦਿਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਕਾਰਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਵਿਆਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਫਲ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਜਾਂ ਸਰੀਰ।
ਯਥਾ ਘਟਾਦਿਕਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮृਦਾਦੇਰ੍ਨਾਤਿਭਿਦ੍ਯਤੇ ਸ਼ਰੀਰਾਦਿ ਤਥਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਵ੍ਯਕ੍ਤਾਨ੍ਨਾਤਿਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਆਦਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦਵ੍ਯਕ੍ਤਮੇਵੈਕ੍ਯਕਾਰਣਂ ਕਰਣਾਨਿ ਚ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਤਦਾਧਾਰਂ ਤਦ੍ਭੋਗ੍ਯਂ ਚਾਪਿ ਨੇਤਰਤ੍
ਇਸ ਲਈ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੀ ਇਕੋ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਸਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਰੀਰੇਭ੍ਯੋ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਆਤ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਧੇਯਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਤੋ ऽਪਿ ਕੁਤਃ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, 'ਆਤਮਾ' ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਸਥਿਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਰੀਰੇਭ੍ਯੋ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੋ ਵਿਭੋਰ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਤ੍ਮੇਤਿ ਹੇਤੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਦੁਰ੍ਗਮਃ
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਦਾ ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਨਾਤ੍ਮਤਾ ਸਦ੍ਭਿਰਿष੍ਯਤੇ ਸ੍ਮृਤੇਰਨਿਯਤਜ੍ਞਾਨਾਦਯਾਵਦ੍ਦੇਹਵੇਦਨਾਤ੍
ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਯਾਦ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਅਣਿਸਚਿਤ ਹਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਗਾਹੀ ਤਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਤਃ ਸ੍ਮਰ੍ਤਾਨੁਭੂਤਾਨਾਮਸ਼ੇषਜ੍ਞੇਯਗੋਚਰਃ ਅਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮੀਤਿ ਵੇਦੇषੁ ਵੇਦਾਂਤੇषੁ ਚ ਗੀਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸਭ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਜਾਣਣਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ 'ਅੰਤਰਯਾਮੀ' ਵੈਦਾਂ ਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ ਤਥਾਪਿ ਕ੍ਵਾਪਿ ਕੇਨਾਪਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮੇष ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਨੈਵਾਯਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋ ਨਾਪਰੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਪਿ
ਉਹ ਨਾਂ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਇੰਦ੍ਰੀ ਨਾਲ।
ਨ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਨ ਪੁਮਾਨੇष ਨੈਵ ਚਾਪਿ ਨਪੁਂਸਕਃ ਨੈਵੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਪਿ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਨਾਧਸ੍ਤਾਨ੍ਨ ਕੁਤਸ਼੍ਚਨ
ਉਹ ਨਾਂ ਔਰਤ ਹੈ, ਨਾਂ ਮਰਦ, ਨਾਂ ਹੀ ਨਪੁੰਸਕ; ਨਾਂ ਉਪਰ ਹੈ, ਨਾਂ ਪਾਰ, ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ।
ਅਸ਼ਰੀਰਂ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਚਲੇषੁ ਸ੍ਥਾਣੁਮਵ੍ਯਯਮ੍ ਸਦਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਂ ਧੀਰੋ ਨਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਮਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਉਹ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ, ਪਰ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਅਟੱਲ ਹੈ—ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਿੰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਕਿਮਤ੍ਰ ਬਹੁਨੋਕ੍ਤੇਨ ਪੁਰੁषੋ ਦੇਹਤਃ ਪृਥਕ੍ ਅਪृਥਗ੍ਯੇ ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਹ੍ਯਸਮ੍ਯਕ੍ਤੇषੁ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਗਲਤ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਯਚ੍ਛਰੀਰਮਿਦਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਮਵਸ਼ਂ ਦੁਃਖਮਧ੍ਰੁਵਂ ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ, ਬੇਬਸ, ਦੁੱਖਦਾਈ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ; ਇਹ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ।
ਵਿਪਦਾਂ ਵੀਜਭੂਤੇਨ ਪੁਰੁषਸ੍ਤੇਨ ਸਂਯੁਤਃ ਸੁਖੀ ਦੁਃਖੀ ਚ ਮੂਢਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਸ੍ਵੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖੁਸ਼, ਦੁਖੀ ਜਾਂ ਮੂਰਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦ੍ਭਿਰਾਪ੍ਲਵਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਜਨਯਤ੍ਯਂਕੁਰਂ ਯਥਾ ਆਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਪ੍ਲਾਵਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਦੇਹਂ ਜਨਯਤੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਖੇਤ ਅੰਕੁਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਕਰਮ ਸਰੀਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਂਤਮਸੁਖਾਵਾਸਾਸ੍ਸ੍ਮृਤਾਸ਼੍ਚੈਕਾਂਤਮृਤ੍ਯਵਃ ਅਨਾਗਤਾ ਅਤੀਤਾਸ਼੍ਚ ਤਨਵੋ ऽਸ੍ਯ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਅਤਿ ਸੁਖ ਦੇ ਵਾਸ ਤੇ ਪੂਰਨ ਮੌਤਾਂ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ—ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਨ।
ਆਗਤ੍ਯਾਗਤ੍ਯ ਸ਼ੀਰ੍ਣੇषੁ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ ਅਤ੍ਯਂਤਵਸਤਿਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨ ਕੇਨਾਪਿ ਚ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਜਦ ਸਰੀਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।