ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤਸ੍ਸ ਲਬ੍ਧਵਿਜ੍ਞਾਨੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ ਅਸृਜਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਿ ਚਰਾਣਿ ਚ

ਫਿਰ ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਯਤਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਮृਤਂ ਲਬ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ ਤਤਸ੍ਤਦ੍ਵਦਨਾਦੇਵ ਮਯਾ ਲਬ੍ਧਂ ਤਪੋਬਲਾਤ੍

ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਕਿਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਤ੍ਵਯਾ ਲਬ੍ਧਂ ਤਥ੍ਯਾਤ੍ਤਥ੍ਯਂਤਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ਯਤ੍ਰ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਰਾਂ ਨਿष੍ਠਾਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਸੁਖਮृਚ੍ਛਤਿ

ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ?

ਪਸ਼ੁਪਾਸ਼ਪਤਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯਲ੍ਲਬ੍ਧਂ ਤੁ ਮਯਾ ਪੁਰਾ ਤਤ੍ਰ ਨਿष੍ਠਾ ਪਰਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਪੁਰੁषੇਣ ਸੁਖਾਰ੍ਥਿਨਾ

ਆਤਮਾ, ਉਸ ਦੇ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਉੱਚੀ ਨਿਸ਼ਠਾ 'ਤੇ ਸੁਖ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੱਕਾ ਟਿਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਭਵਂ ਦੁਃਖਂ ਜ੍ਞਾਨੇਨੈਵ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਸ੍ਤੁਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਵਸ੍ਤੁ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍

ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਜਡਂ ਚ ਜਡਂ ਚੈਵ ਨਿਯਂਤृ ਚ ਤਯੋਰਪਿ ਪਸ਼ੁਃ ਪਾਸ਼ਃ ਪਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍

ਜੋ ਚੇਤਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਚੇਤਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਕ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਤਮਾ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ਰਂ ਚੈਵ ਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਪਰਂ ਤਥਾ ਤਦੇਤਤ੍ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਭੂਮ੍ਨਾ ਕਥ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਦਿਭਿਃ

ਅਕਸ਼ਰ, ਕਸ਼ਰ ਅਤੇ ਜੋ ਦੋਨੋਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਤੱਤਵ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਸ਼ੁਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਾਸ਼ ਉਦਾਹृਤਃ ਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਪਰਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪਤਿਰਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ

ਅਕਸ਼ਰ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਸ਼ਰ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੋਨੋਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਂ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਿਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ਰਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਪਰਮਂ ਕਿਂ ਵਾ ਤਦੇਤਦ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਾਰੁਤ

ਇਹ ਅਕਸ਼ਰ ਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਰ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਦੋਨੋਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਦੱਸੋ, ਹਵਾ ਦੇਵਤਾ।

ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਰਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁषੋ ऽਕ੍ਸ਼ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ ਤਾਵਿਮੌ ਪ੍ਰੇਰਯਤ੍ਯਨ੍ਯਸ੍ਸ ਪਰਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਕਸ਼ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਕਸ਼ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

ਕੈषਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਕ ਏष ਪੁਰੁषੋ ਮਤਃ ਅਨਯੋਃ ਕੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕੋਯਂ ਪ੍ਰੇਰਕ ਈਸ਼੍ਵਰਃ

ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ? ਆਤਮਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਦੋਨੋਂ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕੌਣ ਹੈ?

ਮਾਯਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਪੁਰੁषੋ ਮਾਯਯਾ ਵृਤਃ ਸਂਬਨ੍ਧੋ ਮੂਲਕਰ੍ਮਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਵਃ ਪ੍ਰੇਰਕ ਈਸ਼੍ਵਰਃ

ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮੂਲ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

ਕੇਯਂ ਮਾਯਾ ਸਮਾ ਖ੍ਯਾਤਾ ਕਿਂਰੂਪੋ ਮਾਯਯਾ ਵृਤਃ ਮੂਲਂ ਕੀਦृਕ੍ ਕੁਤੋ ਵਾਸ੍ਯ ਕਿਂ ਸ਼ਿਵਤ੍ਵਂ ਕੁਤਸ਼੍ਸ਼ਿਵਃ

ਇਹ ਮਾਇਆ ਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕੀ ਹੈ, ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਸ਼ਿਵਤਵ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਕਿੱਥੋਂ ਹੈ?

ਮਾਯਾ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚਿਦ੍ਰੂਪੋ ਮਾਯਯਾ ਵृਤਃ ਮਲਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛਾਦਕੋ ਨੈਜੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਸ਼ਿਵਤਾ ਸ੍ਵਤਃ

ਮਾਇਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਹੈ। ਮਲ, ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੈਲ ਹੈ, ਚੇਤਨਤਾ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ; ਪਵਿਤਰਤਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵਤਵ ਹੈ।

ਆਵृਣੋਤਿ ਕਥਂ ਮਾਯਾ ਵ੍ਯਾਪਿਨਂ ਕੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਚਾਵृਤਿਃ ਪੁਂਸਃ ਕੇਨ ਵਾ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ

ਮਾਇਆ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਢੱਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ? ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਇਹ ਢਕਾਈ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਆਵृਤਿਰ੍ਵ੍ਯਪਿਨੋ ऽਪਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਪਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕਲਾਦ੍ਯਪਿ ਹੇਤੁਃ ਕਰ੍ਮੈਵ ਭੋਗਾਰ੍ਥਂ ਨਿਵਰ੍ਤੇਤ ਮਲਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍

ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੀ ਕਰਮ ਹੀ—ਕਲਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ—ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਵੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਲਾਦਿ ਕਥ੍ਯਤੇ ਕਿਂ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਵਾ ਕਿਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ਤਤ੍ਕਿਮਾਦਿ ਕਿਮਨ੍ਤਂ ਵਾ ਕਿਂ ਫਲਂ ਵਾ ਕਿਮਾਸ਼੍ਰਯਮ੍

ਕਲਾ ਆਦਿ ਕੀਹ ਹੈ? ਕਰਮ ਕੀਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ ਕੀਹ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਕੀਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?

ਕਸ੍ਯ ਭੋਗੇਨ ਕਿਂ ਭੋਗ੍ਯਂ ਕਿਂ ਵਾ ਤਦ੍ਭੋਗਸਾਧਨਮ੍ ਮਲਕ੍ਸ਼ਯਸ੍ਯ ਕੋ ਹੇਤੁਃ ਕੀਦृਕ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣਮਲਃ ਪੁਮਾਨ੍

ਕਿਸ ਦੀ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਕੀਹ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਸਾਧਨ ਕੀਹ ਹੈ? ਮਲ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਕਲਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਚ ਰਾਗਸ਼੍ਚ ਕਾਲੋ ਨਿਯਤਿਰੇਵ ਚ ਕਲਾਦਯਸ੍ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਯੋ ਭੋਕ੍ਤਾ ਪੁਰੁषੋ ਭਵੇਤ੍

ਕਲਾ, ਗਿਆਨ, ਰਾਗ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਤ—ਇਹ ਕਲਾ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਾਤ੍ਮਕਂ ਕਰ੍ਮ ਸੁਖਦੁਃਖਫਲਂ ਤੁ ਯਤ੍ ਅਨਾਦਿਮਲਭੋਗਾਨ੍ਤਮਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਸਮਾਸ਼੍ਰਯਮ੍

ਕਰਮ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਜਾਣਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮਲ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭੋਗਃ ਕਰ੍ਮਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਭੋਗਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮੁਚ੍ਯਤੇ ਬਾਹ੍ਯਾਂਤਃਕਰਣਦ੍ਵਾਰਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਭੋਗਸਾਧਨਮ੍

ਅਨੁਭਵ ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਵਿਆਕਤ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।

ਭਾਵਾਤਿਸ਼ਯਲਬ੍ਧੇਨ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਮਲਕ੍ਸ਼ਯਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਚਾਤ੍ਮਮਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਮਾਞ੍ਚ੍ਛਿਵਸਮੋ ਭਵੇਤ੍

ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਖਾਸ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਲ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਲਾਦਿਪਞ੍ਚਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਕਿਂ ਕਰ੍ਮ ਪृਥਗੁਚ੍ਯਤੇ ਭੋਕ੍ਤੇਤਿ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚੇਤਿ ਯੇਨਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ

ਕਲਾ ਆਦਿ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕੌਣ ਹੈ?

ਕਿਮਾਤ੍ਮਕਂ ਤਦਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕੇਨਾਕਾਰੇਣ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਣਂ ਭੁਕ੍ਤੌ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤੇ

ਉਹ ਅਵਿਆਕਤ ਦੀ ਸਭਾ ਕੀਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਕੀਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਕਿਹੜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਦਿਕ੍ਕ੍ਰਿਯਾਵ੍ਯਂਜਕਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਕਾਲੋ ਰਾਗਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਃ ਕਾਲੋ ऽਵਚ੍ਛੇਦਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਿਯਤਿਸ੍ਤੁ ਨਿਯਾਮਿਕਾ

ਗਿਆਨ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਮਾਂ ਰਾਗ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਸਮਾਂ ਹੀ ਹੱਦਬੰਨਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਨਿਯਮ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਭਵਾਪ੍ਯਯਮ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਯਦਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਚਿਂਤਕਾਃ

ਜੋ ਅਵਿਆਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ, ਸਭ ਦੀ ਉਪਜ ਅਤੇ ਨਾਸ ਹੈ; ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕਲਾਤਸ੍ਤਦਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਮਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਸੁਖਦੁਃਖਵਿਮੋਹਾਤ੍ਮਾ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਗੁਣਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ

ਕਲਾ ਤੋਂ ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਆਕਤ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸੁਖ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਭੁਲਾਵੇ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮ ਇਤਿ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸਂਭਵਾਃ ਪ੍ਰਕृਤੌ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਰੂਪੇਣ ਤਿਲੇ ਤੈਲਮਿਵ ਸ੍ਥਿਤਾਃ

ਸਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਇਹ ਗੁਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਵਾਂਗ, ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸੁਖਂ ਚ ਸੁਖਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਸਮਾਸਾਤ੍ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਰਾਜਸਂ ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਾਤ੍ਸ੍ਤਂਭਮੋਹੌ ਤੁ ਤਾਮਸੌ

ਸੁਖ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਰਾਜਸਿਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੜਤਾ ਤੇ ਭੁਲਾਵਾ ਤਾਮਸਿਕ ਹਨ।